Azilname Nedir? Avukatı Azletme, Süre ve Örnek

Azilname, vekâlet verenin vekiline (çoğu zaman avukatına) verdiği temsil yetkisini geri aldığını bildiren yazılı beyandır. Azil için mahkemeden izin gerekmez: vekâlet veren sözleşmeyi her zaman tek taraflı sona erdirebilir (TBK m.512). Devam eden bir davada ise azilname tek başına yetmez; azil beyanının dosyaya dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve tebligat giderinin peşin ödenmesi gerekir (HMK m.81). Azilden sonra iki hafta içinde davayı kendiniz takip etmez ya da yeni vekil görevlendirmezseniz tarafın yokluğu hükümleri uygulanır (HMK m.83).

Bu yazı, devam eden bir hukuk davasında avukatını azletmek isteyen ya da azletmiş olan kişi için azilnamenin şeklini, sonuç doğurduğu anları, azilden sonra işleyen süreleri ve avukatla ilişkinin ücret ve evrak tarafını açıklar.

1. Azilname: Öne Çıkanlar

• Azilname için mahkeme izni gerekmez; vekâlet veren sözleşmeyi her zaman tek taraflı sona erdirebilir (TBK m.512).
• Azilnamenin davada sonuç doğurması için beyan dosyaya dilekçeyle bildirilmeli veya tutanağa geçirilmeli ve tebligat gideri peşin ödenmelidir (HMK m.81).
• Azilden sonra vekâlet verenin iki haftası vardır: davayı kendisi takip eder ya da yeni vekil görevlendirir; aksi hâlde tarafın yokluğu hükümleri uygulanır (HMK m.83).
• Azil sebebiyle duruşma ertelenmez (HMK m.77/4).
• “On beş gün” azle değil, avukatın kendi isteğiyle çekilmesine ilişkindir (Avukatlık Kanunu m.41).
• Azledilen avukat, kusur veya ihmalinden dolayı azledilmediyse ücretin tamamını isteyebilir (Avukatlık Kanunu m.174).

2. Azilname Nedir?

Azilname, vekâlet verenin vekiline verdiği temsil yetkisini geri aldığını ve vekâlet sözleşmesini sona erdirdiğini bildiren yazılı beyandır. Azil tek taraflı bir işlemdir: vekilin kabulü aranmaz ve vekâlet veren bu hakkını her zaman kullanabilir. Temsil olunan, temsil yetkisini her zaman sınırlayabilir veya geri alabilir ve bu hakkından önceden feragat edemez (TBK m.42).

Azilnamenin arkasında iki ayrı kural vardır. Birincisi temsil yetkisinin geri alınmasıdır (TBK m.42). İkincisi vekâlet sözleşmesinin sona erdirilmesidir: vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir (TBK m.512). Aynı maddenin ikinci cümlesi bir sınır koyar: uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Azil hakkı sınırsızdır, ama zamanlaması tazminat sorumluluğu doğurabilir.

Azilname ile vekâletnamenin iptali günlük dilde aynı anlamda kullanılır. Hukuki sonucu da aynıdır: vekile verilen yetki geri alınır. Vekile yetki belgesi (vekâletname) verilmişse, yetkinin sona ermesiyle vekil bu belgeyi temsil olunana geri vermekle veya hâkimin belirleyeceği yere bırakmakla yükümlüdür (TBK m.44). Vekâlet sözleşmesinin genel çerçevesi için vekâlet sözleşmesi yazısına bakılabilir.

Azilname, avukat için olduğu kadar tapu, banka veya şirket işleri için verilen genel ya da özel vekâletnameler için de kullanılır. Bu yazının odağı, devam eden bir davada avukatın azlidir; çünkü usul kanunu bu hâl için ayrı şekil ve süre kuralları koyar.

3. Azilname Nasıl Yapılır? Noter ve Mahkeme Yolu

Azilname iki ayrı kanaldan yapılır ve devam eden bir dava varsa iki kanal birbirinin yerine geçmez. Noterden düzenlenen azilname, azlin vekile ulaştığını belgelemek için kullanılır. Mahkemeye verilen azil dilekçesi ise azlin o dava bakımından hüküm ifade etmesi için gereklidir: vekilin azlinin mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade edebilmesi için beyanın dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve gerektiğinde ilgilisine yapılacak tebligat giderinin peşin ödenmesi zorunludur (HMK m.81).

