Ara Dinlenme Süreleri: 8, 11 ve 12 Saat Çalışmada Mola Hakkı

Kısa Cevap

Ara dinlenme süresi günlük çalışmaya göre kademelidir: dört saate kadar 15 dakika, dört ile yedi buçuk saat arasında yarım saat, yedi buçuk saatin üzerinde bir saat. Yargıtay bu kademeyi bir basamak daha uzatır: günlük on bir saati aşan çalışmalarda mola bir buçuk saattir. Ara dinlenme ücretli değildir ve çalışma süresinden sayılmaz; ama molada çalıştırılan işçi için mola hiç verilmemiş sayılır.

Bu Durumda mısınız?

• Sabah 08.00’de başlayıp akşam 20.00’de çıkıyorsunuz ve “molanız zaten var” deniyor, ama yemeği tezgâh başında yiyorsunuz.
• Bilirkişi raporunda 12 saatlik çalışmanızdan 1 saat mola düşülmüş; sizce daha fazlası düşülmeli ya da daha azı.
• 24 saat nöbet tutuyorsunuz, nöbette uyuyamıyorsunuz ve fazla mesai hesabının nasıl yapılacağını bilmiyorsunuz.
• İşveren molayı ayrı ayrı kullandırmak yerine “bir saat geç gel” diyor.
• İşyerinde fiilen 1 saat yemek + 30 dakika çay molası var, ama hesap 1 saat üzerinden yapılmış.

Ara Dinlenme Nedir? Yemek ve Çay Molasından Farkı

Ara dinlenme, gün içinde çalışmanın kesildiği yasal dinlenme aralığıdır. “Yemek molası” ve “çay molası” ise bunun günlük hayattaki görünümleridir: ikisi de ara dinlenmenin parçasıdır, ayrı bir hak değildir. Yargıtay bu ihtiyacı doğrudan tanır:

“İşçinin günlük iş süresi içinde kesintisiz olarak hiç ara vermeden çalışması beklenemez. Gün içinde işçinin yemek, çay, sigara gibi ihtiyaçlar sebebiyle ya da dinlenmek için belli bir zamana ihtiyacı vardır.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/340, K. 2016/12584, T. 30.05.2016)

Ayrımın hukuki karşılığı, işçinin o süre içinde ne yapmakta serbest olduğudur. Hukuk Genel Kurulu tanımı şöyle kurar:

“Ara dinlenmesi işçinin çalışma yükümlülüğünün bulunmadığı, bu süreyi nerede ve nasıl geçireceğine serbestçe karar verebileceği bir zaman dilimidir.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2015/3392, K. 2017/766, T. 19.04.2017)

Buradan pratik bir sonuç çıkar: adına ister yemek molası ister çay molası densin, işçi o dakikalarda çalışma yükümlülüğü altındaysa ortada ara dinlenme yoktur.

Dayandığı Kanun Maddesi: İş Kanunu m.68

4857 sayılı İş Kanunu m.68 — Ara dinlenmesi

“Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere;

a) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş dakika,

b) Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,

c) Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat,

ara dinlenmesi verilir.

Bu dinlenme süreleri en az olup aralıksız verilir.

Ancak bu süreler, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak sözleşmeler ile aralı olarak kullandırılabilir.

Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir.

Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.”

Maddenin üç cümlesi çoğu uyuşmazlığın kaynağıdır: süreler en aztır, kural olarak aralıksız verilir ve çalışma süresinden sayılmaz.

Madde metni, aynı kanunun çalışma süresini düzenleyen 63. maddesinin aksine, üzerinde değişiklik işareti taşımaz; yani ara dinlenme kademesi 2003’ten bu yana aynı lafızla uygulanmaktadır. Bu başlıkta içtihadın ağırlık kazanmasının sebebi de budur: kanun sabit kalmış, uygulamadaki soruları Yargıtay yanıtlamıştır.

Kademelemenin sınırları kesindir: tam yedi buçuk saat çalışan işçinin yasal molası yarım saat, yedi buçuk saati birkaç dakika aşan işçinin molası ise bir saattir. Bu, sekiz saatlik standart mesaide molanın neden yarım saat değil bir saat olduğunun da cevabıdır.

Kaç Saat Çalışmada Kaç Dakika Mola?

Kanun üç basamak kurar; Yargıtay, günlük on bir saatlik yasal tavanı gözeterek dördüncü basamağı ekler.

