İnternette Telif İhlali ve İçerik Kaldırma: FSEK Ek m.4

Kısa Cevap

İnternette izinsiz kullanılan eser için özel yol FSEK ek m.4/3’tür: hak sahibi önce bilgi içerik sağlayıcısına başvurup üç gün içinde ihlalin durdurulmasını ister; ihlal sürerse Cumhuriyet savcısına başvurulur ve üç gün içinde servis sağlayıcıdan hizmetin durdurulması istenir. Ayrıca FSEK m.68 uyarınca rayiç bedelin üç katına kadar tazminat, m.71 uyarınca ceza yaptırımı gündeme gelir.

Bu Durumda mısınız?

• Fotoğrafınız, yazınız, müziğiniz veya videonuz bir sitede izinsiz yayımlanıyor.
• Eserinizden kaynak gösterilmeden alıntı yapılmış ya da eser başkasının adıyla paylaşılmış.
• İçerik sağlayıcıya başvurdunuz ama cevap alamadınız.
• İhlal nedeniyle uğradığınız zararı nasıl hesaplayacağınızı araştırıyorsunuz.
• Hakkınızda telif ihlali iddiasıyla şikâyette bulunuldu.

Önce Bir Uyarı: 5651 sayılı Kanun m.9 İptal Edilmiştir

İnternette içerik kaldırma denince akla ilk gelen düzenleme, 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesiydi. Bugünkü mevzuat metninde bu madde yürürlükte değildir:

MADDE 9- (Değişik: 6/2/2014-6518/93 md.) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76; K.: 2023/172 sayılı Kararı ile)

(5651 sayılı Kanun m.9 — güncel metin)

Bu, uygulamada sıkça gözden kaçan bir noktadır: internette bulacağınız pek çok kaynak ve hatta bazı eski mahkeme kararları hâlâ bu maddeye dayanır. Bir karar tarihinin yeni olması, içindeki norm alıntısının güncel olduğu anlamına gelmez. İçerik kaldırma stratejisi kurulurken dayanak maddenin bugünkü metni ayrıca doğrulanmalıdır.

Buna karşılık aynı kanunun 9/A maddesi yürürlüktedir ve özel hayatın gizliliği bakımından ayrı bir yol sunar:

İnternet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişiler, Başkanlığa doğrudan başvurarak içeriğe erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanmasını isteyebilir.

Yapılan bu istekte; hakkın ihlaline neden olan yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgilere yer verilir. Bu bilgilerde eksiklik olması hâlinde talep işleme konulmaz.

(5651 sayılı Kanun m.9/A)

Başvurunun muhatabı kimdir? Fıkra “Başkanlık” diyor ve bu terimi kanun kendi tanımlar maddesinde karşılar:

v) (Ek:24/7/2026-7590/27 md.) Başkanlık: Siber Güvenlik Başkanlığını,

(5651 sayılı Kanun m.2/1-v)

Bu ayrım önemsiz değil: aynı madde “Kurum”u Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu olarak ayrıca tanımlar. Yani 9/A başvurusu Kuruma değil, Başkanlığa yapılır. Tanım 24.07.2026’da eklendiği için bu tarihten önceki kaynaklarda muhatap farklı gösterilmiş olabilir. Bu, hemen yukarıda anlatılan “norm güncelliği” sorununun aynısıdır.

Ancak dikkat: 9/A’nın konusu özel hayatın gizliliğidir, telif hakkı değildir. Telif ihlalinin kendi özel yolu FSEK’tedir.

Telifin Kendi Yolu: FSEK Ek Madde 4/3

Telife özgü içerik kaldırma usulü, FSEK’in ek 4. maddesinin üçüncü fıkrasındadır:

(Değişik üçüncü fıkra: 3/3/2004-5101/25 md.) Dijital iletim de dahil olmak üzere işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla servis ve bilgi içerik sağlayıcılar tarafından eser sahipleri ile bağlantılı hak sahiplerinin bu Kanunda tanınmış haklarının ihlâli halinde, hak sahiplerinin başvuruları üzerine ihlâle konu eserler içerikten çıkarılır. Bunun için hakları haleldar olan gerçek veya tüzel kişi öncelikle bilgi içerik sağlayıcısına başvurarak üç gün içinde ihlâlin durdurulmasını ister. İhlâlin devamı halinde bu defa, Cumhuriyet savcısına yapılan başvuru üzerine, üç gün içinde servis sağlayıcıdan ihlâle devam eden bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulması istenir. İhlâlin durdurulması halinde bilgi içerik sağlayıcısına yeniden servis sağlanır.

