İçindekiler 12
- Kısa Cevap
- Bu Durumda mısınız?
- Suçun Tanımı ve Unsurları
- Ayrımcı tezahürat: para cezası değil hapis
- Pankart ve duvar yazısı cezayı artırır
- ”Spor Alanı” Sanıldığından Çok Geniştir
- Sosyal Medya Boyutu ve Yargıtay’ın Koyduğu Sınır
- Suç Tarihi Ceza Miktarını Değiştirir
- Seyirden Yasaklanma Sonucu
- Görevli Mahkeme
- Sık Yapılan Hatalar
- Özet
Kısa Cevap
Tribünde söylenen söz, çoğu kişinin sandığının aksine genel hakaret suçunun kapsamında değerlendirilmez. Sporda şiddetin önlenmesine dair kanun, spor alanlarında tehdit veya hakaret olarak algılanacak tarzda aleni söz ve davranışta bulunmayı ayrı ve bağımsız bir suç olarak düzenler. Bu suçun iki ayırt edici yanı vardır: fiilin belirli bir kişiyi hedef alması gerekmez ve şikâyet şartı aranmaz. Temel yaptırım adli para cezasıdır; ancak tezahürat ayrımcı içerik taşıyorsa yaptırım bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına dönüşür. 2019 değişikliğiyle kapsam kitle iletişim araçlarına da genişletilmiştir.
Bu Durumda mısınız?
- Maç sırasında söylediğiniz söz nedeniyle hakkınızda adli para cezası verildi.
- Tribünde açtığınız pankart gerekçe gösterilerek soruşturma başlatıldı.
- Sosyal medyada paylaştığınız bir içerik nedeniyle bu maddeden şüpheli konumundasınız.
- Kulüp veya kişi şikâyetten vazgeçti ama dosyanın kapanmadığını öğrendiniz.
- Fiiliniz 2019 öncesine ait ve verilen cezanın gün sayısını yüksek buluyorsunuz.
Bu başlıklar hem ceza miktarını hem de seyirden yasaklanma sonucunu doğrudan etkiler. Somut dosyanız için bir avukata danışmanız yerinde olur.
Suçun Tanımı ve Unsurları
6222 sayılı Kanun m.14
Spor alanlarında taraftarların grup halinde veya münferiden belirli bir kişiyi hedef veya muhatap alıp almadığına bakılmaksızın duyan veya gören kişiler tarafından tehdit veya hakaret olarak algılanacak tarzda aleni olarak söz ve davranışlarda bulunmaları halinde, fiilleri daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, şikayet şartı aranmaksızın, failler hakkında elli günden az olmamak üzere adli para cezasına hükmolunur.
Metinden çıkan unsurlar şunlardır:
- Yer unsuru — fiil spor alanında işlenmelidir. Bu kavramın kapsamı aşağıda ayrıca ele alınmıştır.
- Alenilik — söz veya davranış aleni olmalıdır.
- Algılanma ölçütü — ölçüt failin niyeti değil, duyan veya gören kişiler tarafından tehdit ya da hakaret olarak algılanacak tarzda olmasıdır.
- Muhatabın belirli olması aranmaz — grup hâlinde veya tek başına, belirli bir kişiyi hedef almadan söylenen sözler de kapsamdadır.
- Şikâyet şartı yoktur — soruşturma resen yürütülür.
- Tali norm niteliği — fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturuyorsa o suça göre hüküm kurulur.
Dördüncü ve beşinci unsurlar bu suçu genel hakaret suçundan ayıran noktalardır. Genel hakarette muhatabın belirlenebilir olması ve kural olarak şikâyet aranırken, burada ikisi de aranmaz.
Ayrımcı tezahürat: para cezası değil hapis
Maddenin ikinci fıkrası çok daha ağır bir yaptırım öngörür:
6222 sayılı Kanun m.14
Spor alanlarında toplum kesimlerini din, dil, ırk, etnik köken, cinsiyet veya mezhep farkı gözeterek hakaret oluşturan söz ve davranışlarda bulunan kişi, fiili daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, bir yıldan üç yıla hapis cezası ile cezalandırılır.
Birinci fıkra adli para cezası öngörürken ikinci fıkra hapis cezası öngörür. Bu nedenle tezahüratın içeriğinin hangi fıkraya girdiği, dosyanın en belirleyici tartışmasıdır.
