İçindekiler 12
Kısa Cevap
Şike, belirli bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek amacıyla bir başkasına kazanç veya menfaat sağlanmasıdır. Cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır. İki nokta özellikle önemlidir: anlaşmaya varılmış olması yeterlidir; maçın oynanması ya da sonucun değişmesi aranmaz; ve menfaati alan da veren de müşterek fail sayılır. Teşvik primi ise ayrı bir görünümdür ve cezası yarı oranında indirilir. Buna karşılık kulübün kendi takımına verdiği prim bu madde kapsamı dışındadır.
Bu Durumda mısınız?
- Bir müsabaka öncesinde size ya da bir yakınınıza teklif geldiğini düşünüyorsunuz.
- Kulüp yöneticisi ya da menajer olarak yapılan bir ödemenin suç oluşturup oluşturmadığını araştırıyorsunuz.
- Takımınıza verilen başarı priminin hukuki durumunu merak ediyorsunuz.
- Bahisle bağlantılı bir soruşturmanın tarafı oldunuz.
- Şike iddiasıyla açılan bir davada HAGB veya erteleme ihtimalini soruyorsunuz.
Bu suçta cezanın kişiselleştirilmesi imkânları kanunla daraltılmıştır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız yerinde olur.
Şike Nedir? Suçun Tanımı ve Cezası
Suç, 6222 sayılı Kanun’un tek bir maddesinde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir:
6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun m.11 — Şike ve teşvik primi
(1) Belirli bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek amacıyla bir başkasına kazanç veya sair menfaat temin eden kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmibin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Kendisine menfaat temin edilen kişi de bu suçtan dolayı müşterek fail olarak cezalandırılır. Kazanç veya sair menfaat temini hususunda anlaşmaya varılmış olması halinde dahi, suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
Bu tek fıkrada üç ayrı kural vardır:
- Fail, menfaati temin edendir ve ceza 1-3 yıl hapis + 20.000 güne kadar adli para cezasıdır.
- Menfaati alan da müşterek faildir — yani “ben sadece kabul ettim” savunması suçu ortadan kaldırmaz.
- Anlaşma yeterlidir. Kanun, anlaşmaya varılmışsa suçun tamamlanmış gibi cezalandırılacağını söyler. Müsabakanın oynanması, sonucun değişmesi ya da paranın fiilen ödenmesi aranmaz.
Anlaşma Yoksa: Teşebbüs
Kanun, sürecin daha erken bir aşamasını da cezasız bırakmaz:
(3) Kazanç veya sair menfaat vaat veya teklifinde bulunulması halinde, anlaşmaya varılamadığı takdirde, suçun teşebbüs aşamasında kalmış olması dolayısıyla cezaya hükmolunur.
Ayrıca anlaşmayı bilerek sonuca katkıda bulunanlar da aynı hükme tabidir:
(2) Şike anlaşmasının varlığını bilerek spor müsabakasının anlaşma doğrultusunda sonuçlanmasına katkıda bulunan kişiler de birinci fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
Şike ile Teşvik Primi Farkı
İkisi aynı maddede düzenlenir ama amaç bakımından ayrılır ve bu ayrım cezayı doğrudan değiştirir.
| Şike | Teşvik primi | |
|---|---|---|
| Amaç | Müsabakanın sonucunu etkilemek | Bir takımın başarılı olmasını sağlamak |
| Kime verilir? | Sonucu etkileyebilecek kişiye | Başka bir takımın başarılı olması için |
| Ceza | Tam ceza | Yarı oranında indirilir |
| Dayanak | m.11/1 | m.11/5 |
Kanunun ifadesi şudur:
(5) Suçun bir müsabakada bir takımın başarılı olmasını sağlamak amacıyla teşvik primi verilmesi veya vaat edilmesi suretiyle işlenmesi halinde bu madde hükümlerine göre verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Suç Olmayan Primler
Bu, uygulamada en çok karıştırılan noktadır. Her prim suç değildir; kanun iki hâli açıkça kapsam dışına çıkarır:
(6) Bu madde hükümleri; a) Milli takımlara veya milli sporculara başarılı olmalarını sağlamak amacıyla, b) Spor kulüpleri tarafından kendi takım oyuncularına veya teknik heyetine müsabakada başarılı olabilmelerini sağlamak amacıyla, prim verilmesi veya vaadinde bulunulması halinde uygulanmaz.
Yani bir kulübün kendi oyuncularına ya da teknik heyetine kazanma primi vermesi bu madde kapsamında değildir. Suç, primin başka bir takımın oyuncularına ya da yetkililerine yönelmesiyle gündeme gelir.
