Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi ve Dilekçesi (HMK 281)

Kısa Cevap

Bilirkişi raporuna itiraz süresi, raporun size tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır (HMK m.281). Bu süre içinde raporun eksik yönlerinin tamamlattırılmasını, belirsiz noktaların açıklattırılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını talep edebilirsiniz. Hazırlık çok zor ya da teknik çalışma gerektiriyorsa, süresi içinde başvurmak şartıyla bir defaya mahsus ek süre istenebilir.

Raporu ve Tebliğ Tarihini Kontrol Edin

• Aleyhinize bir bilirkişi raporu tebliğ edildi ve ne kadar süreniz olduğunu bilmiyorsunuz.
• Rapor teknik olarak eksik ya da çelişkili görünüyor.
• Bilirkişinin, teknik görüş yerine hukuki değerlendirme yaptığını düşünüyorsunuz.
• İki haftalık süre itirazı hazırlamaya yetmiyor.
• Süreyi kaçırdınız ve hâlâ yapılabilecek bir şey olup olmadığını araştırıyorsunuz.

Süre kısadır ve hak kaybına yol açabilir; gecikmeden bir avukata danışmanız yerinde olur.

İtiraz Süresi Ne Zaman Başlar?

Sürenin başlangıcı, raporun mahkemeye sunulduğu tarih değil, size tebliğ edildiği tarihtir:

6100 sayılı HMK m.280 — Bilirkişi raporunun verilmesi

Bilirkişi, raporunu, varsa kendisine incelenmek üzere teslim edilen şeylerle birlikte bir dizi pusulasına bağlı olarak mahkemeye verir; verildiği tarih rapora yazılır ve duruşma gününden önce birer örneği taraflara tebliğ edilir.

Süre ve talep edilebilecekler ise 281. maddededir:

6100 sayılı HMK m.281/1 — Bilirkişi raporuna itiraz

Taraflar, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler.

Neyi Talep Edebilirsiniz?

Madde metni üç ayrı talep öngörür ve bunlar birbirinin yerine geçmez:

Talep	Ne zaman uygun?
Eksikliğin tamamlattırılması	Rapor bir hususu hiç incelememişse ya da eksik incelemişse
Açıklama yaptırılması	Rapor belirsiz, çelişkili veya anlaşılmaz ise
Yeni bilirkişi atanması	Rapor esaslı biçimde hatalıysa ya da bilirkişinin yeterliliği tartışmalıysa

Kanun bu talepleri ayrı ayrı saydığı için, dilekçede hangisinin ileri sürüldüğünün açıkça belirtilmesi uygulamada önem taşır; “rapora itiraz ediyoruz” biçimindeki genel bir ifade, mahkemeye hangi yetkisini kullanmasının istendiğini göstermez.

Süre Yetmiyorsa: Ek Süre

Uygulamada en çok gözden kaçan hüküm, 281. maddenin birinci fıkrasına 2020 yılında eklenen cümledir:

6100 sayılı HMK m.281/1 — ek süre (Ek cümle: 22/7/2020-7251/24 md.)

Bilirkişi raporuna karşı talebin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olması ya da özel yahut teknik bir çalışmayı gerektirmesi hâlinde yine bu süre içinde mahkemeye başvuran tarafa, sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.

Bu hükmün üç sınırı vardır ve üçü de kritiktir:

1. Başvuru asıl iki haftalık süre içinde yapılmalıdır — süre geçtikten sonra istenemez.
2. Ek süre bir defaya mahsustur.
3. İki haftayı geçemez.

Karmaşık hesap raporları, teknik bilirkişi incelemeleri veya kendi uzmanınızdan mütalaa alınması gereken hâllerde bu imkânın zamanında kullanılması önem taşır.

Mahkeme Süre Dolmadan Karar Veremez

İtiraz süresi yalnız taraf için değil, mahkeme için de bağlayıcıdır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, süre dolmadan hüküm kurulmasını savunma hakkının kısıtlanması saymıştır:

“Somut olayda; Bilirkişi raporu, 08.06.2016 tarihinde davalıya tebliğ edilmiş olup Hukuk Muhakemeleri Kanununun 281/1 maddesi gereği; tarafların kendilerine bilirkişi raporunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde rapora itiraz edebileceklerinin belirtildiği, davalının bilirkişi raporuna itiraz süresi 22.06.2016 tarihinde dolduğu halde mahkemece, 21.06.2016 tarihinde hüküm kurulduğu görülmüştür.”

(Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2018/3277, K. 2021/2970, T. 21.04.2021 — BOZULMASINA)

Daire bozma sebebini şöyle kurmuştur:

“Mahkemece; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 281/1 maddesi uyarınca; tarafların iki hafta içinde rapora itiraz edebileceklerine ilişkin hüküm gözardı edilerek ve HMK 27. maddeye aykırı olarak savunma hakkı kısıtlanarak karar verildiği anlaşılmış, hükmün bu nedenle bozulmasına karar vermek gerekmiştir.”

(Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2018/3277, K. 2021/2970, T. 21.04.2021 — BOZULMASINA)

Tek gün erken verilen kararın bozulduğuna dikkat edilmelidir. Dosyanızda benzer bir durum varsa (rapor tebliğinden itibaren iki hafta dolmadan hüküm kurulmuşsa) bunun kanun yolu aşamasında ayrıca ileri sürülmesi değerlendirilmelidir.

İtiraz Dilekçesinde Ne Bulunmalı?

İtirazın gücü, raporun hangi zorunlu unsurunda sorun olduğunu göstermekten gelir. Raporun taşıması gereken unsurlar kanunda sayılmıştır:

6100 sayılı HMK m.279/2 — Raporun zorunlu unsurları

Raporda, tarafların ad ve soyadları, bilirkişinin görevlendirildiği hususlar, gözlem ve inceleme konusu yapılan maddi vakıalar, gerekçe ve varılan sonuçlarla, bilirkişiler arasında görüş ayrılığı varsa, bunun sebebi, düzenlenme tarihi ve bilirkişi ya da bilirkişilerin imzalarının bulunması gerekir.

Bu liste, itiraz gerekçelerinin de haritasıdır: görevlendirme kapsamı dışına çıkılmış mı, hangi maddi vakıa incelenmemiş, gerekçe ile sonuç arasında bağ kurulmuş mu, kurul raporunda görüş ayrılığının sebebi gösterilmiş mi?

Ayrıca sık kullanılan güçlü bir itiraz sebebi daha vardır:

6100 sayılı HMK m.279/4 — Bilirkişinin sınırı

Bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.

Bilirkişinin “kusur oranı hukuken şu şekilde paylaştırılmalıdır” ya da “talep zamanaşımına uğramıştır” gibi hukuki nitelendirme yapması bu hükme aykırıdır ve itiraz konusu edilebilir.

Hazır “Dilekçe Örneği” Meselesi

İnternette çok sayıda “bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği” dolaşır. Bir örnek, dilekçenin biçimsel iskeletini (başlık düzeni, sıralama) göstermek bakımından fikir verebilir. Ancak itirazın sonucunu belirleyen biçim değil, içeriktir: raporun somut olarak hangi noktada eksik, belirsiz veya hatalı olduğu.

Yukarıdaki kurallar bunu somutlaştırır: kanun üç ayrı talep türü öngörür (HMK m.281/1) ve itirazın hangi talebe yöneldiği açıkça gösterilmelidir; itiraz gerekçeleri raporun zorunlu unsurlarına (HMK m.279/2) bağlanmalıdır. Genel bir örnek metin, tanımı gereği sizin dosyanızdaki raporun eksiklerini içermez. Bu nedenle hazır bir metni kopyalamaktan çok, itirazı rapordaki somut tespitler üzerinden kurmak esastır.

Süresinde İtiraz Edilmezse Ne Olur?

Süreyi kaçırmak dosyanın bittiği anlamına gelmez — ancak konumunuz zayıflar.

Kesin olan: iki haftalık süre, tarafın talep hakkına ilişkindir. Süre geçtikten sonra artık ek rapor, açıklama veya yeni bilirkişi atanmasını talep etme olanağınız kural olarak kalmaz.

Buna karşılık mahkemenin yetkisi devam eder. HMK m.281’in ikinci ve üçüncü fıkraları mahkemeye, taraflardan bağımsız olarak ek rapor alma ve yeni inceleme yaptırma yetkisi verir; bu yetki hüküm verilinceye kadar kullanılabilir. Süresinde itiraz edilmemişse talebiniz, mahkemeden bu yetkisini kullanmasını istemek biçimini alır.