Pankart ve duvar yazısı cezayı artırır
6222 sayılı Kanun m.14
Birinci ve ikinci fıkralarda tanımlanan suçların yazılı pankart taşınması veya asılması ya da duvarlara yazı yazılması suretiyle işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
”Spor Alanı” Sanıldığından Çok Geniştir
Bu suçun en çok gözden kaçan yanı yer unsurudur. Kanun spor alanını yalnız stadyumla sınırlamaz:
6222 sayılı Kanun m.3
Spor alanı: Spor müsabakalarının veya antrenmanların gerçekleştirildiği alanlar ile seyircilere ait seyir alanları, özel seyir alanları, sporculara ait soyunma odası ve bu Kanunun uygulanması kapsamında spor yapmaya elverişli alanları, müsabaka öncesinde, esnasında veya sonrasında taraftarların sürekli veya geçici olarak gruplar hâlinde toplandıkları yerleri, müsabakanın yapılacağı yere gidiş ve geliş güzergâhları, takım veya taraftarların toplu olarak seyahat ettikleri araçları ya da takımların kamp yaptığı yerleri,
Buna göre maça giderken kullanılan güzergâh, taraftarların toplu seyahat ettiği araç ve takımın kamp yeri de spor alanı sayılır. Stadyumdan çıkmış olmak, tek başına bu maddenin kapsamı dışında kalmayı sağlamaz.
2019 yılında tanımlara eklenen özel seyir alanı kavramı da kapsamı genişletir. Bu, seyircilerin müsabakayı dijital ortamda seyretmeleri amacıyla il ve ilçe spor güvenlik kurulları tarafından belirlenen, müsabaka alanı dışındaki geçici yerleri ifade eder. Toplu izleme için belirlenmiş bir alanda söylenen söz de bu nedenle madde kapsamına girebilir.
Sosyal Medya Boyutu ve Yargıtay’ın Koyduğu Sınır
2019 değişikliği maddeye dördüncü bir fıkra ekledi:
6222 sayılı Kanun m.14
Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen fiillerin; her türlü yazılı, görsel, işitsel veya elektronik kitle iletişim aracıyla işlenmesi hâlinde de bu madde hükümleri uygulanır.
Bu fıkra kapsamı stadyum dışına taşır. Ancak sınırsız değildir. Yargıtay, bir spor kulübüne yönelik hakaret içerdiği ileri sürülen bir video paylaşımı bakımından suçun oluşmadığı sonucuna varmış ve kovuşturmaya yer olmadığı kararını yerinde bulmuştur. Dairenin gerekçesi, fiili kimin işlediğine odaklanır:
“dosyanın tetkikinde ise evinde müsabaka izleyen şüphelinin görüntülerinin üçüncü bir kişi tarafından kaydedilerek paylaşıldığı, dolayısıyla suçun unsurlarının oluşmayacağı, buna dayanan kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ile bu karara itirazın reddine dair merci kararında isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmakla”
(Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/29343, K. 2022/947, T. 20.01.2022 — REDDİNE)
Karardan çıkan ölçüt şudur: dördüncü fıkranın uygulanabilmesi için fiilin fail tarafından kitle iletişim aracıyla işlenmesi gerekir. Kişinin özel alanında söylediği sözün başkası tarafından kaydedilip yayılması, o kişi bakımından bu fıkranın hareket unsurunu karşılamaz. Kararın dispozisyonu, kanun yararına bozma isteminin reddi yönündedir; yani ilk derecedeki kovuşturmaya yer olmadığı kararı ayakta kalmıştır.
Suç Tarihi Ceza Miktarını Değiştirir
Maddenin birinci fıkrasındaki alt sınır 2019 yılında değiştirilmiştir. Ceza hukukunda sonradan yürürlüğe giren daha lehe normun geçmişe uygulanması kuralı gereği, suç tarihi burada doğrudan sonuç doğurur. Yargıtay, kanun yararına bozma yoluyla incelediği bir dosyada bu noktayı düzeltmiştir. Kanun yararına bozma istemini içeren ihbarnamede yer alan ve Dairece yerinde görülen tespit şöyledir:
“04/07/2019 tarihli ve 7182 sayılı Kanunun 8. maddesiyle 6222 sayılı Kanunun 14/1. maddesinde fıkrada yer alan “onbeş” ibaresi “elli” şeklinde değiştirildiği, suç işleme tarihinin değişiklik öncesi 12/05/2019 olduğu, temel cezanın 15 gün adli para cezası üzerinden belirlenmesi gerekirken, sanığın aleyhine olacak şekilde 50 gün adli gün para cezası üzerinden temel ceza belirlenerek fazla ceza tayininde isabet görülmemiş”
(Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/25316, K. 2021/13664, T. 26.10.2021 — BOZULMASINA)
Daire bu içeriği yerinde görerek yerel mahkeme kararını bozmuştur. Sonuç pratik olarak şudur: fiil 04.07.2019 tarihinden önce işlenmişse temel ceza onbeş gün üzerinden hesaplanmalıdır; bu tarihten sonraki fiillerde alt sınır elli gündür. Dosyasında suç tarihi 2019 ortasına yakın olan kişiler bakımından bu ayrım, cezayı üç katına kadar değiştirebilir.
