İçindekiler 14
- Kısa Cevap
- Bu Durumda mısınız?
- Azilname Nedir?
- Dayandığı Kanun Maddeleri
- İki Ayrı An: İç İlişki ve Dış İlişki
- Azil Mahkemeye Nasıl Bildirilir?
- Azilden Sonra Dava Ne Olur? İki Haftalık Süre
- Duruşma Günü Size Tebliğ Edilmez
- Azil ile İstifa Farkı: Aynı Sayı, Farklı Saat
- ”İki Hafta” mı, “On Beş Gün” mü?
- Azil Ücreti Etkiler mi?
- Adım Adım Ne Yapmalısınız?
- Sık Yapılan Hatalar
- Özet
Kısa Cevap
Azil, temsil yetkisinin geri alınmasıdır; azilname de bunu bildiren beyandır. Devam eden bir davada azlin mahkeme bakımından sonuç doğurması için beyanın dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi gerekir (HMK m.81). Azilden sonra vekâlet veren davayı takip etmez ve iki hafta içinde yeni vekil de görevlendirmezse, tarafın yokluğu hükümleri uygulanır (HMK m.83).
Bu Durumda mısınız?
- Avukatınızı azletmek istiyorsunuz ama davanızın ne olacağını bilmiyorsunuz.
- Azilnameyi hazırladınız; mahkemeye nasıl ve hangi giderle bildirileceğini soruyorsunuz.
- Avukatınızı azlettiniz ve mahkemeden duruşma günü bildirimi bekliyorsunuz.
- Azilden sonra dosyanızın “işlemden kaldırıldığını” öğrendiniz.
- Vekilinizin istifa ettiği ile azledildiği hâlleri karıştırıyorsunuz.
- Azlettiğiniz avukatın ücret talebiyle karşılaştınız.
Bu yazı genel bir çerçeve sunar ve usul tarafını ele alır. Her dosyanın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukata danışınız.
Azilname Nedir?
Azil, bir kimsenin vekiline verdiği temsil yetkisini geri almasıdır. Hukuk Genel Kurulu, kavramı sözlük tanımına dayanarak şöyle karşılar: “azil; temsil yetkisinin geri alınması, kaldırılmasıdır”. Azilname ise bu iradenin yazıya dökülmüş hâlidir. Uygulamada noterde düzenlenebileceği gibi, devam eden bir davada doğrudan mahkemeye verilen dilekçeyle de yapılabilir.
Azlin arkasındaki maddi hukuk kuralı, vekâlet sözleşmesinin serbestçe sona erdirilebilmesidir:
TBK m.512 — Tek taraflı sona erdirme
Vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir. Ancak, uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.
Yani azil için mahkemeden izin almanız gerekmez. Buna karşılık azlin davada ne zaman sonuç doğuracağı ayrı bir sorudur ve usul kanununda düzenlenmiştir.
Dayandığı Kanun Maddeleri
Azlin usul tarafı üç maddede toplanır: şekil (m.81), sonuç (m.83) ve erteleme yasağı (m.77/4).
HMK m.81 — Vekilin azli ve istifasının şekli
Vekilin azli veya istifasının, mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade edebilmesi için, bu konudaki beyanın dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve gerektiğinde ilgilisine yapılacak tebligat giderinin de peşin olarak ödenmesi zorunludur.
HMK m.83 — Vekilin azli
Vekil ile takip edilen davada, vekilin azli hâlinde vekâlet veren, davayı takip etmez ve iki hafta içinde bir başka vekil de görevlendirmez ise tarafın yokluğu hâlinde uygulanacak hükümlere göre işlem yapılır.
HMK m.77 — Vekâletnamesiz dava açılması ve işlem yapılması
Avukatın istifa etmesi, azledilmesi veya dosyayı incelememiş olması sebebiyle yargılama başka bir güne bırakılamaz. Ancak, dosyanın incelenmemiş olması geçerli bir özre dayanıyorsa, hâkim bir defaya mahsus olmak üzere, kısa bir süre verebilir. Verilen süre sonunda, dosya incelenmemiş olsa bile davaya devam olunur.
İki Ayrı An: İç İlişki ve Dış İlişki
Azlin ne zaman sonuç doğurduğu sorusunun tek bir cevabı yoktur; iki ayrı ilişki ve iki ayrı an vardır. Hukuk Genel Kurulu ayrımı açıkça kurar:
“Vekilin azli, vekâlet verenin iradesi ile gerçekleşen bir durum olup vekilin azledilmesi iç ilişkide bu hususun vekile bildirildiği andan itibaren sonuç doğurmaktadır.”
