Limited Şirkette Hisse Haczi: Ortağın Payı Haczedilir mi?

Kısa Cevap

Limited şirkette ortağın payı, ortağın kişisel borcu nedeniyle haczedilebilir. Dayanak, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 133. maddesinin ikinci fıkrasıdır: alacaklı, kâr veya tasfiye payının yanında payın kendisinin haczini ve paraya çevrilmesini isteyebilir. Haciz, istek üzerine pay defterine işlenir.

Bu Durumda mısınız?

• Borçlunuzun malvarlığı bulunamıyor ama bir limited şirkette ortak olduğunu biliyorsunuz.
• Ortağı olduğunuz şirkete, sizin kişisel borcunuz nedeniyle haciz yazısı geldi.
• İcra müdürlüğü payınıza haciz koydu ve pay defterine işlenmesi gündeme geldi.
• Alacaklı, payı haczettirdikten sonra şirketin feshini talep etti.
• Şirketin diğer ortaklarısınız ve borçlu ortağın payındaki haczin sizi nasıl etkileyeceğini merak ediyorsunuz.

Bu soruların cevabı takibin durumuna ve şirket sözleşmesine göre değişir; bir avukata danışın.

Dayandığı Kanun Maddesi: TTK m.133

Kanun, ortakların kişisel alacaklılarını şirket türüne göre ikiye ayırır. Şahıs şirketleri için birinci fıkra geçerlidir:

(1) Bir şahıs şirketi devam ettiği sürece ortaklardan birinin kişisel alacaklısı, hakkını şirketin bilançosu gereğince o ortağa düşen kâr payından ve şirket fesholunmuşsa tasfiye payından alabilir. Henüz bilanço düzenlenmemişse alacaklı bilançonun düzenlenmesi sonucunda borçluya düşecek kâr ve tasfiye payı üzerine haciz koydurabilir.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.133/1)

Limited şirket bir sermaye şirketidir; bu nedenle uygulanacak fıkra ikincisidir ve kural burada farklılaşır:

(2) Sermaye şirketlerinde alacaklılar, alacaklarını, o ortağa düşen kâr veya tasfiye payından almak yanında, borçlularına ait olan, senede bağlanmış veya bağlanmamış payların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun taşınırlara ilişkin hükümleri uyarınca haczedilmesini ve paraya çevrilmesini isteyebilirler. Haciz, istek üzerine, pay defterine işlenir.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.133/2)

İki fıkra arasındaki fark makalenin tamamını belirler: şahıs şirketinde alacaklı paranın peşindedir (kâr payı, tasfiye payı); sermaye şirketinde ise payın kendisine ulaşabilir.

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır? 6762 mi, 6102 mi?

Bu konuda internetteki bilginin önemli kısmı eskidir; çünkü kural 1 Temmuz 2012’de değişti. Mülga 6762 sayılı TTK döneminde limited şirkette payın doğrudan haczi mümkün değildi. Yargıtay eski rejimi şöyle özetler:

Bu düzenlemeler karşısında, limited şirketlerde ortağın şahsi borcundan dolayı, ortaklık payının doğrudan haczi mümkün olmayıp, sadece ortağın kar payı, masraf ve avans alacağı veya tasfiye halinde, tasfiye bakiyesine katılma hakkı haçzedilebilir.

(Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2014/11274, K. 2015/13722, T. 22.06.2015 — BOZULMASINA)

Yeni rejimde kural tersine döndü. Aşağıdaki alıntıda anılan 6762 sayılı Kanun m.145 mülga hükümdür ve yürürlükte değildir; karar onu, yürürlükteki TTK m.133/2 ile karşılaştırmak için anar:

TTK’da yapılan bu değişiklik ile sermaye şirketi olan limited şirketlerde ortaklardan birinin kişisel alacaklısına, 6762 sayılı TTK’nun 145. maddesinin aksine, ortağın ortaklık payının haczini ve paraya çevrilmesini isteme hakkı tanınmıştır.

(Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2014/11274, K. 2015/13722, T. 22.06.2015 — BOZULMASINA)

Pratik sonuç: 1 Temmuz 2012’den önceki döneme ilişkin kaynaklar bu konuda yanıltıcıdır. Payın haczedilemeyeceğini söyleyen bir metinle karşılaşırsanız hangi kanuna dayandığına bakın.

