Kasko Hasarı Ödemedi Ne Yapmalı? İtiraz ve Dava Yolu

Kısa Cevap

Sigorta şirketi kasko hasarını reddettiğinde ispat yükü sigortacıdadır. Türk Ticaret Kanunu m.1409/2, rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükünü açıkça sigortacıya yükler. Ret yazısı almanız, zararın teminat dışı olduğu anlamına gelmez; sigortacının bu iddiasını somut delille kanıtlaması gerekir.

Bu Durumda mısınız?

• Aracınız hasar gördü, eksper geldi, ancak sigorta şirketi “riziko teminat dışıdır” diyerek ödemeyi reddetti.
• Kaza sırasında sürücünün alkollü olduğu gerekçesiyle dosyanız kapatıldı.
• Şirket, kazanın sizin bildirdiğiniz şekilde gerçekleşmediğini ileri sürüyor.
• Hasar ihbarının üzerinden aylar geçti, dosya “inceleme aşamasında” görünüyor ve hiçbir ödeme yapılmadı.
• Ödeme yapıldı ama tutar eksper raporunun çok altında.

Bu başlıkların her biri farklı bir hukuki eksene oturur. Somut poliçeniz ve hasar dosyanız üzerinden değerlendirme için bir avukata danışın.

Dayandığı Kanun Maddeleri

Kasko, bir mal sigortasıdır ve Türk Ticaret Kanunu’nun sigorta hükümlerine tabidir. Ret tartışmasının çekirdeğini dört madde oluşturur.

Sigortanın kapsamı ve ispat yükü — TTK m.1409:

MADDE 1409 - (1) Sigortacı, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan veya bedelden sorumludur.

(2) Sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin veya bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir.

Rizikonun gerçekleşmesinde kusur — TTK m.1429/1:

Sigortacı, aksine sözleşme yoksa, sigorta ettirenin, sigortalının, lehtarın ve bunların hukuken fiillerinden sorumlu bulundukları kişilerin ihmallerinden kaynaklanan zararları tazmin ile yükümlüdür. Sigorta ettiren, sigortalı ve tazminat ödenmesini sağlamak amacıyla bunların hukuken fiillerinden sorumlu oldukları kişiler, rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep oldukları takdirde, sigortacı tazminat borcundan kurtulur ve aldığı primleri geri vermez.

Bu iki madde birlikte okunduğunda tablo netleşir: ihmal teminat içindedir, kast teminat dışıdır ve teminat dışılığı ispat etmek sigortacının işidir.

Riziko gerçekleştiğinde ihbar — TTK m.1446:

(1) Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirir.

(2) Rizikonun gerçekleştiğine ilişkin bildirimin yapılmaması veya geç yapılması, ödenecek tazminatta veya bedelde artışa neden olmuşsa, kusurun ağırlığına göre, tazminattan veya bedelden indirim yoluna gidilir.

(3) Sigortacı rizikonun gerçekleştiğini daha önce fiilen öğrenmişse, ikinci fıkra hükmünden yararlanamaz.

Poliçenin içeriği — TTK m.1425/2:

(2) Poliçenin ve zeyilnâmenin eklerinin içeriği teklifnameden veya kararlaştırılan hükümlerden farklıysa, anılan belgelerde yer alıp teklifnameden değişik olan ve sigorta ettirenin, sigortalının ve lehtarın aleyhine öngörülmüş bulunan hükümler geçersizdir.

İspat Yükü Kimde?

İspat yükü sigortacıdadır ve bu, sözleşmeyle sigortalının aleyhine çevrilemez. Sigortalı yalnızca poliçenin varlığını ve rizikonun gerçekleştiğini ortaya koyar; “bu zarar teminat dışıdır” diyen taraf, bunu kanıtlamak zorundadır. Hukuk Genel Kurulu bu kuralı ve kanıt standardını birlikte belirlemiştir:

“Kural olarak, rizikonun ihbar edilenden farklı şekilde gerçekleştiğini ispat külfeti sigortacıda bulunmakta olup, sigortacı tarafından rizikonun ihbar edilenden farklı şekilde meydana geldiğinin soyut iddialarla değil, somut delillerle kanıtlanması gerekir.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/2303, K. 2015/1497, T. 05.06.2015 — ONANMASINA)

Buradaki belirleyici ifade **“soyut iddialarla değil, somut delillerle”**dir. Sigorta şirketinin dosyaya bir şüphe notu, bir istihbarat raporu veya genel bir değerlendirme koyması ispat sayılmaz.