| Suç tarihi | Adli para cezasının alt sınırı |
|---|---|
| 04.07.2019 öncesi | Onbeş gün |
| 04.07.2019 sonrası | Elli gün |
Seyirden Yasaklanma Sonucu
Bu suç, tek başına para cezasıyla sonuçlanmaz. Kanunda tanımlanan suçlardan dolayı mahkemece kurulan hükümde, ayrıca güvenlik tedbiri olarak spor müsabakalarını seyirden yasaklanmaya karar verilir. Kanun ayrıca, taraftar gruplarınca spor alanlarının dışında işlenen kasten yaralama, hakaret veya tehdit içeren tezahürat ve mala zarar verme suçları bakımından da aynı sonucu öngörür.
Bu tedbirin süresi, kaldırılma yolları ve maç günleri kolluğa başvurma yükümlülüğü ayrı bir konudur; ayrıntısı için seyirden yasaklanma (maç yasağı) yazımıza; sahaya girme, meşale ve biletsiz giriş gibi diğer taraftar fiillerinin ceza aralıkları için sahaya girme, meşale ve biletsiz giriş cezaları yazımıza bakabilirsiniz.
Görevli Mahkeme
6222 sayılı Kanun m.23
Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı yargılama yapmaya Hakimler ve Savcılar Kurulunun ihtisas mahkemesi olarak görevlendireceği asliye ceza mahkemeleri yetkilidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Şikâyetten vazgeçmeye güvenmek. Bu suçta şikâyet şartı aranmaz; vazgeçme tek başına dosyayı kapatmaz.
- “Kimseye söylemedim” savunması. Muhatabın belirli olması aranmadığından, hedefsiz tezahürat da kapsamdadır.
- Stadyumdan çıkmayı kapsam dışı saymak. Güzergâh, toplu seyahat aracı ve toplanma yerleri de spor alanıdır.
- Ayrımcı içeriği para cezası sanmak. İkinci fıkra hapis cezası öngörür ve yaptırım niteliği tümüyle değişir.
- Suç tarihini atlamak. 2019 öncesi fiillerde alt sınır onbeş gündür; lehe kanun değerlendirmesi yapılmalıdır.
- Üçüncü kişinin paylaşımını kendi fiilin saymak. Kitle iletişim aracıyla işleme unsurunun failce gerçekleştirilmesi gerekir.
- Seyirden yasaklanmayı hesaba katmamak. Para cezasının yanında ayrıca güvenlik tedbiri gündeme gelir.
Özet
- Spor alanlarında tehdit veya hakaret olarak algılanacak tarzda aleni söz ve davranış, bağımsız bir suçtur; muhatabın belirli olması ve şikâyet aranmaz.
- Temel yaptırım elli günden az olmamak üzere adli para cezasıdır; ayrımcı içerikli tezahüratta bir yıldan üç yıla hapis cezası uygulanır.
- Pankart veya duvar yazısı ile işlenmesi cezayı yarı oranında artırır.
- Spor alanı kavramı stadyumla sınırlı değildir; gidiş-geliş güzergâhı, toplu seyahat araçları, toplanma yerleri ve özel seyir alanları da kapsamdadır.
- 2019 değişikliğiyle fiil kitle iletişim araçlarıyla da işlenebilir hâle gelmiştir; ancak Yargıtay, kişinin sözünün üçüncü kişi tarafından kaydedilip paylaşıldığı olayda suçun unsurlarının oluşmayacağını kabul etmiştir.
- Suç tarihi 04.07.2019 öncesindeyse alt sınır onbeş gündür; lehe kanun uygulaması yapılmalıdır.