Günlük çalışma süresi	Ara dinlenme (en az)	Dayanak
4 saat ve daha kısa	15 dakika	İş K. m.68/a
4 saatten fazla – 7,5 saat (7,5 dâhil)	30 dakika	İş K. m.68/b
7,5 saatten fazla – 11 saat	1 saat	İş K. m.68/c + Yargıtay
11 saatten fazla	1,5 saat	Yargıtay içtihadı
24 saat esaslı nöbet (uyunamıyorsa)	4 saat	Yargıtay içtihadı
24 saat esaslı nöbet (uyunabiliyorsa)	10 saat	Yargıtay içtihadı

Dördüncü basamağın kaynağı, günlük çalışmanın on bir saati aşamayacağını söyleyen maddedir:

4857 sayılı İş Kanunu m.63 — Çalışma süresi

“Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir.”

Not: m.63’ün dördüncü fıkrası 2012’de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır; bu, aşağıdaki kararların dayandığı birinci ve ikinci fıkraların (haftalık 45 saat, günlük 11 saat) geçerliliğini etkilemez.

Kanun bir saatlik molayı “yedi buçuk saatin üzeri” için öngördüğünden, on bir saatin de üstüne çıkan çalışmalarda bu sürenin yeterli olmadığı kabul edilir. Genel Kurul ölçütü şudur:

“Başka bir anlatımla, günde onbir saate kadar olan çalışmalar için ara dinlenmesi en az bir saat, onbir saat ve daha fazla çalışmalarda ise, en az birbuçuk saat olarak verilmelidir.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/886, K. 2016/550, T. 27.04.2016)

Dikkat edilmesi gereken bir nüans var. Dairenin güncel formülasyonu on bir saatin kendisini bir saatlik dilime dâhil eder:

“Başka bir anlatımla günde on bir saate kadar olan (on bir saat dâhil) çalışmalar için ara dinlenmesi en az bir saat, on bir saatten fazla çalışmalarda ise en az bir buçuk saat olarak verilmelidir.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/13700, K. 2023/19971, T. 19.12.2023)

İki formülasyon tam olarak 11 saatte ayrışır: Genel Kurul metni “on bir saat ve daha fazla” için bir buçuk saat derken, Dairenin güncel ifadesi on bir saati bir saatlik dilimin içinde bırakır. Genel Kurul kararının kendi olayı on iki saatlik bir çalışmaydı; yani on bir saatin tam sınırı o dosyada tartışılmış değildir. Uygulamada bugün esas alınan, Dairenin güncel formülasyonudur. Tam on bir saat çalışılan bir dosyada bu ayrımın hesaba etkisi günde yarım saattir ve uzun dönemli hesaplarda küçük bir kalem değildir; bu nedenle hesaba açıkça itiraz edilmesi gerekir.

8, 11 ve 12 Saat Çalışmada Mola Hakkı

En çok sorulan üç senaryo, kademenin üç ayrı basamağına düşer.

8 saatlik standart mesai (örneğin 09.00–18.00). Çalışma yedi buçuk saati aştığı için mola bir saattir. Bu, 09.00–18.00 arasındaki dokuz saatlik aralığın neden sekiz saatlik çalışma sayıldığının da açıklamasıdır: aradaki bir saat ara dinlenmedir ve çalışma süresine girmez.

11 saatlik çalışma (örneğin 08.00–19.00). Yasal günlük tavanın tam kendisidir. Dairenin güncel uygulamasına göre mola bir saat, işçi lehine yorumlanan Genel Kurul lafzına göre bir buçuk saattir. Fiilî uygulama daha uzunsa, aşağıda göreceğimiz üzere fiilî süre esas alınır.

12 saatlik çalışma (örneğin 08.00–20.00). On bir saati aştığı için mola bir buçuk saattir. Bu, on iki saatlik vardiyanın fiilen on buçuk saat çalışma sayılması demektir. Haftada altı gün böyle çalışan bir işçide fazla mesai hesabı doğrudan buradan çıkar: 6 × 10,5 = 63 saat, 45 saatlik yasal süre düşüldüğünde haftada 18 saat fazla çalışma. Genel Kurulun bozmaya konu ettiği hata da tam buydu; mola düşülmeden yapılan hesap yirmi yedi saat gösteriyordu.