Alkollü Sürücü: Kanunun Çizdiği Sınır

Alkol gerekçeli retlerde tartışmanın çerçevesini kanun kurar. Yukarıda verilen TTK m.1429/1, sigortacıyı ihmalden doğan zararları tazminle yükümlü tutar; sigortacı yalnızca rizikonun kasten meydana getirilmesi hâlinde tazminat borcundan kurtulur ve aldığı primleri geri vermez. Maddenin ayırdığı iki kusur derecesi budur: ihmal teminat içinde, kast teminat dışıdır.

Sigorta şirketleri alkol gerekçeli retleri kural olarak kast hükmüne değil, poliçeye ekli genel şartlardaki teminat dışılık düzenlemesine dayandırır. Genel şartın da bir sınırı vardır: TTK m.1425/2 uyarınca, poliçe ve eklerinde yer alan ve sigortalının aleyhine öngörülmüş hükümler teklifnameden farklıysa geçersizdir. Bu nedenle bir ret kararında iki ayrı soru sorulmalıdır:

1. Ret, hangi genel şart maddesine dayandırılıyor?
2. O genel şart maddesi, kanunun çizdiği sınır içinde mi kalıyor?

İspat yükü bu noktada da değişmez: rizikonun teminat dışında kaldığını ileri süren sigortacı, bunu TTK m.1409/2 uyarınca kanıtlamak zorundadır. Dosyada bir alkol raporunun bulunması, tek başına ispat değildir; alkol ile kaza arasındaki nedensellik ilişkisinin ortaya konması gerekir.

Not. Alkolde aranan nedensellik ölçütü (“münhasırlık”) tartışması, zorunlu mali sorumluluk sigortasında sigortacının rücu hakkı bakımından ayrıca ve daha yoğun biçimde içtihada konu olmuştur. Bu eksen ve Yargıtayın 2025 tarihli uyuşmazlık giderme kararı için sigorta şirketinin rücu davası yazımıza bakınız. Rücu ile teminat dışılık ayrı mekanizmalardır; biri için verilen ölçüt diğerine kendiliğinden taşınmaz.

İspat Yükü Ne Zaman Sigortalıya Geçer?

Kuralın bir istisnası vardır. Sigortalı, rizikonun gerçekleştiğine dair doğru ihbar yükümlülüğünü kasten yerine getirmez veya teminat dışı bir hususu teminat içindeymiş gibi bildirirse, sigortacı bunu somut delille kanıtladığı takdirde ispat külfeti yön değiştirir:

“Bu durum karşısında rizikonun ihbar edilenden farklı şekilde ve teminat kapsamında gerçekleştiğini ispat külfeti sigortalıya geçer.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/2303, K. 2015/1497, T. 05.06.2015 — ONANMASINA)

Sıralama önemlidir: yük önce sigortacıdadır. Sigortacı kendi ispatını tamamlamadan yük sigortalıya geçmez. Bu nedenle savunmanın ilk ekseni, sigortacının dosyaya koyduğu delilin “somut delil” eşiğini karşılayıp karşılamadığıdır.

Sigortacı Ne Zaman Ödemek Zorunda? Kırk Beş Gün ve Avans

Sigortacının incelemesi süresiz değildir. Ödeme yapılmaması kadar, ödemenin sürüncemede bırakılması da hukuki sonuç doğurur.

Tazminatın muacceliyeti, avans ve temerrüt — TTK m.1427:

(2) Sigorta tazminatı veya bedeli, rizikonun gerçekleşmesini müteakip ve rizikoyla ilgili belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra sigortacının edimine ilişkin araştırmaları bitince ve her hâlde 1446 ncı maddeye göre yapılacak ihbardan kırkbeş gün sonra muaccel olur. Can sigortaları için bu süre onbeş gündür. Sigortacıya yüklenemeyen bir kusurdan dolayı inceleme gecikmiş ise süre işlemez.

