Alan Adı Uyuşmazlıkları: Marka, UÇM Başvurusu ve Dava

Kısa Cevap

Markanızla aynı veya benzer bir alan adı izinsiz alınmışsa iki yol vardır: “.tr” uzantılı alan adları için Uyuşmazlık Çözüm Mekanizmasına (UÇM) başvurmak ya da marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet davası açmak. UÇM daha hızlıdır ama yalnız iptal veya devir kararı verebilir; tazminat için mahkeme yolu gerekir. Her iki yolda da belirleyici olan, kullanımın markasal olup olmadığıdır.

Bu Durumda mısınız?

• Markanızla aynı veya benzer bir alan adı başkası tarafından tahsis ettirildi.
• Alan adı, sizin ürünlerinizi satıyormuş izlenimi vererek müşterilerinizi yönlendiriyor.
• Rakip firma, markanızı anahtar sözcük veya yönlendirici kod olarak kullanıyor.
• Hakkınızda alan adı nedeniyle dava açıldı; alan adını markadan çok önce aldığınızı savunuyorsunuz.
• Ticaret unvanınız ile başkasının markası çakışıyor ve alan adınız tehdit altında.

İki Ayrı Yol: UÇM ve Mahkeme

Alan adı uyuşmazlıklarında hangi yolun seçileceği, ne istendiğine bağlıdır.

	Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması (UÇM)	Mahkeme (FSHHM)
Kapsam	”.tr” uzantılı alan adları	Her tür kullanım
Verilebilecek karar	İptal, şikâyetçiye devir veya ret	Tespit, önleme, durdurma, iptal, tazminat, ilan
Hız	Dosya üzerinden, kısa süre	Yargılama süresi
Delil	Yazılı dosya; taraflar kural olarak dinlenmez	Tanık, bilirkişi, keşif
Tazminat	Yok	Var

Bu nedenle pratik karar şudur: yalnız alan adını geri almak istiyorsanız UÇM hızlı ve etkilidir; zararınızı da tazmin ettirmek istiyorsanız mahkeme yolu gerekir.

UÇM Başvurusunun Üç Şartı

Yönetmelik, başvuruyu üç şartın birlikte gerçekleşmesine bağlar:

Uyuşmazlık çözüm mekanizmasına başvuru için;

a) İhtilaf konusu alan adının, sahip olunan ya da ticarette kullanılan marka, ticaret unvanı, işletme adı ya da diğer tanıtıcı işaretlerle benzer ya da aynı olması ve

b) Alan adını tahsis ettiren tarafın bu alan adı ile ilgili yasal bir hakkı ya da bağlantısının olmaması ve

c) Bu alan adının alan adı sahibi tarafından kötü niyetle tahsis ettirilmesi veya kullanılması

gerekmektedir.

(İnternet Alan Adları Yönetmeliği m.25/1)

Üç şart kümülatiftir: biri eksikse başvuru reddedilir. Uygulamada en çok tartışılan (b) ve (c) bentleridir. Karşı tarafın alan adında meşru bir bağlantısı (örneğin kendi ticaret unvanı, kendi adı, farklı bir sektördeki faaliyeti) varsa şikâyet sonuç vermez.

Bir usul kuralı da dikkat gerektirir: şikâyetçi, başvurduğu kuruluş kendisine kesin karar bildirene kadar aynı hususta başka bir UÇHS’ye başvuramaz (m.25/2).

Hakemlerin niteliği de yönetmelikte belirlenmiştir: UÇHS listelerinde yer alacak hakemlerin fikri mülkiyet hakları hukuku, marka hukuku, ticaret hukuku veya bilişim hukuku alanlarında uzman olması gerekir; inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır ve gerek görülmedikçe taraflar şahsen dinlenmez (m.26).

UÇM’de Verilebilecek Kararlar

Hakem veya hakem heyeti, ilgili mevzuat, içtihatlar ve yargı kararlarını da göz önüne alarak, şikâyetçi tarafın talebi doğrultusunda alan adlarının iptaline, şikâyetçi tarafa devrine veya şikâyetçi tarafın talebinin reddine karar verir. Hakem kurulunun kararları basit çoğunlukla alınır, çekimser oy kullanılamaz.

(İnternet Alan Adları Yönetmeliği m.27/1)

Karar hızlı biçimde hüküm doğurur: UÇHS, kararı bir gün içinde Kuruma, taraflara ve ilgili kayıt kuruluşlarına bildirir ve internet sitesinde yayımlar (m.27/2).

Dikkat edilecek nokta, kararın kapsamıdır. Hakem tazminata hükmedemez; yalnız alan adının akıbetine karar verir. Uğradığınız zarar varsa mahkeme yolu ayrıca izlenmelidir.

Marka Hakkı Ekseni: SMK m.7/3-d

Kanun, alan adı kullanımını marka hakkının kapsamı içinde açıkça sayar:

…enzerinin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük ya da benzeri biçimlerde kullanılması.

e) İşaretin ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılması.

(6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7/3-d, e)

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu hükümlerin uygulanma şartını netleştirir:

6769 sayılı Kanun 7/3-d ve e fıkralarına göre ise işareti kullanan kişinin, işaretin kullanımına ilişkin hakkı veya meşru bağlantısı olmaması şartıyla işaretin aynı veya benzerinin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük ya da benzeri biçimlerde kullanılması, işaretin ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılması aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca yasaklanabilir. Bu hükümler uyarınca markaya tecavüz oluşabilmesi için alan adı ve ticaret ünvanının markasal kullanımı şarttır.

(Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/5544, K. 2024/1783, T. 05.03.2024 — bozma)

İki eşik vardır. Birincisi meşru bağlantı yokluğu: karşı tarafın alan adında kendi hakkı varsa hüküm işlemez. İkincisi markasal kullanım: alan adı, malı veya hizmeti işaret eden bir marka işlevi görecek şekilde kullanılmalıdır. Salt bir sayfanın adresi olması, kendiliğinden tecavüz sonucunu doğurmaz.

En Güçlü Savunma: Önceki Kullanım ve Sessiz Kalma

Alan adı davalarında davalının en etkili savunması, işareti marka tescilinden önce kullanmaya başlamış olmasıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, tam da bu nedenle bir kabul kararını bozmuştur:

Bu durumda, mahkemece yapılması gereken iş davalının markasal kullanımının ne zaman başladığı ve dava tarihine kadar davacının sessiz kalarak hak kaybına uğrayıp uğramadığı, markasal kullanım içeren işaretlerin tam olarak belirlenmesi ile dava hakkının kullanılmasının 4721 sayılı Medeni Kanun 2 nci maddesine aykırı olup olmadığı belirlenip sonucuna göre karar verilmesi gerekir iken eksik incelemeye dayalı hüküm kurulması doğru olma…

(Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/5544, K. 2024/1783, T. 05.03.2024 — bozma)

O dosyada davalının ticaret unvanı 1995’te tescil ettirilmiş, alan adı 2007’de alınmış ve işaret o tarihten beri kullanılıyordu. Yani süre, marka sahibinin aleyhine işler: markanın tescilli olması tek başına yetmez; hakkın uzun süre kullanılmaması, dürüstlük kuralı (TMK m.2) üzerinden dava hakkını zayıflatabilir.

Pratik sonuç iki taraf için de nettir:

• Marka sahibi için: ihlali öğrendikten sonra beklemek pahalıya mal olur; ihtarname ve dava zamanlaması stratejinin parçasıdır.
• Alan adı sahibi için: alan adının alınma tarihi, ticaret unvanı tescil tarihi, ilk kullanım delilleri ve karşı tarafın bilgisi olduğunu gösteren yazışmalar dosyanın belkemiğidir.

Dava Yolunda İstenebilecekler

Alan adı uyuşmazlıklarında dava dilekçesi tipik olarak şunları içerir: marka hakkına tecavüzün ve haksız rekabetin tespiti, sonuçlarının ortadan kaldırılması ve önlenmesi, işaretin internet alan adları dâhil internet üzerinde kullanılmasının yasaklanması, alan adlarının iptali ve bu işlemlerin uygulanabilmesi için BTK’ya bildirilmesi, hükmün ilanı ile maddi ve manevi tazminat.

Tecavüz talepleri bakımından SMK m.149’daki ortak katalog; haksız rekabet bakımından ise TTK’nın ilgili hükümleri dayanak oluşturur. Marka tarafındaki genel çerçeve için marka hakkına tecavüz ve karıştırılma ihtimali, ticaret unvanı çakışması için haksız rekabet ve ticaret unvanında iltibas yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi Yolu Seçmeli?

• Alan adını hızla geri almak öncelikliyse ve alan adı “.tr” uzantılıysa: UÇM.
• Tazminat da isteniyorsa veya ihlal alan adının ötesine geçmişse (tabela, araç giydirme, ticaret unvanı, reklam): mahkeme.
• Karşı tarafın meşru bağlantısı varsa (kendi unvanı, kendi adı, farklı sektör): UÇM’nin üç şartı sağlanmayacağından mahkemede markasal kullanım ve karıştırılma ihtimali tartışılmalıdır.
• Uzun süredir devam eden kullanım varsa: dava açmadan önce sessiz kalma riski değerlendirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Üç şartı birlikte kurmamak. UÇM başvurusunda benzerlik, meşru bağlantı yokluğu ve kötüniyetin üçü birden ortaya konmalıdır.
• UÇM’den tazminat beklemek. Hakem yalnız iptal, devir veya ret kararı verebilir.
• Aynı anda birden fazla UÇHS’ye gitmek. Yönetmelik bunu yasaklar.
• Markasal kullanımı ispatlamamak. Alan adının varlığı yetmez; ticari etki ve marka işlevi gösterilmelidir.
• Beklemek. Sessiz kalma, dava hakkını TMK m.2 üzerinden zayıflatabilir.
• Karşı tarafın tarihlerini araştırmamak. Ticaret unvanı tescili ve ilk kullanım tarihleri, dosyanın sonucunu değiştirebilir.
• Haksız rekabet iddiasını atlamak. Marka tescili yoksa veya kapsam dışı kalıyorsa, haksız rekabet bağımsız bir dayanak sunar.

Özet

• “.tr” alan adlarında UÇM hızlı bir yoldur; iptal veya devir kararı verir, tazminat vermez.
• UÇM başvurusu üç şartın birlikte gerçekleşmesini gerektirir (Yönetmelik m.25).
• SMK m.7/3-d, alan adının ticari etki yaratacak biçimde kullanılmasını marka hakkı kapsamına alır.
• Yargıtay’a göre tecavüz için markasal kullanım şarttır.
• Davalının önceki kullanımı ve marka sahibinin sessiz kalması, dava hakkını TMK m.2 üzerinden zayıflatabilir.
• Mahkeme yolunda alan adının iptali ve BTK’ya bildirim, ilan ve tazminat birlikte istenebilir.