(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/201, K. 2025/551, T. 24.09.2025 — onama)
Aynı kararda dış ilişki için ölçüt farklıdır:
“Bununla birlikte vekilin vekâlet görevinden azledilmesi hâlinde vekil ile mahkeme ve karşı taraf arasındaki dış ilişki HMK’nın 77. maddesinin 4. fıkrası ve 81. maddelerinde düzenlenmiştir.”
(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/201, K. 2025/551, T. 24.09.2025 — onama)
Pratik karşılığı şudur: avukatınıza azli bildirdiğiniz anda aranızdaki vekâlet ilişkisi biter, ama mahkeme bakımından azil, ancak m.81’deki şekle uygun biçimde dosyaya girdiğinde hüküm ifade eder. Dosyaya usulüne uygun girmemiş bir azil, mahkeme için henüz yoktur.
Azil Mahkemeye Nasıl Bildirilir?
Madde iki yol gösterir: dilekçeyle bildirme veya tutanağa geçirme. Buna ek olarak, gerektiğinde ilgilisine yapılacak tebligat gideri peşin ödenmelidir. Hukuk Genel Kurulu bu şartları kararında birlikte sayar:
“Görüldüğü üzere vekilin azlinin, mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade edebilmesi için vekilin azlinin dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve vekile yapılacak tebligat giderinin de peşin olarak ödenmesi zorunludur”
(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/201, K. 2025/551, T. 24.09.2025 — onama)
Bu nedenle yalnızca noterden azilname düzenletmek, devam eden bir dosya bakımından tek başına yeterli sayılmayabilir: beyanın dosyaya girmesi gerekir.
Azilden Sonra Dava Ne Olur? İki Haftalık Süre
Azil, davayı durdurmaz. HMK m.83 vekâlet verene bir yükümlülük yükler: iki hafta içinde ya davayı kendisi takip edecek ya da yeni bir vekil görevlendirecektir. Aksi hâlde tarafın yokluğu hâlindeki hükümler uygulanır.
Hukuk Genel Kurulu’nun incelediği olayda bu zincir sonuna kadar işlemiştir: taraf iki hafta içinde ne davayı takip ettiğini bildirmiş ne de yeni vekil görevlendirmiştir; dosya işlemden kaldırılmış, üç aylık sürede yenilenmediği için de dava açılmamış sayılmıştır. Kurul, yükümlülüğün kime ait olduğunu şöyle koyar:
“Vekilini azleden asılın davasını bizzat veya tayin edeceği bir vekil aracılığıyla takip etmesi kendisine ait bir yükümlülüktür.”
(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/201, K. 2025/551, T. 24.09.2025 — onama)
Duruşma Günü Size Tebliğ Edilmez
Bu, azil konusundaki en pahalı yanılgıdır. Pek çok kişi avukatını azlettikten sonra mahkemeden bir bildirim bekler. Kanun bunun tersini söyler ve Hukuk Genel Kurulu bunu açıkça ifade eder:
“Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 77. maddesinin 4. fıkrası gereğince avukatın azledilmesi nedeniyle yargılama başka bir güne bırakılamaz. Bu hükme göre, vekilini azletmiş olan taraf (vekâlet veren), ondan sonraki duruşma (oturum) gününü öğrenip, o gün duruşmaya gelmek zorundadır. Yoksa mahkeme, tarafın vekilini azletmesi sebebiyle yargılamayı başka bir güne bırakamaz; yani tarafa tebligat yaparak onu yeni bir duruşmaya çağıramaz”
(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/201, K. 2025/551, T. 24.09.2025 — onama)
Kurul aynı sonucu somut olayda da uygular ve tebliğ beklentisini reddeder:
“azil hâlinde duruşma gününün davacı asıla tebliği gerekmediği gibi dosyanın akıbetini öğrenme ve davasını takip etmesini gerektirir yeterli süre geçmesine rağmen davacı asılın duruşmaya katılmadığı, yerine vekil de tayin etmediği”
(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/201, K. 2025/551, T. 24.09.2025 — onama)
Yani azilden sonra duruşma gününü öğrenmek sizin işinizdir.
Azil ile İstifa Farkı: Aynı Sayı, Farklı Saat
İki maddede de “iki hafta” geçer; ama saatler farklı çalışır. Karıştırılması sık görülen noktadır.