Raporun hâkimi bağlaması ise ayrı bir mesele. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, raporun taraf davranışına bağlı olarak bağlayıcılık kazanmasını açıkça reddetmiştir:

“Dolayısıyla bir takdiri delil olan bilirkişi raporunun herhangi bir şekilde hâkimi bağlayıcı etki doğurması, özellikle de bu etkinin taraflardan birinin itirazı ve diğer tarafın hareketsiz kalmasına bağlanması kabul edilebilir bir sonuç olmadığı gibi eksik ve hatalı olan bir raporun sadece tarafların itirazları doğrultusunda hâkimi bağlayıcı bir kesinlik kazanmasından söz edilmesi de doğru değildir”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/7208, K. 2025/8517, T. 05.11.2025 — BOZULMASINA)

Aynı kararda, resen inceleme gerektiren konular bakımından itiraz etmemenin hiçbir etkisi olmadığı belirtilmiştir:

“Ayrıca kamu düzeniyle ilgili olması nedeniyle mahkemenin resen inceleme yapması gereken konularda tarafın bilirkişi raporuna itiraz etmemesinin bir etkisi bulunduğundan söz edilemeyeceği de açıktır”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/7208, K. 2025/8517, T. 05.11.2025 — BOZULMASINA)

Süresinde itiraz edilmemesinin sonucu doktrinde ve içtihatta tartışmalıdır. Bazı kararlarda raporun “taraflar bakımından kesinleştiği” ifade edilirken, yukarıdaki karar raporun taraf davranışıyla bağlayıcılık kazanmasına karşı çıkmaktadır. Bu nedenle süre kaçırılmış olsa da dosya değerlendirilmeden sonuç çıkarılmamalıdır.

Mahkeme İtiraz Üzerine Ne Yapabilir?

6100 sayılı HMK m.281/2-3 — Mahkemenin yetkileri

(2) Mahkeme, bilirkişi raporundaki eksiklik yahut belirsizliğin tamamlanması veya açıklığa kavuşturulmasını sağlamak için, bilirkişiden, yeni sorular düzenlemek suretiyle ek rapor alabileceği gibi, tayin edeceği duruşmada, sözlü olarak açıklamalarda bulunmasını da kendiliğinden isteyebilir.

(3) Mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse, yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla, tekrar inceleme de yaptırabilir.

Raporun hâkimi bağlayıp bağlamadığı ayrı bir konudur ve bilirkişi ne demek yazımızda HMK m.282 üzerinden ele alınmaktadır.

Rapor Adli Tıp Kurumundan alınmışsa, bu usulün yanında kurum içi bir yol daha vardır: raporun Adlî Tıp Üst Kuruluna gönderilmesi. Bu yolu taraf değil mahkeme açar ve kapsamı sınırlıdır; ayrıntısı için adli tıp raporuna itiraz yazımıza bakınız.

Sık Yapılan Hatalar

• Süreyi rapor tarihinden saymak. Süre tebliğ tarihinden işler (HMK m.280).
• Ek süreyi süre geçtikten sonra istemek. Başvuru asıl iki hafta içinde yapılmalıdır.
• Genel ifadeyle itiraz etmek. Hangi talebin (tamamlattırma / açıklama / yeni bilirkişi) ileri sürüldüğü belirtilmelidir.
• Hukuki nitelendirmeyi tartışmamak. Bilirkişinin HMK m.279/4 sınırını aşması güçlü bir itiraz sebebidir.
• Süre kaçtı diye vazgeçmek. Mahkemenin inceleme yetkisi hüküm verilinceye kadar sürer.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Raporun size tebliğ edildiği tarihi belgeleyin; iki haftalık süreyi bu tarihten hesaplayın.
2. Raporu HMK m.279/2’deki zorunlu unsurlar listesine karşı okuyun ve eksikleri işaretleyin.
3. Bilirkişinin hukuki nitelendirme yapıp yapmadığını ayrıca kontrol edin.
4. Hazırlık teknik çalışma gerektiriyorsa süresi içinde ek süre talebinde bulunun.
5. Dilekçenizde üç talepten hangisini ileri sürdüğünüzü açıkça yazın.
6. İtirazınızı rapordaki somut tespitlere ve sayfa/paragraf atıflarına dayandırın.

Özet

• İtiraz süresi, raporun tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.281/1).
• Üç talep mümkündür: tamamlattırma · açıklama · yeni bilirkişi atanması.
• Ek süre alınabilir: süresi içinde başvurulmak şartıyla, bir defaya mahsus, iki haftayı geçmemek üzere.
• Mahkeme itiraz süresi dolmadan karar veremez; aksi hâlde savunma hakkı kısıtlanmış sayılır.
• Süre kaçırılırsa talep hakkı düşer; ancak mahkemenin inceleme yetkisi (m.281/2-3) hüküm verilinceye kadar sürer ve raporun taraf davranışıyla bağlayıcılık kazanması tartışmalıdır.
• Bilirkişi hukuki nitelendirme yapamaz (HMK m.279/4) — bu, güçlü bir itiraz sebebidir.

Bilirkişi raporunun yetersizliğinin bozma sebebi sayıldığı somut örnekler için malpraktis dava örnekleri yazımıza bakabilirsiniz.