Nitelikli Haller: Ceza Yarı Oranında Artar
(4) Suçun; a) Kamu görevinin sağladığı güven veya nüfuzun kötüye kullanılması suretiyle, b) Federasyon veya spor kulüpleri ile spor alanında faaliyet gösteren tüzel kişilerin, genel kurul ve yönetim kurulu başkan veya üyeleri, teknik veya idari yöneticiler ile kulüplerin ve sporcuların menajerleri veya temsilciliğini yapan kişiler tarafından, c) Suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde, ç) Bahis oyunlarının sonuçlarını etkilemek amacıyla, işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Dört hâlden ikisi pratikte öne çıkar: kulüp ve federasyon yöneticileri ile menajerler tarafından işlenmesi, ve bahis sonuçlarını etkileme amacı. İkisi bir arada bulunursa artırım sebepleri ayrı ayrı değerlendirilir.
Kulübe İdari Para Cezası
Suç yalnız gerçek kişiyi etkilemez:
(7) Suçun spor kulüplerinin veya sair bir tüzel kişinin yararına işlenmesi halinde, ayrıca bunlara, şike veya teşvik primi miktarı kadar idari para cezası verilir. Ancak, verilecek idari para cezasının miktarı yüzbin Türk Lirasından az olamaz.
Rakama dikkat: maddedeki yüz bin lira bir taban değerdir. İdari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (Kabahatler Kanunu m.17/7). Bu nedenle güncel alt sınırı ilgili yıl için ayrıca kontrol etmek gerekir.
Cezayı kim verir ve ne zaman verilebilir? Fıkra bu iki soruyu açıkça cevaplamaz; Yargıtay cevaplar. Kulübe idari para cezası, idari bir merciin kendi başına verebileceği bir yaptırım değildir: yetkili merci, şike suçundan yargılamayı yapıp hüküm kuran mahkemedir. Dahası bu ceza, ortada kesinleşmiş bir mahkûmiyet yokken verilemez.
“şike ve teşvik primi suçlarının spor kulüplerinin veya sair bir tüzel kişinin yararına işlenmesi halinde, idari yaptırım kararı (idari para cezası) uygulamaya yetkili mercinin, bu suçlardan dolayı yapılan yargılama sonucunda hüküm kuran mahkemenin olması, idari yaptırım kararına dayanak teşkil eden davada, yeniden yapılan yargılamanın neticesinde tüm sanıklar hakkında beraat kararı verilmiş bulunması (anılan hüküm, tarafların temyizi üzerine henüz denetim muhakemesi sürecinde olup, kesinleşmemiştir) ve dolayısıyla kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmünün bulunmaması karşısında, uyuşmazlığa konu idari yaptırım kararının hukuka aykırı olduğu anlaşılmakla”
(Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2016/629, K. 2017/248, T. 16.01.2017 — kanun yararına bozma; idari para cezasının kaldırılmasına, oybirliğiyle)
Kararın pratik sonucu şudur: ceza davası sürerken veya beraatle sonuçlanmışken kulübe kesilen idari para cezası hukuka aykırıdır. Sıralama tektir: önce kesinleşmiş mahkûmiyet, sonra m.11/7 cezası.
Cezanın Kişiselleştirilmesi Kapalı
Bu madde, ceza hukukunun olağan yumuşatma kurumlarını açıkça devre dışı bırakır:
(9) Bu madde kapsamına giren suçlarla ilgili olarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 231 inci maddesine göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemez; verilen hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilemez ve ertelenemez.
Yani şike suçunda HAGB, seçenek yaptırıma çevirme ve erteleme yolları kapalıdır. Bu, suçun ağırlığını gösteren en açık işarettir.
Mahkûmiyetin ayrıca mesleki bir sonucu vardır:
(11) Bu maddede tanımlanan suçlardan dolayı cezaya mahkûmiyet halinde, kişi hakkında ayrıca Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesi hükümlerine göre, spor kulüplerinin, federasyonların, bünyesinde sportif faaliyetler icra edilen tüzel kişilerin yönetim ve denetim organlarında görev yapmaktan yasaklanmasına hükmolunur.
Müsabaka Öncesi İhbar: Ceza Verilmez
(8) Müsabaka yapılmadan önce suçun ortaya çıkmasını sağlayan kişiye ceza verilmez.
Bu bir cezasızlık sebebidir ve zamanlaması kesindir: ortaya çıkarma müsabakadan önce olmalıdır. Maç oynandıktan sonraki bildirim bu hükümden yararlanmaz.
Sık Yapılan Hatalar
- Maç oynanmadıysa suç yok sanmak. Anlaşma tek başına yeterlidir (m.11/1).
- “Ben sadece aldım” demek. Menfaati alan da müşterek faildir (m.11/1).
- Her primi şike saymak. Kendi takımına ve milli takıma verilen primler kapsam dışıdır (m.11/6).
- Teşvik primini şikeyle aynı cezada sanmak. Teşvik priminde ceza yarı oranında indirilir (m.11/5).
- HAGB veya erteleme beklemek. Kanun üçünü de açıkça yasaklar (m.11/9).
- Kulübün sorumsuz olduğunu düşünmek. Tüzel kişiye ayrıca idari para cezası verilir (m.11/7).