Devam eden bir davada avukatı azletmek için sıra şöyledir:

1. Azil iradesini yazıya dökün. Azilname vekâlet veren tarafından düzenlenir; noterde düzenletilebilir ya da doğrudan mahkemeye verilecek dilekçeye yazılabilir (TBK m.512).
2. Azli vekile bildirin. Vekil azli öğrenmeden önce yaptığı işlerden vekâlet veren, sözleşme devam ediyormuş gibi sorumludur (TBK m.514). Noter kanalıyla tebliğ, bildirimin tarihini belgeler.
3. Azli dava dosyasına bildirin. Dilekçeyi davanın görüldüğü mahkemeye verin ya da duruşmada azil beyanınızı tutanağa geçirtin (HMK m.81).
4. Tebligat giderini peşin ödeyin. Azlin avukata ve gerekiyorsa karşı tarafa tebliği için gereken gider dilekçeyle birlikte yatırılır (HMK m.81).
5. İki haftalık süreyi takvime yazın. Azilden sonra iki hafta içinde davayı kendiniz takip edin veya yeni avukata vekâlet verin (HMK m.83).
6. Yeni avukatın vekâletnamesini dosyaya sunun. Yeni avukat, noterce onaylanan ya da düzenlenen vekâletname aslını veya avukatça onaylanmış örneğini dosyaya koymak zorundadır (HMK m.76/1).

3.1. Azilname Noterden Yapılmak Zorunda mı?

Azilname için kanun noter şekli aramaz. Vekâlet sözleşmesini sona erdirme hakkını düzenleyen madde, bu hakkı belirli bir şekle bağlamaz (TBK m.512); devam eden davada mahkeme bakımından aranan şekil de dilekçe veya tutanaktır (HMK m.81). Bu nedenle yalnız noterden azilname düzenletmek, dava dosyası bakımından tek başına yeterli değildir: beyanın ayrıca dosyaya girmesi gerekir.

Noter kanalı, iki konuda ispat sağlar. Birincisi vekilin azli öğrendiği tarihtir; o tarihe kadar vekilin yaptığı işlerden vekâlet veren sorumludur (TBK m.514). İkincisi üçüncü kişilere bildirimdir: temsil olunan verdiği yetkiyi üçüncü kişilere bildirmişse, yetkiyi geri aldığını onlara bildirmediği takdirde geri almayı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez (TBK m.42). Vekâletname bir bankaya, tapu müdürlüğüne veya şirkete verilmişse azlin bu kurumlara ayrıca bildirilmesi bu yüzden önemlidir.

3.2. Azilname Ücreti Ne Kadar?

Azilname ücreti, noterde düzenlenip düzenlenmediğine göre değişir. Noter ücretleri, Türkiye Noterler Birliğinin görüşü alındıktan sonra Adalet Bakanlığınca düzenlenen tarifeyle belirlenir ve tarife her takvim yılı başından geçerli olacak şekilde değiştirilebilir (Noterlik Kanunu m.112). Bu nedenle azilname için tek ve sabit bir ücret yoktur; ücret, işlemi yapan noterden ve yürürlükteki tarifeden öğrenilir. Doğrudan mahkemeye verilen azil dilekçesinde ise ilgilisine yapılacak tebligat giderinin peşin ödenmesi gerekir (HMK m.81). Tebligatın işleyişi için tebligat nedir yazısına bakılabilir.

4. Azilname Ne Zaman Sonuç Doğurur?

Azilname tek bir anda değil, üç ayrı ilişkide ayrı zamanlarda sonuç doğurur. Vekille ilişkide ölçüt, vekilin azli öğrenmesidir; üçüncü kişilerle ilişkide, geri almanın onlara bildirilmesidir; mahkeme ve karşı tarafla ilişkide ise azil beyanının dosyaya usulüne uygun girmesidir. Bu üç anı karıştırmak, azli yaptığı hâlde davada hâlâ eski avukatla temsil ediliyor sayılmak gibi sonuçlar doğurur.