HMK m.82 — Vekilin istifası
İstifa eden vekilin vekâlet görevi, istifanın müvekkiline tebliğinden itibaren iki hafta süreyle devam eder.
| Azil (m.83) | İstifa (m.82) | |
|---|---|---|
| Kimin iradesiyle | Vekâlet verenin | Vekilin |
| İki hafta kime ait | Vekâlet verene — takip et ya da yeni vekil bul | Vekile — görevi iki hafta daha devam eder |
| Başlangıç | Azil (Kurul’un incelediği olayda azil tarihinden hesaplandı) | İstifanın müvekkile tebliği |
| Bu sürede dosyayı kim takip eder | Taraf (ya da yeni vekil) | İstifa eden vekil |
Fark özetle şudur: istifada iki haftalık süre bir koruma sağlar (vekil bir süre daha görevlidir); azilde ise iki haftalık süre bir yükümlülük doğurur (taraf harekete geçmek zorundadır). Azlettikten sonra “nasılsa iki hafta avukatım işleri yürütür” varsayımı bu yüzden yanlıştır.
”İki Hafta” mı, “On Beş Gün” mü?
Bazı kaynaklarda süre on beş gün olarak geçer. Bunun kaynağı maddenin gerekçesidir; Hukuk Genel Kurulu kararında gerekçe metni aynen aktarılır ve orada “onbeş gün içinde başka bir vekil görevlendirmesini” ifadesi yer alır. Buna karşılık yürürlükteki madde metni “iki hafta” demektedir (HMK m.83). Uygulanacak olan kanunun yürürlükteki lafzıdır; gerekçe yalnızca yorum aracıdır.
Azil Ücreti Etkiler mi?
Kısa cevap: azlin haklı olup olmadığına bağlıdır.
Avukatın azli halinde ücretin tamamı verilir. Şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmiş ise ücretin ödenmesi gerekmez.
(Avukatlık Kanunu m.174)
Bu eksenin ayrıntısı (haklı azlin ölçüsü, özen ve sadakat borcu, ücret sözleşmesinin sınırları) ayrı bir yazıda ele alınmıştır: Avukatlık Ücret Sözleşmesi: Şartları, Sınırları ve Azil. Bu sayfa yalnızca azlin usul tarafını konu alır.
Adım Adım Ne Yapmalısınız?
- Azil iradenizi yazıya dökün. Devam eden bir dava varsa beyanın dosyaya girmesi esastır.
- Dosyaya bildirin. Dilekçeyle bildirin ya da duruşmada tutanağa geçirtin (HMK m.81).
- Tebligat giderini peşin ödeyin. Madde bunu açıkça arar.
- Takvimi kendiniz kurun. İki hafta içinde ya davayı takip edin ya yeni vekil görevlendirin (HMK m.83).
- Duruşma gününü kendiniz öğrenin. Tebligat beklemeyin; mahkeme azil sebebiyle duruşmayı ertelemek zorunda değildir (HMK m.77/4).
- Dosya işlemden kaldırıldıysa süreyi kaçırmayın. Yenileme süresi geçerse dava açılmamış sayılabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Noterdeki azilnameyi yeterli sanmak. Mahkeme bakımından beyanın dosyaya girmesi gerekir (HMK m.81).
- Tebligat giderini yatırmamak. Madde bunu şekil şartlarıyla birlikte sayar.
- Mahkemeden duruşma günü bildirimi beklemek. Hukuk Genel Kurulu’na göre azilde asıla tebliğ gerekmez.
- “Azlettim, duruşma ertelenir” sanmak. HMK m.77/4 ertelemeyi açıkça yasaklar.
- Azil ile istifanın iki haftasını karıştırmak. Biri vekile koruma, diğeri tarafa yükümlülük verir.
- On beş gün hesabı yapmak. Yürürlükteki metin iki haftadır; on beş gün maddenin gerekçesinde geçer.
- İşlemden kaldırma sonrası yenileme süresini kaçırmak. Sonuç davanın açılmamış sayılmasına kadar gidebilir.
Özet
- Azil, temsil yetkisinin geri alınmasıdır; vekâlet her zaman tek taraflı sona erdirilebilir (TBK m.512).
- İç ilişkide azil, vekile bildirildiği anda sonuç doğurur; mahkeme bakımından ise dilekçe/tutanak + tebligat gideri şartı aranır (HMK m.81).
- Azilden sonra iki hafta içinde davayı kendiniz takip etmez ya da yeni vekil görevlendirmezseniz, tarafın yokluğu hükümleri uygulanır (HMK m.83).