(5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ek m.4/3)

Usul üç adımlıdır:

Adım	Kime	Süre	Sonuç
1	Bilgi içerik sağlayıcısı	3 gün	İhlalin durdurulması
2	Cumhuriyet savcısı	—	Servis sağlayıcıya bildirim talebi
3	Servis sağlayıcı	3 gün	Hizmetin durdurulması

Üç nokta uygulamada belirleyicidir:

• Birinci adım atlanamaz. Doğrudan savcılığa gitmek yerine önce içerik sağlayıcısına başvurulmalı ve bu başvuru belgelenmelidir (tarihli e-posta, noter ihtarı, platform bildirim kaydı).
• Yaptırım kalıcı değildir. İhlal durursa içerik sağlayıcısına yeniden servis sağlanır; amaç cezalandırmak değil ihlali sonlandırmaktır.
• Yaptırım hizmete yöneliktir. İkinci kademede durdurulan şey içerik değil, içerik sağlayıcısına verilen hizmettir — bu nedenle etkisi geniş olabilir ve ölçülülük tartışması doğurur.

Maddenin ilk iki fıkrasının konusu farklıdır: eser ve hak sahibi bilgileri ile kullanım süre ve şartlarına ilişkin hak yönetimi bilgilerinin yetkisiz olarak kaldırılması veya değiştirilmesi yasaklanır ve bu bilgileri değiştirilmiş eserlerin dağıtılması, yayınlanması ya da topluma iletilmesi engellenir. Bu, içerik kaldırmadan ayrı bir korumadır ve karıştırılmamalıdır. Maddenin dördüncü fıkrası ise mülgadır.

Özel Hukuk Yaptırımı: Üç Kat Bedel

Telif hukukunun en güçlü sivil silahı FSEK m.68’dir:

Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden bu Kanuna uygun yazılı izni almadan, işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya hertürlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden, izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir.

(5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.68/1)

Bu talep, klasik tazminattan farklıdır: zararın ispatına değil, izin alınsaydı ödenecek bedele dayanır. Bu nedenle özellikle internette yayılan görsel ve metin ihlallerinde ispat yükü hafifler. Tartışma çoğu zaman rayiç bedelin ne olduğu üzerinde yoğunlaşır.

İzinsiz çoğaltılan kopyalar bakımından da seçenekler tanınmıştır: kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi bunların ve çoğaltmaya yarayan araçların imhasını, üretim maliyetini geçmeyecek bir bedelle kendisine verilmesini ya da sözleşme olsaydı isteyebileceği miktarın üç katını talep edebilir (m.68/2); kopyalar satışa çıkarılmışsa tecavüz edenin elindeki nüshalar hakkında aynı seçenekler kullanılabilir (m.68/3).

Kusur Aranmaz, Yetki Hak Sahibi Lehinedir

Tecavüzün ref’i davasının iki özelliği, internet ihlallerinde pratik değer taşır:

Manevi ve mali hakları tecavüze uğrıyan kimse tecavüz edene karşı tecavüzün ref’ini dava edebilir.

Tecavüz, hizmetlerini ifa ettikleri sırada bir işletmenin temsilcisi veya müstahdemleri tarafından yapılmışsa işletme sahibi hakkında da dava açılabilir.

Tecavüz edenin veya ikinci fıkrada yazılı kimselerin kusuru şart değildir.

(5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.66/1-3)

Kusursuz sorumluluk, “bilmiyordum, internette buldum” savunmasını büyük ölçüde etkisiz kılar. İşletme sorumluluğu ise, ihlali bir çalışan yapmış olsa dahi davanın işletmeye yöneltilebilmesini sağlar. Kurumsal web sitelerinde ve sosyal medya hesaplarında bu kural sık uygulanır.

Ayrıca yetki kuralı hak sahibi lehinedir: 4110 sayılı Kanunla eklenen fıkra uyarınca eser sahibi, tecavüzün ref’i ve men davasını ikamet ettiği yerde de açabilir (m.66 son fıkra). Bu, davalının bulunduğu şehre gitme zorunluluğunu ortadan kaldırır.

Mahkeme, tedbirleri belirlerken eser sahibinin manevi ve mali haklarını, tecavüzün şümulünü, kusurun olup olmadığını, varsa ağırlığını ve tecavüzün ref’i hâlinde tecavüz edenin uğrayabileceği muhtemel zararları takdir eder (m.66/4). Yani kusur, sorumluluğun şartı değil ama tedbirin ölçüsünü etkileyen bir unsurdur.