Haciz Nasıl Yapılır? Bildirim, Pay Defteri, Muvafakat

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, limited şirkette pay haczinin işleyişini tek paragrafta toplar:

Limited şirketlerde [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (6102 sayılı Kanun TTK) md. 133/2] ortağın kişisel alacaklısı, ortağın şirketteki kâr veya tasfiye payından başka, ortağın şirketteki payını (hissesini) da haczettirebilir. Borçlunun limited şirketteki kâr payını, tasfiye payını veya şirket hissesini haczeden icra müdürü, bu haczi adresleri bilinen üçüncü kişilere, yani burada şirkete ve diğer ortaklara bildirir (2004 sayılı Kanun md. 94/1).

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/366, K. 2023/530, T. 31.05.2023 — BOZULMASINA)

Bildirimin içeriği de kararda sayılır: bundan böyle borçlu ortağa ödenecek faiz, kâr payı ve tasfiye payının icra dairesine ödenmesi; payla ilgili tebligatın icra dairesine yapılması; borçlunun muvafakati gereken müşterek tasarruflarda borçlu ortak yerine icra dairesinin muvafakatinin alınması.

Aynı karar, haczin hangi şirket paylarını kapsadığını da netleştirir:

Şirket hissesinden maksat ise hisse senedine bağlı olmayan şirket hisseleridir; yani kollektif şirket, âdi komandit şirket, limited şirket hisseleri ile kooperatif hissesidir.

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/366, K. 2023/530, T. 31.05.2023 — BOZULMASINA)

Kâr payı ve tasfiye payı haczi bakımından ise şirkete İİK m.89 uyarınca haciz ihbarnamesi gönderilmesi de mümkündür.

İİK m.94’ün Eklenen Cümleleri Anonim Şirkete Özgüdür

Bu, uygulamada en sık karıştırılan noktadır. İcra ve İflas Kanunu’nun 94. maddesine 2003 yılında eklenen cümleler, pay haczinin ayrıntılı usulünü düzenler; ancak lafzen anonim şirketi hedefler:

Anonim şirketlerde paylar için pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamışsa, borçlunun şirketteki payı icra dairesi tarafından şirkete tebliğ olunarak haczedilir. Bu haczin şirket pay defterine işlenmesi zorunludur; ancak haciz, şirket pay defterine işlenmemiş olsa bile şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haciz, icra dairesi tarafından tescil edilmek üzere Ticaret Siciline bildirilir. Bu durumda haczedilen payların devri, alacaklının haklarını ihlâl ettiği oranda batıldır. Haczedilen payların satışı, taşınır malların satışı usulüne tâbidir.

(2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.94 — Ek cümleler: 17/7/2003-4949/25 md.)

Bu cümlelerde geçen “pay defterine işlenmesi zorunludur”, “tebliğ tarihinde yapılmış sayılır”, “Ticaret Siciline bildirilir” ve “devri … batıldır” ifadeleri anonim şirket payı için öngörülmüştür. Limited şirkette dayanak TTK m.133/2’dir ve orada kayıt “istek üzerine” yapılır.

Bu ayrımı Yargıtay’ın kendisi kurar:

Her ne kadar İİK 94. maddesinde buna paralel bir düzenleme getirilmemiş ise de

(Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2014/11274, K. 2015/13722, T. 22.06.2015 — BOZULMASINA)

Yani limited şirket payının haczini İİK m.94’ün anonim şirkete özgü cümlelerine dayandıran anlatım, maddenin kapsamını aşar. Maddenin birinci cümlesindeki genel bildirim kuralı ise pay haczinde de işler; bu genel hükmün elbirliği mülkiyeti ve taşınmaz payı bakımından işleyişini hisseli tapuya haciz yazımızda ayrıca ele aldık.

Alacaklı Şirketin Feshini İsteyebilir mi?

Hayır. Bu, hakkında en çok hatalı bilgi dolaşan sorudur. Mülga 6762 sayılı TTK’nın 522. maddesi alacaklıya fesih yolunu açıyordu; ancak o madde yürürlükten kalktı:

fesih ve tasfiyesini isteyebilme imkanını tanıyan mülga 6762 sayılı TTK’nın 522. maddesi yargılama sırasında yürürlükten kaldırılmıştır.

(Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/11905, K. 2014/17860, T. 18.11.2014 — BOZULMASINA)

Yürürlükteki kanunda karşılığı yoktur:

adı geçen Yasa’da limited şirket ortağının şahsi borçları nedeniyle alacaklının şirketin fesih ve tasfiyesini isteme hakkı düzenlenmemiştir.

(Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/11905, K. 2014/17860, T. 18.11.2014 — BOZULMASINA)

Sekizinci Hukuk Dairesi aynı sonuca, boşluğun kollektif şirket hükmünden doldurulamayacağını da ekleyerek varır:

Ancak, bunların dışında 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 133. maddesinde limited şirket ortağının şahsi borçları nedeniyle alacaklının limited şirketin fesih ve tasfiyesini isteme hakkı düzenlenmemiştir. Yasa’nın 249. maddesinde kollektif şirketler için getirilen düzenleme limited şirketlere dair hükümler arasında yer almamaktadır.

(Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2014/11274, K. 2015/13722, T. 22.06.2015 — BOZULMASINA)

Dikkat: Yürürlükteki 6102 sayılı TTK’nın 522. maddesi bugün “Çalışanlar ve işçiler lehine yardım akçesi” başlığını taşır ve fesihle ilgisi yoktur. “TTK m.522 uyarınca alacaklı şirketin feshini isteyebilir” diyen kaynaklar, madde numarasını mülga kanundan taşımaktadır.

Kâr Payı Haczi ile Pay Haczi Farkı

Ölçüt	Kâr payı / tasfiye payı haczi	Ortaklık payı (hisse) haczi
Konusu	Ortağa dağıtılacak alacak	Ortaklık payının kendisi
Şahıs şirketinde	Mümkün (TTK m.133/1)	Fıkrada öngörülmemiş
Sermaye şirketinde	Mümkün (TTK m.133/2)	Mümkün (TTK m.133/2)
Paraya çevirme	Dağıtım yapılmasına bağlı	Taşınır satışı usulü (TTK m.133/2)
Kayıt	—	İstek üzerine pay defterine işlenir
Şirkete İİK m.89 ihbarnamesi	Gönderilebilir	Bildirim usulü işler

Uygulamadaki önemi şudur: yalnız kâr payına haciz koyduran alacaklı, şirket kâr dağıtmıyorsa eli boş kalabilir. TTK m.133/2 bu nedenle payın kendisini de alacaklının erişimine açmıştır.

Sık Yapılan Hatalar

• Mülga kanuna dayanmak. 6762 sayılı TTK m.145 ve m.522’ye dayanan anlatımlar 1 Temmuz 2012’den sonra geçerliliğini yitirdi. Madde numarası aynı kalsa bile içerik değişmiş olabilir.
• İİK m.94’ün anonim şirket cümlelerini limitede uygulamak. Pay defterine kaydın “zorunlu” olduğu, devrin “batıl” sayılacağı ifadeleri anonim şirket için yazılmıştır; limitede dayanak TTK m.133/2’dir.
• Fesih talebini icra müdürlüğü eliyle yürütmek. Yargıtay, fesih ihbarının icra müdürlüğünce ortaklara bildirilmesinin yasal dayanağı bulunmadığını belirtmiştir.
• Kâr payı haczini pay haczi sanmak. İki haciz farklı sonuç doğurur; talebin hangisine yöneldiği icra dosyasında açıkça belirtilmelidir.
• Haczi şirkete bildirmemek. Bildirim, borçlunun tasarruf yetkisinin kısıtlandığının şirkete ve diğer ortaklara duyurulmasını sağlar.

Özet

• Limited şirkette ortağın payı, kişisel borcu nedeniyle haczedilebilir; dayanak TTK m.133/2’dir.
• Kural 1 Temmuz 2012’de değişti: mülga 6762 sayılı TTK döneminde payın doğrudan haczi mümkün değildi.
• Haciz, icra müdürünce şirkete ve diğer ortaklara bildirilir; istek üzerine pay defterine işlenir.
• İİK m.94’e 2003’te eklenen cümleler anonim şirkete özgüdür; limitede dayanak TTK m.133/2’dir.
• Alacaklı, payı haczettirdi diye şirketin feshini isteyemez; 6102 sayılı Kanun bu hakkı düzenlememiştir.