Kademe bir taban olduğu için, işyerinde fiilen daha uzun mola veriliyorsa hesap fiilî süre üzerinden yapılır. Yargıtayın 2026 tarihli kararı bunu açıkça söyler:

“maddesinde belirlenen ara dinlenme süreleri asgari nitelikte olup işyerinde daha uzun bir uygulamanın varlığı hâlinde fiilen uygulanan sürenin esas alınması gerekmektedir.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/10197, K. 2026/1187, T. 12.02.2026)

Aynı dosyada tanıklar bir saat öğle, otuz dakika çay molası verildiğini söylemiş ve Daire sonucu buna bağlamıştır:

“Davacı tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde davalı işyerinde ara dinlenme süresinin 1,5 saat olduğu anlaşılmaktadır.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/10197, K. 2026/1187, T. 12.02.2026)

Bu kural iki yönlü çalışır ve işçi lehine olduğu kadar aleyhine de sonuç verebilir: uzun mola, düşülecek süreyi büyütür ve fazla mesai alacağını azaltır. Nitekim on üç saatlik bir çalışma düzeninde Daire, iki saatlik ara dinlenmeyi dosya kapsamına uygun bulmuştur:

“Davacının, davalının da kabulünde olduğu üzere 08.00-21.00 saatleri arasında 2 saat ara dinlenme ile günde 11 saat, haftada 66 saatten çalıştığı, 45 saat yasal çalışma süresinin tenzili ile 21 saat ve 7 gün çalışılan haftalarda ise 3,5 saat ilavesiyle 24,5 saat olmak üzere ayda iki hafta tatilinde çalıştığının kabulü dosya içeriğine uygun düşecektir.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/9133, K. 2026/149, T. 14.01.2026)

24 Saatlik Nöbet ve Vardiyalı Çalışmada Ara Dinlenme

Güvenlik görevlisi, itfaiye personeli, hastane çalışanı gibi 24 saat çalışıp 48 saat dinlenen düzenlerde kademeli tablo doğrudan uygulanamaz. Yargıtay burada uyku ölçütünü kullanır. İşçi nöbette uyku ihtiyacını gideremiyorsa:

“Nitekim, ilke olarak, işçinin uyku ihtiyacını gideremediği 24 saat esaslı çalışmada yemek ve sair ihtiyaçları nedeniyle 4 saat ara dinlenme yaptığı kabul edilmelidir.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/2469, K. 2017/230, T. 08.02.2017)

Uyku ihtiyacının giderilebildiği tespit edilirse düşülecek süre çok daha yüksektir:

“İlke olarak işçinin uyku ihtiyacını gideremediği 24 saat esaslı çalışmada yemek ve sair ihtiyaçları nedeniyle 4 saat ara dinlenme yaptığı kabul edilmelidir. 24 saatlik çalışmada işçinin uyku ihtiyacını giderdiğinin tespiti halinde 10 saat ara dinlenmesi yaptığı kabul edilerek sonuca gidilmelidir.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/28477, K. 2021/1963, T. 21.01.2021)

Bu son karar Deniz İş Kanunu kapsamındaki bir gemiadamı uyuşmazlığında verilmiştir; oradaki ölçüt, 24 saat esaslı çalışmanın genel mantığını gösterdiği için 4857 sayılı Kanun kapsamındaki nöbet düzenlerinde de yol göstericidir. Fark hesapta doğrudan görünür: 24 saatten 4 saat düşülürse fiilî çalışma 20 saat, 10 saat düşülürse 14 saattir. Nöbette uyunup uyunmadığı bu yüzden dosyanın en kritik maddi vakıasıdır ve tanık beyanlarında ayrıca sorulmalıdır.

Postalar hâlinde çalışmada uygulanacak kural ayrı bir yönetmelikte yer alır:

Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.10

“Postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde, işçilere, 4857 sayılı İş Kanununun 68 inci maddesindeki esaslar uyarınca ara dinlenmesi verilir.

İşin niteliği, bir işyerinin aynı bölümündeki bütün işçilere aynı saatte ara dinlenmesi verilmesine olanak bırakmıyorsa, bu dinlenme, işçilere, gruplar halinde arka arkaya çalışma süresinin ortalarından başlayarak İş Kanunu ve bu Yönetmelikteki esaslara göre verilir.”

(Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.10)

Yani vardiyada üretimin durmaması, molanın verilmemesinin değil, sırayla verilmesinin gerekçesidir.