- Mahkûmiyet hâlinde ayrıca seyirden yasaklanma gündeme gelir; yargılama ihtisas asliye ceza mahkemelerinde yapılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Statta küfür etmek suç mudur?
Evet. Spor alanlarında, duyan veya gören kişiler tarafından tehdit veya hakaret olarak algılanacak tarzda aleni söz ve davranışlarda bulunmak, 6222 sayılı Kanun m.14/1 uyarınca adli para cezasını gerektiren bağımsız bir suçtur.
Küfür belirli bir kişiye yönelik değilse yine de suç olur mu?
Evet. Kanun, taraftarların belirli bir kişiyi hedef veya muhatap alıp almadığına bakılmaksızın bu fiilleri suç sayar. Bu yönüyle düzenleme, muhatabın belirli olmasını arayan genel hakaret suçundan ayrılır.
Şikâyetçi olmazsa dava açılmaz mı?
Bu suçta şikâyet şartı aranmaz. Fiil öğrenildiğinde soruşturma resen yürütülür; mağdurun şikâyetten vazgeçmesi tek başına sonucu değiştirmez.
Hakaret içeren tezahüratın cezası nedir?
Fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmuyorsa, failler hakkında elli günden az olmamak üzere adli para cezasına hükmolunur (m.14/1). Gün sayısı mahkemece belirlenir ve gün karşılığı miktarla çarpılarak sonuç ceza bulunur.
Ayrımcı içerikli tezahüratın cezası daha mı ağırdır?
Evet ve fark büyüktür. Spor alanlarında toplum kesimlerini din, dil, ırk, etnik köken, cinsiyet veya mezhep farkı gözeterek hakaret oluşturan söz ve davranışlarda bulunan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (m.14/2).
Pankart açmak veya duvara yazı yazmak cezayı artırır mı?
Evet. Suçun yazılı pankart taşınması veya asılması ya da duvarlara yazı yazılması suretiyle işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır (m.14/3).
Sosyal medyada yazılan hakaret bu kapsama girer mi?
2019 yılında eklenen dördüncü fıkraya göre, birinci ve ikinci fıkradaki fiillerin her türlü yazılı, görsel, işitsel veya elektronik kitle iletişim aracıyla işlenmesi hâlinde de bu madde hükümleri uygulanır. Yani fiil stadyum dışında da işlenebilir.
Evimde maç izlerken söylediğim sözü başkası kaydedip paylaşırsa sorumlu olur muyum?
Yargıtay bir olayda suçun unsurlarının oluşmayacağı sonucuna varmıştır. Kişinin evinde müsabaka izlerken görüntülerinin üçüncü bir kişi tarafından kaydedilip paylaşıldığı olayda, kovuşturmaya yer olmadığı kararı yerinde bulunmuştur.
Spor alanı sadece stadyum mudur?
Hayır, tanım çok geniştir. Müsabaka ve antrenman alanlarının yanında seyir alanları, özel seyir alanları, taraftarların gruplar hâlinde toplandığı yerler, müsabakanın yapılacağı yere gidiş ve geliş güzergâhları ile takım veya taraftarların toplu olarak seyahat ettikleri araçlar da spor alanı sayılır (m.3/1-g).
Özel seyir alanı ne demektir?
Seyircilerin müsabakayı dijital ortamda seyretmeleri amacıyla il ve ilçe spor güvenlik kurulları tarafından belirlenen, müsabaka alanı dışındaki geçici yerlerdir (m.3/1-m). Buraları da spor alanı kapsamındadır.
2019 öncesinde işlenen fiillerde ceza nasıl hesaplanır?
Alt sınır 2019 değişikliğinden önce onbeş gündü ve 7182 sayılı Kanun ile elli güne çıkarıldı. Yargıtay, suç tarihi değişiklikten önce olan bir dosyada temel cezanın onbeş gün üzerinden belirlenmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Bu suç nedeniyle seyirden yasaklanma da uygulanır mı?
Evet. Kanunda tanımlanan suçlardan dolayı kurulan hükümde güvenlik tedbiri olarak seyirden yasaklanmaya karar verilir. Kanun ayrıca taraftar gruplarınca spor alanlarının dışında işlenen hakaret veya tehdit içeren tezahürat suçları bakımından da bu sonucu öngörür.
Bu davalara hangi mahkeme bakar?
Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı yargılama yapmaya, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun ihtisas mahkemesi olarak görevlendireceği asliye ceza mahkemeleri yetkilidir (m.23/1).