Kaçak Telefon Almak Suç mu?

“Kaçak telefon aldım, başıma bir şey gelir mi?” sorusu iki ayrı soruyu birbirine karıştırdığı için çoğu zaman yanlış cevaplanıyor. Birincisi cezaî sorumluluktur: bu telefonu almak bir suç mudur? İkincisi idarî sonuçtur: telefon çalışmaya devam eder mi? Bu ikisinin cevabı aynı değildir ve internetteki yaygın “kaçak telefon kullanmak bir yıldan beş yıla kadar hapis” türü ifadeler, birinci soruyu satıcıya ait hükümlerle cevaplandırdığı için yanıltıcıdır.

Dayandığı Kanun Maddeleri

Kaçak eşyayı satın almayı cezalandıran hüküm, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 3. maddesinin beşinci fıkrasıdır:

5607 sayılı Kanun m.3/5

Birinci ila dördüncü fıkralarda tanımlanan fiillerin işlenmesine iştirak etmeksizin, bunların konusunu oluşturan eşyayı, bu özelliğini bilerek ve ticarî amaçla satın alan, satışa arz eden, satan, taşıyan veya saklayan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Fıkranın kilidi son iki şarttadır: eşyanın kaçak olduğunun bilinmesi ve fiilin ticarî amaçla işlenmesi. İkisi birden gerçekleşmedikçe bu fıkra uygulanmaz.

Eşya, ithali kanun gereği yasak olan bir eşya ise rejim ağırlaşır:

5607 sayılı Kanun m.3/7

İthali kanun gereği yasak olan eşyayı ülkeye sokan kişi, fiil daha ağır bir cezayı gerektiren suç oluşturmadığı takdirde, iki yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. İthali yasak eşyayı, bu özelliğini bilerek satın alan, satışa arz eden, satan, taşıyan veya saklayan kişi, aynı ceza ile cezalandırılır.

Uygulamada zaman zaman anılan bir başka hüküm suç eşyasına ilişkindir:

TCK m.165 — Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi

Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı veya diğer malvarlığı değerini, bu suçun işlenmesine iştirak etmeksizin, satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Bu maddenin konusu “bir suçun işlenmesiyle elde edilen” eşyadır; tipik örneği çalıntı maldır. Kaçak eşya bakımından özel düzenleme 5607 sayılı Kanun m.3’tür. Bu nedenle hakkınızda düzenlenen belgede hangi maddeye sevk yapıldığı, tartışılacak unsurları doğrudan değiştirir.

”Ticarî Amaç” Neden Belirleyici?

m.3/5, birinci ila dördüncü fıkralardaki kaçakçılık fiillerine iştirak etmeyen kişiyi hedef alır. Yani telefonu ülkeye sokan siz değilsiniz; sonradan satın alan konumundasınız. Kanun bu konumdaki kişiyi cezalandırırken iki süzgeç koymuştur.

Birinci süzgeç bilme unsurudur. Eşyanın kaçak olduğunu bilmeden satın alan kişi fıkranın kapsamına girmez. Uygulamada bu, satışın nerede ve nasıl yapıldığı, faturanın bulunup bulunmadığı, bedelin piyasa değerinin belirgin biçimde altında olup olmadığı gibi ölçütlerle tartışılır.

İkinci süzgeç ticarî amaçtır. Fıkra “ticarî amaçla satın alan, satışa arz eden, satan, taşıyan veya saklayan” der. Kendi kullanımı için tek bir telefon alan kişide bu unsur kural olarak bulunmaz. Buna karşılık aynı kişi telefonları alıp satmaya başlarsa, elinde satışa hazır birden çok cihaz bulundurursa ya da bunları başkası adına taşır veya saklarsa, tablo değişir.

Bu ayrım, satıcı ile alıcının konumunun neden aynı olmadığını da açıklar. Satıcı bakımından ticarî amaç zaten fiilin doğasında vardır; alıcı bakımından ise ayrıca ortaya konması gerekir.