Molada Çalıştırılan İşçi: Mola Verilmemiş Sayılır

Uygulamadaki en yaygın uyuşmazlık, molanın kâğıt üzerinde var olup fiilen kullandırılmamasıdır. Ölçüt nettir:

“İşçi, ara dinlenme saatinde tamamen serbesttir. Bu süreyi işyeri içinde ya da dışında geçirebilir. İşyerinde geçirmesi ve bu süre içinde çalışmaya devam etmesi durumunda ara dinlenmesi verilmemiş sayılır.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/340, K. 2016/12584, T. 30.05.2016)

İşyerinde kalmak tek başına molayı ortadan kaldırmaz; belirleyici olan çalışmaya hazır bekletilip bekletilmediğidir. Genel Kurul bunu ve doğrudan ücret sonucunu birlikte kurar:

“Buna karşılık işçi ara dinlenmesinde işyerinde kalıyor ve çalıştırılıyorsa veya işverenin talimatı ile işin başında bulunduruluyorsa ve çıkacak iş için çalışmaya hazır durumda bekletiliyorsa, ara dinlenmesi süresi iş süresinden sayılır. Bu durumda işçinin o hafta içinde çalıştığı sürelerle ara dinlenmelerinde çalıştığı süreler toplamı 45 saati aşarsa, işçi aşan kısım kadar fazla çalışma ücretine hak kazanır”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2015/3392, K. 2017/766, T. 19.04.2017)

Ücret rejimi de buna bağlıdır: gerçekten kullandırılan mola ücretsizdir, kullandırılmayan mola ücretlidir.

“Ara dinlenmesi için ücret ödenmesi gerekmez. Ancak, bu süre işçiye dinlenme zamanı olarak tanınmamışsa, işçinin normal ücretinin ödenmesi gerekir. Bu sürenin haftalık 45 saati aşan kısmını oluşturması halinde ise, zamlı ücret ödenmelidir.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/340, K. 2016/12584, T. 30.05.2016)

Tek kişinin çalıştığı büfe, kasa, güvenlik noktası gibi yerlerde bu tartışma doğrudan sonucu belirler: işçi ayrılamıyor ve müşteri geldiğinde hizmet vermek zorundaysa, “yemeğini burada yiyordu” savunması molanın kullandırıldığını göstermez.

Molayı Kim Belirler, Bölünebilir mi?

Molanın verilmesi zorunludur; ne zaman verileceği ise işverenin yönetim hakkındadır.

“Ara dinlenmesinin kullandırılması zorunlu ise de, bunun kullanılacağı zamanı belirlemek işverenin yönetim hakkıyla ilgilidir.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/340, K. 2016/12584, T. 30.05.2016)

Kanun molanın kural olarak aralıksız verilmesini ister; bölerek kullandırma ancak sözleşmeyle ve maddede sayılan gerekçelerle mümkündür. Uygulamada 1 saat yemek + 2 × 15 dakika çay şeklindeki dağılımlar bu istisnaya dayanır ve toplam süre kademenin altına inmediği sürece geçerlidir.

Buna karşılık sık görülen bir uygulama açıkça hukuka aykırıdır:

“Ancak ara dinlenme süresinin, işe, ara dinlenme süresi kadar geç başlama veya aynı süreyle erken bırakma şeklinde kullandırılması doğru olmaz.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/340, K. 2016/12584, T. 30.05.2016)

“Bir saat geç gel” ya da “bir saat erken çık” demek mola kullandırmak değildir. Mola, adı üstünde, çalışma süresinin ortalama bir zamanında verilmelidir; amacı işçinin gün içinde toparlanmasıdır.

Molanın sınırını çizen bir başka kural, günlük dinlenmeyle kurduğu ilişkidir:

“İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasında, ara dinlenmelerinin iklim, mevsim, yöredeki gelenekler ve işin niteliğine göre yirmidört saat içinde kesintisiz oniki saat dinlenme süresi dikkate alınarak verileceği hükme bağlanmıştır. Değinilen maddenin birinci fıkrasında ise, ara dinlenme süresinin çalışma süresinden sayılmayacağı açıklanmıştır.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/340, K. 2016/12584, T. 30.05.2016)

Ara Dinlenme Fazla Mesai Hesabını Nasıl Etkiler?