(3) Araştırmalar, 1446 ncı maddeye göre yapılacak ihbardan başlayarak üç ay içinde tamamlanamamışsa; sigortacı, tazminattan veya bedelden mahsup edilmek üzere, tarafların mutabakatı veya anlaşmazlık hâlinde mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre süratle tespit edilecek hasar miktarının veya bedelin en az yüzde ellisini avans olarak öder.

(4) Borç muaccel olunca, sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer.

(5) Sigortacının temerrüt faizi ödeme borcundan kurtulmasını öngören sözleşme hükümleri geçersizdir.

Bu maddeden üç somut sonuç çıkar:

Durum	Kanuni sonuç	Dayanak
İhbardan 45 gün geçti (can sigortasında 15 gün)	Tazminat muaccel olur	TTK m.1427/2
İnceleme 3 ayda bitmedi	Hasarın en az %50’si avans olarak ödenir	TTK m.1427/3
Borç muaccel oldu	İhtarsız temerrüt	TTK m.1427/4
Poliçede “temerrüt faizi ödenmez” yazıyor	Hüküm geçersiz	TTK m.1427/5

Karar Mülga Kanunu Uyguluyor: Hüküm Neden Hâlâ Geçerli?

Yukarıdaki Hukuk Genel Kurulu kararı 2015 yılında verilmiştir; yani yürürlükteki 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra. Buna rağmen kararda mülga 6762 sayılı Kanun uygulanmıştır, çünkü uyuşmazlığa konu riziko eski Kanun döneminde gerçekleşmiştir.

Bu, kararın bugünkü değerini düşürmez. İspat yükünü sigortacıya veren kural her iki metinde de vardır. Mülga 6762 sayılı Kanun’un 1281. maddesinin ikinci fıkrası, sigortacının sorumlu olduğu rizikolardan biri poliçe hükmünden istisna edilmişse, hasarın istisna edilen rizikolardan doğduğunun ispatını sigortacıya yüklüyordu. Yürürlükteki karşılığı, yukarıda tam metniyle alıntılanan TTK m.1409/2’dir.

İki metin arasındaki fark terimlerdedir, kuralda değildir: eski metin “istisna edilen rizikolardan doğduğunun ispatı” derken yürürlükteki metin “sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü” der. Her ikisinde de yükü taşıyan taraf sigortacıdır.

Pratik sonuç: karşı taraf, kararın eski kanuna dayandığını ileri sürerek emsal değerini tartışmaya açabilir. İki metnin ispat yükü bakımından örtüştüğü gösterildiğinde bu itiraz karşılanmış olur. Buna karşılık olayınıza riziko tarihinde yürürlükte olan kanun ve genel şartlar uygulanır; bu ayrım korunmalıdır.

Bu ayrımı bilmek pratikte önemlidir: karşı taraf, kararın eski kanuna dayandığını ileri sürerek emsal değerini tartışmaya açabilir. Kuralın metinsel sürekliliği gösterildiğinde bu itiraz karşılanmış olur. Karar tarihinden sonra genel şartlarda yapılan değişiklikler ise ayrıca incelenmelidir; olayınıza riziko tarihinde yürürlükte olan genel şartlar uygulanır.

Ret Kararına Karşı İki Yol: Tahkim mi, Dava mı?

Ret kararı kesin değildir. İki yol açıktır, ancak biri seçildiğinde diğeri kural olarak kapanır:

• Sigorta Tahkim Komisyonu. Ön şart, önce sigorta şirketine başvurup olumsuz sonucu belgelemektir. Süreler, itiraz eşikleri ve vekâlet ücreti riski davadan farklıdır. Ayrıntı için Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurunun şartları ve süreleri yazımıza bakabilirsiniz.
• Dava yolu. Uyuşmazlık için dava açılmışsa tahkim yolu kapalıdır. Bu nedenle seçim, dilekçe verilmeden önce yapılmalıdır.