İlişki	Azilname ne zaman sonuç doğurur?	Dayanak
Vekâlet veren ile avukat	Avukat azli öğren­di­ğinde; öğrenmeden önce yaptığı işlerden vekâlet veren sorumludur	TBK m.514
Vekâlet veren ile üçüncü kişiler (banka, tapu, şirket)	Yetki onlara bil­di­ril­mişse, geri alındığı da onlara bil­di­ril­di­ğinde	TBK m.42
Mahkeme ve karşı taraf	Azil beyanı dilekçeyle bil­di­ril­di­ğinde veya tutanağa geçtiğinde ve tebligat gideri ödendiğinde	HMK m.81

Pratik sonuç şudur: avukatınıza azli bildirdiğinizde aranızdaki vekâlet ilişkisi biter, ama dava dosyasına usulüne uygun bildirilmemiş bir azil mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade etmez (HMK m.81). Dosyaya girmemiş azil, mahkeme için henüz yoktur.

5. Azilname Sonrası Dava: İki Haftalık Süre

Azilname davayı durdurmaz. Vekil ile takip edilen davada, vekilin azli hâlinde vekâlet veren davayı takip etmez ve iki hafta içinde bir başka vekil de görevlendirmezse, tarafın yokluğu hâlinde uygulanacak hükümlere göre işlem yapılır (HMK m.83). Bu iki hafta, vekâlet verene tanınmış bir hazırlık süresi değil, harekete geçme yüküdür: bu sürede ya davayı kendiniz takip edersiniz ya da yeni avukata vekâlet verirsiniz.

Tarafın yokluğu hükümleri, duruşmaya gelmemenin sonuçlarıdır. Usulüne uygun davet edilmiş taraflar duruşmaya gelmezse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir; taraflardan biri gelir diğeri gelmezse, gelen tarafın talebiyle yargılamaya gelmeyenin yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır (HMK m.150/1-2). Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez (HMK m.150/2).

HMK m.83, iki haftanın başlangıcını ayrıca tarif etmez; süreyi “vekilin azli hâlinde” işleyen bir süre olarak bağlar. Madde başlangıcı tarif etmediği için iki haftayı azil tarihinden itibaren saymak, en erken olası başlangıcı esas almak demektir. Azli dosyaya bildirdiğiniz günü beklemek, süreyi daha geç başlatan bir hesaba dayanmak olur.

5.1. Azilname Sonrası Duruşma Ertelenir mi?

Hayır. Avukatın istifa etmesi, azledilmesi veya dosyayı incelememiş olması sebebiyle yargılama başka bir güne bırakılamaz (HMK m.77/4). Bir tarafın avukat tutmak istemesi sebebiyle de yargılama hiçbir şekilde başka bir güne bırakılamaz (HMK m.77/3). Yeni avukat dosyayı incelememişse ve bu geçerli bir özre dayanıyorsa hâkim bir defaya mahsus kısa bir süre verebilir; süre sonunda dosya incelenmemiş olsa bile davaya devam olunur (HMK m.77/4).

Bu kuralın okur açısından sonucu şudur: azilden sonra mahkemenin duruşmayı sizin için yeniden düzenlemesini ya da yeni bir duruşma günü bildirmesini beklemek yerine, bir sonraki duruşma gününü dosyadan kendiniz öğrenmeniz ve o gün duruşmada bulunmanız gerekir. Takip yükü azilden sonra vekâlet verendedir (HMK m.83).

5.2. Azilname Sonrası Dosya İşlemden Kaldırılırsa

Azilden sonra duruşmaya gelinmediği için dosya işlemden kaldırılırsa dava hemen sona ermez, ama süre işlemeye başlar. İşlemden kaldırılan dava, kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçesiyle yenilenebilir; bir ay geçtikten sonra yenileme istenirse yeniden harç alınır ve bu harç yenileyen tarafça ödenir (HMK m.150/4). Üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır (HMK m.150/5).

Yenilenen dava ilk yenilemeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz; aksi hâlde dava açılmamış sayılır (HMK m.150/6). Açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır (HMK m.150/7). Bu yüzden azil ile yeni avukata vekâlet verme arasındaki boşluk, davanın açılmamış sayılmasına kadar giden bir zincir başlatabilir.