Ara dinlenmenin pratikteki önemi neredeyse tamamen buradadır. İşyerinde geçirilen süre ile çalışma süresi aynı şey değildir; mola çalışma süresinden düşülür ve fazla mesai bu düşümden sonra hesaplanır. Hesap zinciri şöyle işler:

1. Günlük işyerinde geçen süre belirlenir (örneğin 08.00–20.00 = 12 saat).
2. Kademeye veya fiilî uygulamaya göre ara dinlenme düşülür (12 saat için 1,5 saat).
3. Kalan fiilî çalışma haftalık toplama çevrilir (10,5 × 6 = 63 saat).
4. 45 saatlik yasal süre düşülür (63 − 45 = 18 saat fazla çalışma).
5. Tanık gibi takdirî delille ispat edilmişse mahkeme hakkaniyet indirimi uygular.

Bu zincirin ikinci halkasındaki hata en sık görülen bozma sebeplerindendir; hesap bir buçuk saat yerine bir saat üzerinden yapıldığında karar bozulur. Fazla çalışmanın kendi kuralları (yüzde elli zam, yıllık 270 saat sınırı, işçinin onayı ve ispat rejimi) için fazla mesai ücreti yazımıza bakabilirsiniz; alacağın zamanaşımı ve faizi için işçilik alacakları yazımız ayrıntılıdır.

İspat açısından ne işe yarar? Ara dinlenmenin süresi ve fiilen kullandırılıp kullandırılmadığı, yazılı kayıt yoksa tanık beyanlarıyla belirlenir. Yukarıdaki 2026 tarihli kararlarda da sonucu belirleyen şey tanıkların “öğle bir saat, çay yarım saat” beyanı olmuştur. Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken molanın kaç dakika olduğu, nerede geçirildiği ve o sırada çalışılıp çalışılmadığı ayrı ayrı sorulmalıdır; “mola vardı” cevabı tek başına hiçbir yöne hizmet etmez.

Çocuk ve Genç İşçilerde Ara Dinlenme

On sekiz yaşını doldurmamış işçiler için yetişkin kademesi geçerli değildir; ayrı ve daha koruyucu bir rejim uygulanır.

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.6

“İki saatten fazla dört saatten az süren işlerde otuz dakika, dört saatten yedi buçuk saate kadar olan işlerde çalışma süresinin ortasında bir saat olmak üzere ara dinlenmesi verilmesi zorunludur.”

Fark çarpıcıdır: beş saat çalışan bir yetişkinin yasal molası yarım saat iken, aynı süre çalışan bir genç işçinin molası bir saattir ve çalışma süresinin ortasında verilmesi zorunludur. Stajyer, çırak ve yaz döneminde çalışan öğrencilerin bulunduğu işyerlerinde bu ayrım gözden kaçmakta ve tek bir mola çizelgesi herkese uygulanmaktadır.

Mola Kullandırılmamasının Yaptırımı

Ara dinlenmenin kullandırılmaması yalnızca işçilik alacağı doğurmaz; idari para cezası da gerektirir. Kanun, işin düzenlenmesine ilişkin birçok aykırılığı tek bir maddede toplar:

4857 sayılı İş Kanunu m.104 — İşin düzenlenmesine ilişkin hükümlere aykırılık

“68 inci maddesindeki ara dinlenmelerini bu maddeye göre uygulamayan”

(4857 sayılı İş Kanunu m.104)

Madde bu ihlali, çalışma sürelerine aykırılık ve gece çalışması sınırının aşılması gibi başka aykırılıklarla aynı cümlede sayar ve hepsini tek yaptırıma bağlar:

“işveren veya işveren vekiline binikiyüz Türk Lirası idari para cezası verilir.”

(4857 sayılı İş Kanunu m.104)

Maddede yazılı bin iki yüz lira, kanun metnindeki temel tutardır; idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için fiilen uygulanan miktar bundan çok daha yüksektir. Cari yılın rakamı için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilan ettiği güncel ceza tarifesine bakılması gerekir; bu yazıda güncel tutar, resmî tarifeye dayanmadan yazılmamıştır.

İşçi açısından ise sonuç ikilidir: kullandırılmayan mola bir yandan ücret ve fazla mesai alacağı doğurur, diğer yandan çalışma koşullarının ağırlaşması olgusunun bir parçası olarak değerlendirilebilir. Ağırlaşan çalışma koşullarına dayalı fesih tartışması için istifa eden işçinin hakları yazımız çerçeveyi kuruyor.