Teminat Dışılık ile Rücuyu Karıştırmayın

Bu iki mekanizma sık karıştırılır ve sonuçları taban tabana zıttır:

	Teminat dışılık	Rücu
Ne olur	Sigortacı hiç ödemez	Sigortacı önce öder, sonra geri ister
Kime karşı	Kendi sigortalısına karşı savunma	Kendi sigortalısına karşı dava
İspat yükü	Sigortacıda (TTK m.1409/2)	Sigortacıda

Rücu mekanizmasının şartları, alkolde münhasırlık tartışmasının zorunlu mali sorumluluk sigortasındaki görünümü ve zamanaşımı için sigorta şirketinin rücu davası yazımıza bakınız. Değer kaybı talebinin kaskodan istenip istenemeyeceği ise ayrı bir eksendir; kaskodan değer kaybı alınıp alınamayacağı yazımızda ele alınmıştır.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Ret gerekçesini yazılı isteyin. Sözlü bildirilen ret, tartışılamaz. Gerekçenin hangi genel şart maddesine dayandırıldığını öğrenin.
2. Poliçenizi ve eklerini karşılaştırın. Teklifname ile poliçe eki arasında aleyhinize bir fark varsa o hüküm geçersizdir (TTK m.1425/2).
3. Riziko tarihindeki genel şartları temin edin. Sonradan değişen metin değil, riziko anındaki metin uygulanır.
4. Sigortacının delilini tartın. Ret, somut delile mi yoksa soyut bir iddiaya mı dayanıyor? Bu, savunmanın merkezidir.
5. Alkol gerekçeli retlerde nedenselliğe odaklanın. Raporun varlığı değil, alkol ile kaza arasındaki nedensellik ilişkisinin kurulup kurulmadığı tartışılır.
6. Süreleri hesaplayın. İhbardan 45 gün geçmişse tazminat muaccel, 3 ay geçmişse avans talep edilebilir hâle gelmiştir.
7. Tahkim ile dava arasında seçim yapın. Seçim geri alınamaz; dilekçe verilmeden önce karar verin.

Sık Yapılan Hatalar

• Ret yazısını nihai sanmak. Ret, sigortacının iddiasıdır; ispat yükünü sigortalıya devretmez.
• Alkol raporunu tartışmasız kabul etmek. Rapor bir delildir, ispatın kendisi değil; nedensellik ilişkisi ayrıca kurulmalıdır.
• Genel şartları kanun gibi okumak. Poliçe ekinde yer alan ve sigortalının aleyhine olan hükümler, teklifnameden farklıysa geçersizdir (TTK m.1425/2).
• Gecikmeyi hukuki sonuçsuz saymak. Muacceliyet, ihtarsız temerrüt ve avans yükümlülüğü kanundan doğar.
• Önce dava açıp sonra tahkime gitmeye çalışmak. Dava açılmış uyuşmazlıkta tahkim yolu kapalıdır.
• Riziko tarihindeki genel şartlar yerine güncel metni kullanmak. Uygulanacak metin riziko anındakidir.

Özet

• Kasko hasarının teminat dışı olduğunu ispat yükü sigortacıdadır (TTK m.1409/2); bu yük sözleşmeyle sigortalıya devredilemez.
• Hukuk Genel Kurulu, sigortacının iddiasını soyut iddialarla değil somut delillerle kanıtlamasını arar.
• Sigortacı yalnızca rizikonun kasten meydana getirilmesi hâlinde borçtan kurtulur; ihmalden doğan zarar teminat içindedir (TTK m.1429/1).
• Sigortalı rizikoyu iyi niyet kurallarına aykırı biçimde bildirmişse ve bu somut delille kanıtlanırsa, ispat külfeti sigortalıya geçer.
• Tazminat, ihbardan kırk beş gün sonra her hâlde muaccel olur; inceleme üç ayı aşarsa hasarın en az %50’si avans olarak ödenir.
• Muacceliyetle birlikte sigortacı ihtarsız temerrüde düşer; temerrüt faizini bertaraf eden poliçe hükümleri geçersizdir.