5.3. Azilname Sonrası Dava Avukatsız Takip Edilir mi?

Evet. Dava ehliyeti bulunan herkes davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir (HMK m.71/1). Azilden sonra yeni avukat tutmak zorunlu değildir; HMK m.83 de iki seçeneği birlikte sayar: davayı kendiniz takip etmek veya yeni vekil görevlendirmek. Avukatsız takipte şu riskler sizin üzerinizde kalır:

• Şekil eksikliği: Azil beyanı dilekçeyle bildirilmez veya tebligat gideri ödenmezse azil mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade etmez (HMK m.81).
• İki haftalık süre: Süre içinde davayı takip etmezseniz tarafın yokluğu hükümleri uygulanır (HMK m.83).
• Erteleme yasağı: Azil ya da avukat arama sebebiyle duruşma başka güne bırakılmaz (HMK m.77/3-4).
• Yenileme süresi: İşlemden kaldırılan dosya üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.150/5).

Azil dilekçesinin, iki haftalık sürenin ve sonraki duruşmanın bu kurallara göre planlanması gerekir; bu aşamada bir avukattan destek alınabilir. Avukatlık ücretini karşılayamayacak durumdaysanız avukat tutacak param yok yazısında adli yardım yolları anlatılmıştır.

6. Azilname ve “15 Gün”: Azil, İstifa ve Çekilme Farkı

Azilnamede süre on beş gün değil, iki haftadır (HMK m.83). “Avukatın azli 15 gün” diye aranan sürenin kaynağı başka bir kuraldır: belli bir işi takipten veya savunmadan isteği ile çekilen avukatın o işe ait vekâlet görevi, durumu müvekkiline tebliğinden itibaren on beş gün süreyle devam eder (Avukatlık Kanunu m.41). Bu hüküm azli değil, avukatın kendi isteğiyle ayrılmasını düzenler.

Usul kanunu da avukatın kendi isteğiyle ayrılmasını ayrıca düzenler: istifa eden vekilin vekâlet görevi, istifanın müvekkiline tebliğinden itibaren iki hafta süreyle devam eder (HMK m.82/1). İstifa eden vekil bu hususları istifa dilekçesiyle birlikte vekâlet verene ihtaren bildirir (HMK m.82/3). Üç durumu yan yana koymak farkı gösterir:

	Azil	İstifa (HMK)	Çekilme (Avu­kat­lık Kanunu)
Kimin ira­de­siyle	Vekâlet verenin	Vekilin	Avu­ka­tın
Süre	İki hafta	İki hafta	On beş gün
Süre kime ait	Vekâlet verene: davayı takip et ya da yeni vekil görev­len­dir	Vekile: görevi süre boyunca devam eder	Avukata: görevi süre boyunca devam eder
Baş­lan­gıç	Madde ayrıca tarif etmez; azil hâline bağlar	İsti­fa­nın müvek­kile tebliği	Durumun müvek­kile tebliği
Süre dolunca	Tarafın yokluğu hüküm­leri	Tarafın yokluğu hüküm­leri	Madde sonucu ayrıca saymaz
Dayanak	HMK m.83	HMK m.82	Avu­kat­lık Kanunu m.41

Fark şudur: istifada ve çekilmede süre bir korumadır, çünkü avukat bir süre daha görevde kalır. Azilde ise süre bir yüktür, çünkü avukatın görevi sona ermiştir ve harekete geçmesi gereken vekâlet verendir. Azlettikten sonra “iki hafta daha avukatım işleri yürütür” varsayımı bu yüzden yanlıştır.

HMK m.82 ile Avukatlık Kanunu m.41, avukatın kendi isteğiyle ayrılmasını farklı sürelerle (iki hafta ve on beş gün) düzenler ve iki madde metni de hangisinin önce uygulanacağını söylemez. İstifa eden avukat açısından sürenin hangisi olduğu bu yüzden somut dosyada ayrıca değerlendirilir; azil bakımından ise bu soru doğmaz, süre HMK m.83’teki iki haftadır.

7. Azilname Sonrası Avukatlık Ücreti ve Dosyadaki Evrak

Azilname avukatın ücret hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Avukatın azli hâlinde ücretin tamamı verilir; şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmişse ücretin ödenmesi gerekmez (Avukatlık Kanunu m.174). Belirleyici olan, azlin avukatın kusur veya ihmaline dayanıp dayanmadığıdır. Haklı azlin ölçüsü, özen ve sadakat borcu ile ücret sözleşmesinin sınırları avukatlık ücret sözleşmesi yazısında ayrıca ele alınmıştır. Avukat üzerine aldığı işi haklı bir sebep olmaksızın kendisi takipten vazgeçerse hiçbir ücret isteyemez ve peşin aldığı ücreti geri vermek zorundadır (Avukatlık Kanunu m.174).