Haftalık dinlenme ile tatil günlerinde çalışmanın ücretlendirilmesi için hafta tatili ücreti ve genel tatil (UBGT) ücreti yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Molayı “verilmiş” saymak. Tezgâh başında yenen yemek mola değildir; kayıtta görünmesi tek başına yeterli değildir.
• 12 saatlik vardiyadan 1 saat düşmek. On bir saati aşan çalışmada mola bir buçuk saattir; bu hata doğrudan bozma sebebidir.
• Fiilî uygulamayı yok saymak. İşyerinde 1,5 saat mola veriliyorsa hesap 1 saat üzerinden yapılamaz. Ve bu kural işçi aleyhine de işler.
• 24 saatlik nöbette uyku sorusunu atlamak. Uyunup uyunmadığı, düşülecek süreyi 4 saat ile 10 saat arasında değiştirir.
• “Bir saat geç gel”i mola sanmak. İşe geç başlatma veya erken bırakma, ara dinlenme kullandırma değildir.
• Genç işçiye yetişkin çizelgesi uygulamak. Dört ile yedi buçuk saat arasında çalışan genç işçinin molası bir saattir.
• Tanığa yalnız “mola var mıydı” diye sormak. Süre, yer ve o sırada çalışılıp çalışılmadığı ayrı ayrı sorulmadıkça beyan hesaba dönüşmez.

Özet

Ara dinlenme İş Kanunu m.68’de kademeli olarak düzenlenir: dört saate kadar 15 dakika, yedi buçuk saate kadar yarım saat, üzerinde bir saat. Yargıtay on bir saati aşan çalışmalarda bu süreyi bir buçuk saate çıkarır, 24 saatlik nöbetlerde ise uyku ölçütüyle 4 ila 10 saat arasında belirler. Süreler asgaridir; işyerinde fiilen daha uzun mola uygulanıyorsa hesap ona göre yapılır. Mola çalışma süresinden sayılmaz ve ücretsizdir, ancak işçi o sırada çalışıyor veya çalışmaya hazır bekletiliyorsa mola verilmemiş sayılır; süre çalışma süresine eklenir ve haftalık 45 saati aşan kısmı zamlı ödenir.

Değerlendirme

Bu başlıkta dosyaların kaderini belirleyen şey hukuki tartışma değil, hesabın ikinci satırıdır. Kademeli tablo tartışmasızdır ve taraflar arasında nadiren ihtilaf konusu olur; ihtilaf, işyerinde geçen süreden kaç dakikanın düşüleceğinde çıkar. Yukarıdaki kararlar birlikte okunduğunda üç ölçüt netleşiyor: on bir saat eşiği süreyi bir buçuk saate çıkarıyor (2016/550 K. ve 2023/19971 K.), fiilî uygulama kademenin üstündeyse fiilî süre esas alınıyor (2026/1187 K.), molada çalıştırılan işçi bakımından ise mola hiç verilmemiş sayılıyor (2017/766 K.). Bu üç ölçüt aynı hesabın üç ayrı yönünü etkiler ve birbirinin yerine geçmez.

Uygulamada en çok gözden kaçan nokta, kuralın iki yönlü işlemesidir. “Molam fiilen daha uzundu” beyanı işçiye avantaj sağlamaz; tersine düşülecek süreyi büyütür ve alacağı azaltır. Bu yüzden tanık hazırlığında molanın uzunluğu değil, fiilen kullanılıp kullanılmadığı öne çıkarılmalıdır: tek kişilik kasada, güvenlik noktasında veya sürekli müşteri akışı olan bir tezgâhta çalışan işçi bakımından belirleyici olan, molanın çizelgede kaç dakika göründüğü değil, o dakikalarda işten ayrılabilip ayrılamadığıdır. Genel Kurulun “çıkacak iş için çalışmaya hazır durumda bekletiliyorsa” ölçütü tam olarak bunu ölçer.

24 saat esaslı nöbetlerde ise dosyanın ekseni tümüyle tek bir maddi vakıaya kayar: uyku. Dört saat ile on saat arasındaki fark, günlük fiilî çalışmada altı saatlik bir sapma demektir ve uzun dönemli hesaplarda alacağın büyüklüğünü belirleyen ana değişkendir. Nöbet yerinin fiziki koşulları, dinlenme odası bulunup bulunmadığı ve nöbet sırasında kaç kez göreve çıkıldığı, bu yüzden dava dosyasına baştan konulması gereken delillerdir.

Nihai değerlendirme; puantaj kayıtlarınızı, vardiya çizelgenizi ve tanık listenizi birlikte gören avukatın sorumluluğundadır.