Cezai Boyut

FSEK, telif ihlalini ayrıca suç olarak düzenler:

Bu Kanunda koruma altına alınan fikir ve sanat eserleriyle ilgili manevi, mali veya bağlantılı hakları ihlal ederek:

1. Bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı hak sahibi kişilerin yazılı izni olmaksızın işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan, her türlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten, yayımlayan ya da hukuka aykırı olarak işlenen veya çoğaltılan eserleri satışa arz eden, satan, kiralamak veya ödünç vermek suretiyle ya da sair şekilde yayan, ticarî amaçla satın alan, ithal veya ihraç eden, kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran ya da depolayan kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.

2. Başkasına ait esere, kendi eseri olarak ad koyan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır. Bu fiilin dağıtmak veya yayımlamak suretiyle işlenmesi hâlinde, hapis cezasının üst sınırı beş yıl olup, adlî para cezasına hükmolunamaz.

3. Bir eserden kaynak göstermeksizin iktibasta bulunan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır.

(5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.71)

“Umuma iletme” fiilinin açıkça sayılması, internette paylaşımı doğrudan kapsama alır. Kaynak göstermeden iktibas ise özellikle blog, haber sitesi ve akademik içerik uyuşmazlıklarında karşımıza çıkar; kaynak göstermek, alıntının hukuka uygunluğu bakımından vazgeçilmez şarttır.

Eser, eser sahipliği ve korunan hakların genel çerçevesi için telif hakkı nedir, işletmelerde umuma iletim boyutu için işletmelerde müzik yayını ve telif yazımıza bakabilirsiniz.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Delil sabitleyin. İhlalin bulunduğu tam adres (URL), ekran görüntüsü ve tarih; mümkünse noter tespiti veya e-tespit.
2. Hak sahipliğinizi belgeleyin. Eserin ilk yayım tarihi, ham dosya, meslek birliği kaydı, sözleşmeler.
3. İçerik sağlayıcıya başvurun. FSEK ek m.4/3’ün birinci kademesi; üç günlük süreyi açıkça belirtin ve başvuruyu belgeleyin.
4. İhlal sürerse savcılığa başvurun. İkinci kademe; hem ek m.4/3 talebi hem m.71 suç duyurusu birlikte ileri sürülebilir.
5. Özel hukuk davasını değerlendirin. m.68 üç kat bedel, m.66 tecavüzün ref’i ve men; dava ikamet ettiğiniz yerde açılabilir.
6. Özel hayat boyutu varsa ayrıca 5651 m.9/A yolunu değerlendirin.

Sık Yapılan Hatalar

• 5651 m.9’a dayanmak. Madde AYM kararıyla iptal edilmiştir; eski kaynaklara ve eski kararlara güvenmeyin.
• İlk kademeyi atlamak. FSEK ek m.4/3, önce içerik sağlayıcısına başvuruyu şart koşar.
• Başvuruyu belgelememek. Üç günlük sürenin işlediği ancak tarihli bir başvuru ile gösterilebilir.
• Delili sonradan toplamaya çalışmak. İçerik kaldırıldıktan sonra ihlali ispat etmek çok zorlaşır.
• Yalnız kaldırmayla yetinmek. m.68’in üç kat bedel talebi ayrı ve güçlü bir haktır.
• Kusur aranacağını sanmak. m.66/3 kusuru şart görmez; iyiniyet savunması sorumluluğu kaldırmaz.
• Kaynak göstermeyi biçimsel saymak. Kaynak göstermeden iktibas, m.71/3 uyarınca ayrı bir suç tipidir.

Özet

• Telife özgü içerik kaldırma yolu FSEK ek m.4/3’tür; iki kademeli ve her kademede üç günlüktür.
• Önce bilgi içerik sağlayıcısına, ihlal sürerse Cumhuriyet savcısı aracılığıyla servis sağlayıcıya gidilir.
• İhlal durursa servis yeniden sağlanır; yaptırım kalıcı değildir.
• 5651 sayılı Kanun m.9 iptal edilmiştir (AYM, E.2020/76, K.2023/172, T.11.10.2023); m.9/A ise özel hayat için yürürlüktedir.
• FSEK m.68, rayiç bedelin en çok üç katına kadar talep imkânı verir.
• FSEK m.66, kusuru şart görmez ve davanın eser sahibinin ikametgâhında açılmasına imkân tanır.
• FSEK m.71 cezai yaptırım öngörür; kaynak göstermeden iktibas ayrı bir suç tipidir.