Azilden sonra dosyadaki belgelerin durumu da kanunla düzenlenmiştir. Avukat, kendisine verilen evrakı vekâletin sona ermesinden itibaren üç yıl saklamakla yükümlüdür; evrakın geri alınması müvekkile yazıyla bildirilmişse saklama yükümlülüğü bildirme tarihinden itibaren üç ayın sonunda sona erer (Avukatlık Kanunu m.39). Avukat, ücreti ve yaptığı giderler kendisine ödenmedikçe elinde bulunan evrakı geri vermekle yükümlü değildir (Avukatlık Kanunu m.39). Üç aylık kısa saklama süresi, avukatın evrakı geri almanızı size yazıyla bildirmesiyle başlar; bu bildirimi aldıysanız evrakı üç ay içinde teslim almanız gerekir.

Azledilen avukatın meslek kurallarına aykırı davrandığını düşünüyorsanız başvuru yolu için avukat nereye şikâyet edilir yazısına bakılabilir.

8. Azilname Örneği

Aşağıdaki iki örnek, devam eden bir hukuk davasında avukatını azleden kişi için hazırlanmıştır. Birincisi noterde düzenletilecek azilnamenin içeriğidir; ikincisi azlin dava dosyasına bildirilmesi için mahkemeye verilecek dilekçedir. Noter, azilnameyi kendi düzenleme biçimine göre yazar; örnek yalnız hangi bilgilerin bulunması gerektiğini gösterir.

8.1. Azilname Örneği: Noter Azilnamesi

AZİLNAME

Azleden (Vekâlet veren) : [Ad Soyad] – T.C. [Kimlik No]
                          [Adres]

Azledilen (Vekil)       : Av. [Ad Soyad] – [Baro] Barosu, Sicil [No]
                          [Adres]

[Noter adı] Noterliğince [tarih] tarih ve [yevmiye no] yevmiye numarasıyla
düzenlenen vekâletname ile size verdiğim vekâleti, Türk Borçlar Kanunu
m.512 uyarınca tüm dava ve işler bakımından geri alıyor ve sizi
vekâletten azlediyorum.

Vekâletname aslının ve tarafınıza teslim edilen belgelerin tarafıma
iadesini rica ederim.

İşbu azilnamenin bir örneğinin muhataba tebliğini, bir örneğinin
dairenizde saklanmasını ve tebliğ şerhli bir örneğinin tarafıma
verilmesini talep ederim.

Azleden
[Ad Soyad] – [İmza]

8.2. Azilname Örneği: Mahkemeye Azil Bildirim Dilekçesi

[İl] [No]. [Mahkeme adı] MAHKEMESİNE

DOSYA NO          : [Esas No]

BEYANDA BULUNAN   : [Ad Soyad] – T.C. [Kimlik No]
(Davacı/Davalı)     [Adres]

KONU              : Vekilin azlinin bildirilmesidir (HMK m.81).

AÇIKLAMALAR       :

Mahkemenizin yukarıda numarası yazılı dosyasında vekilim olarak
görev yapan Av. [Ad Soyad]'ı ([Baro] Barosu, Sicil [No]) [tarih]
tarihi itibarıyla vekâletten azlettim. [Varsa: Azilname, [Noter adı]
Noterliğince [tarih] tarihinde düzenlenmiş olup bir örneği ektedir.]

Azil beyanımın dosyaya işlenmesini ve azledilen vekile tebliğini
talep ederim. Tebligat gideri tarafımca peşin olarak yatırılmıştır.

Bundan sonraki tebligatların yukarıdaki adresime yapılmasını talep
ederim.

SONUÇ VE İSTEM    : Yukarıda açıklanan nedenlerle azil beyanımın
                    HMK m.81 uyarınca dosyaya işlenmesine ve
                    azledilen vekile tebliğine karar verilmesini
                    saygıyla arz ve talep ederim. [Tarih]

                                    Beyanda Bulunan
                                    [Ad Soyad] – [İmza]

EK                : [Varsa] Noter azilnamesi örneği

Dilekçe, davanın görüldüğü mahkemeye verilir; aynı beyan duruşmada tutanağa geçirilerek de yapılabilir (HMK m.81). Dilekçenin hangi mahkemeye ve nasıl verileceği konusunda genel bilgi için dava nasıl açılır yazısına bakılabilir. Mevzuatın güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu adlarıyla ulaşılabilir.