- Maç sonrası ihbarın cezasızlık sağlayacağını sanmak. Ortaya çıkarma müsabakadan önce olmalıdır (m.11/8).
Özet
- Şike = müsabakanın sonucunu etkilemek amacıyla menfaat temini; ceza 1-3 yıl hapis + 20.000 güne kadar adli para (m.11/1).
- Anlaşma yeterlidir; maçın oynanması aranmaz. Menfaati alan da müşterek faildir.
- Teklif edilip anlaşma olmazsa teşebbüs hükümleri uygulanır (m.11/3).
- Teşvik priminde ceza yarı oranında indirilir (m.11/5); kendi takımına ve milli takıma verilen primler kapsam dışıdır (m.11/6).
- Kamu görevi, kulüp/federasyon yöneticiliği, örgüt ve bahis hâllerinde ceza yarı oranında artar (m.11/4).
- Tüzel kişiye ayrıca idari para cezası verilir; taban tutar yeniden değerlemeye tabidir (m.11/7).
- HAGB, seçenek yaptırım ve erteleme yasaktır (m.11/9); mahkûmiyet spor yöneticiliğinden yasaklanmayı da getirir (m.11/11).
İlgili yazılar: Yasadışı Bahis Suçu · HAGB · Hapis Cezasının Ertelenmesi · Sporda Disiplin Cezaları · Profesyonel Futbolcu Sözleşmesi
Sıkça Sorulan Sorular
Şike ne demek?
Şike, belirli bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek amacıyla bir başkasına kazanç veya sair menfaat temin edilmesidir. Suç, 6222 sayılı Kanun'un 11. maddesinde düzenlenmiştir.
Şike suçunun cezası nedir?
Bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır. Kendisine menfaat temin edilen kişi de aynı suçtan müşterek fail olarak cezalandırılır (m.11/1).
Sadece anlaşmak suç mudur, maç oynanması gerekir mi?
Anlaşma yeterlidir. Kanun, kazanç veya sair menfaat temini hususunda anlaşmaya varılmış olması hâlinde dahi suçun tamamlanmış gibi cezalandırılacağını belirtir (m.11/1). Müsabakanın oynanması ya da sonucun değişmesi aranmaz.
Teklif edildi ama anlaşma olmadıysa ne olur?
Kazanç veya menfaat vaat ya da teklifinde bulunulup anlaşmaya varılamazsa, suçun teşebbüs aşamasında kalmış olması dolayısıyla cezaya hükmolunur (m.11/3).
Şike ile teşvik primi arasındaki fark nedir?
Şikede amaç sonucu etkilemektir; teşvik priminde ise bir takımın başarılı olmasını sağlamaktır. Teşvik primi suretiyle işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında indirilir (m.11/5).
Kendi takımına prim vermek suç mu?
Hayır. Spor kulüplerinin kendi takım oyuncularına veya teknik heyetine müsabakada başarılı olmalarını sağlamak amacıyla prim vermesi ya da vaat etmesi bu madde kapsamı dışındadır (m.11/6). Milli takım ve milli sporculara verilen primler de aynı şekilde istisnadır.
Hangi hallerde ceza artırılır?
Dört nitelikli hâl vardır ve ceza yarı oranında artırılır: kamu görevinin sağladığı güven veya nüfuzun kötüye kullanılması, federasyon ya da kulüp yöneticileri veya menajerler tarafından işlenmesi, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi ve bahis sonuçlarını etkilemek amacıyla işlenmesi (m.11/4).
Şike suçunda HAGB verilebilir mi?
Hayır. Kanun açıkça yasaklar: bu madde kapsamındaki suçlarda CMK m.231'e göre hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez; hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilemez ve ertelenemez (m.11/9).
Kulübe de ceza verilir mi?
Evet. Suçun spor kulüplerinin veya sair bir tüzel kişinin yararına işlenmesi hâlinde bunlara ayrıca şike veya teşvik primi miktarı kadar idari para cezası verilir; bu ceza yüz bin Türk Lirasından az olamaz (m.11/7).
Şikeyi ihbar eden cezalandırılır mı?
Müsabaka yapılmadan önce suçun ortaya çıkmasını sağlayan kişiye ceza verilmez (m.11/8). Bu, etkin pişmanlığa benzer bir cezasızlık sebebidir.
Şike suçunun spor yöneticiliğine etkisi var mı?
Evet. Mahkûmiyet hâlinde kişi hakkında ayrıca TCK m.53 hükümlerine göre spor kulüplerinin, federasyonların ve bünyesinde sportif faaliyet icra edilen tüzel kişilerin yönetim ve denetim organlarında görev yapmaktan yasaklanmasına hükmolunur (m.11/11).
Aynı kişi birden çok kez şike yaparsa ne olur?
Bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda birden fazla işlenmesi hâlinde, en ağır cezayı gerektiren fiilden verilecek ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılarak tek cezaya hükmolunur (m.11/10).