- Duruşma günü size tebliğ edilmez; azil sebebiyle yargılama ertelenmez (HMK m.77/4 + Hukuk Genel Kurulu).
- İstifadaki iki hafta farklıdır: orada vekilin görevi devam eder, burada taraf harekete geçmek zorundadır (HMK m.82).
- Ücret tarafı azlin haklı olup olmamasına bağlıdır (Avukatlık Kanunu m.174) ve ayrı yazının konusudur.
Sıkça Sorulan Sorular
Azilname ne demek?
Azil, temsil yetkisinin geri alınması, kaldırılmasıdır. Azilname ise vekâlet verenin vekilini görevden aldığını bildiren beyandır. Devam eden bir davada bu beyanın mahkeme bakımından sonuç doğurması ayrı şartlara bağlıdır (HMK m.81).
Avukatımı istediğim zaman azledebilir miyim?
Kural olarak evet. Vekâlet veren ve vekil sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir. Ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.512).
Azil beyanı mahkemeye nasıl bildirilir?
Beyanın dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve gerektiğinde ilgilisine yapılacak tebligat giderinin peşin olarak ödenmesi zorunludur. Bu şartlar yerine gelmeden azil, mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade etmez (HMK m.81).
Azil ne zaman sonuç doğurur?
Hukuk Genel Kurulu, azlin iç ilişkide vekile bildirildiği andan itibaren sonuç doğurduğunu belirtir. Mahkeme ve karşı tarafla olan dış ilişkide ise HMK m.81'deki şekil şartı aranır. İki an birbirinden farklıdır.
Avukatımı azlettim, davam ne olur?
Vekâlet veren davayı takip etmez ve iki hafta içinde başka bir vekil de görevlendirmezse, tarafın yokluğu hâlinde uygulanacak hükümlere göre işlem yapılır (HMK m.83). Uygulamada bu, dosyanın işlemden kaldırılmasına kadar gidebilir.
Azilden sonra duruşma günü bana tebliğ edilir mi?
Hukuk Genel Kurulu'na göre azil hâlinde duruşma gününün asıla tebliği gerekmez. Vekilini azleden taraf, sonraki duruşma gününü kendisi öğrenip o gün duruşmaya gelmek zorundadır. Bu, en pahalı yanılgılardan biridir.
Avukatımı azlettim diye duruşma ertelenir mi?
Hayır. Avukatın istifa etmesi, azledilmesi veya dosyayı incelememiş olması sebebiyle yargılama başka bir güne bırakılamaz (HMK m.77/4). Mahkeme, azil sebebiyle tarafı yeni bir duruşmaya çağırmak zorunda değildir.
İki haftalık süre ne zaman başlar?
HMK m.83 süreyi azil hâline bağlar; başlangıcı madde metninde ayrıca tarif edilmez. Hukuk Genel Kurulu'nun incelediği olayda iki haftalık süre, azilnamenin düzenlendiği azil tarihinden itibaren hesaplanmıştır. Mahkeme bakımından ayrıca m.81'deki şekil şartı aranır.
Azil ile istifanın iki haftası aynı mı?
Hayır, iki ayrı süredir. İstifada, istifa eden vekilin görevi istifanın müvekkiline tebliğinden itibaren iki hafta devam eder (HMK m.82). Azilde ise vekilin görevi sona erer; iki haftalık süre vekâlet verenin yeni vekil bulması veya davayı takip etmesi içindir (HMK m.83).
Bazı kaynaklar on beş gün diyor, hangisi doğru?
Yürürlükteki madde metni iki haftadır (HMK m.83). Hukuk Genel Kurulu kararında aktarılan madde gerekçesinde on beş günden söz edilmektedir; ancak uygulanacak olan, kanunun yürürlükteki lafzıdır.
Dosya işlemden kaldırılırsa ne yapmalıyım?
İşlemden kaldırılan dosyanın kanunda öngörülen süre içinde yenilenmesi gerekir. Hukuk Genel Kurulu'nun incelediği olayda üç aylık sürede yenilenmemesi üzerine dava açılmamış sayılmıştır. Süre kaçırılmışsa sonuç ağırdır; vakit kaybetmeden bir avukata danışınız.
Azlettiğim avukata ücret ödemek zorunda mıyım?
Avukatın azli hâlinde ücretin tamamı verilir; ancak avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmişse ücretin ödenmesi gerekmez (Avukatlık Kanunu m.174). Belirleyici olan azlin haklı olup olmadığıdır; bu eksen ayrı yazıda ele alınmıştır.