Ceza Almasanız da Telefon Kapanır

Buradaki en sık yanılgı, “suç değilse sorun yok” varsayımıdır. Cezaî sorumluluk ile cihazın şebekede kalması birbirinden bağımsızdır. Kayıt rejimi, Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik’te düzenlenmiştir ve kaçak cihazı doğrudan siyah listeye bağlar:

Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik m.6 — Siyah liste

Siyah liste; kaçak, kayıp, çalıntı, elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş ya da başka cihazlara kopyalanmış, bertaraf veya ihraç edildiği Kuruma bildirilmiş, uluslararası daimi veri dolaşım hizmeti aldığı veya Kurum kayıtlarında yer almadığı halde ülkemiz sınırları içerisinde kullanımda olduğu tespit edilmiş ve (Değişik ibare:RG -12/10/2023-32337) (3) son sinyal almasından itibaren kesintisiz bir yıl süreyle elektronik haberleşme şebekelerinden hizmet almamak suretiyle beyaz listeden çıkarılmış cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.

Siyah listeye giren cihazın bağlantısı kesilir. Kayıt dışı kullanım bakımından süre yönetmelikte açıkça yazılıdır:

Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik m.10/2

Kurum kayıtlarında yer almadığı halde kullanımda olduğu tespit edilen cihazın elektronik haberleşme bağlantısını Kurulun belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde yüz yirmi günlük kullanım süresi içerisinde

Yani cihaz satın alındığı anda kapanmaz; kullanım bir süre devam eder ve sonra bağlantı kesilir. Uygulamada “telefonum bir süre çalıştı, sonra kapandı” şikâyetinin hukukî karşılığı budur. Kesme işlemi tamamlandıktan sonra da cihazın acil çağrı erişimi korunur: yönetmelik, IMEI numarası siyah listede yer alan cihazın 112 acil çağrı servislerine erişiminin sağlanacağını düzenler.

Ne Yapmalısınız?

1. Hangi sıfatla muhatap olduğunuzu belirleyin. Hakkınızda işlem varsa sevk maddesinin 5607 m.3/5 mi, m.3/7 mi, TCK 165 mi olduğunu görün.
2. Bilme ve ticarî amaç unsurlarını somutlaştırın. Cihazı nereden, hangi bedelle ve kaç adet aldığınız bu iki unsurun tartışmasında doğrudan rol oynar.
3. Satın alma belgelerini saklayın. Fatura, mesajlaşma kaydı ve ödeme dekontu, hem bilme unsuru hem satıcıya rücu bakımından değerlidir.
4. Cihazın liste durumunu öğrenin. Yönetmelik, siyah listeye alınma nedeninin işletmeci çağrı merkezini arayan kullanıcıya bildirileceğini öngörür.
5. Satıcıya karşı haklarınızı ayrıca değerlendirin. Kullanılamaz hâle gelen bir cihaz bakımından satıcıyla aranızdaki ilişki kendi hukukî yolunu izler.

Sık Yapılan Hatalar

• Satıcının cezasını alıcıya uygulamak. m.3/5’in cezası ticarî amaçla hareket eden kişi içindir.
• “Ticarî amaç” unsurunu atlamak. Fıkra metninde açıkça yazılıdır ve kişisel kullanımı kapsam dışında bırakır.
• Cezaî sonuç ile idarî sonucu birbirine karıştırmak. Ceza almamanız cihazın şebekede kalacağı anlamına gelmez.
• Cihaz çalışıyor diye kayıtlı sanmak. Kayıt dışı cihazın bağlantısı yüz yirmi günlük kullanım süresi içinde kesilir.
• Sevk maddesini okumadan savunma kurmak. 5607 m.3/5 ile TCK 165’in unsurları farklıdır.

Özet

• Kaçak eşyayı satın almayı cezalandıran hüküm 5607 sayılı Kanun m.3/5’tir ve fiili yalnızca eşyanın kaçak olduğu bilinerek ve ticarî amaçla işlenmesi hâlinde cezalandırır.
• Fıkranın cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır; ithali yasak eşyada m.3/7 uyarınca ceza iki yıldan altı yıla kadar çıkar.
• TCK m.165 bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyaya ilişkindir; kaçak eşyada özel hüküm 5607 m.3’tür.
• Ceza sorumluluğu doğmasa bile cihaz siyah listeye alınır ve kayıt dışı kullanımda bağlantı yüz yirmi günlük kullanım süresi içinde kesilir; 112 acil çağrı erişimi korunur.

Kaçakçılık suçunun genel rejimi, etkin pişmanlık ve müsadere kuralları için kaçakçılık suçu ve cezası yazısına bakabilirsiniz.