İçindekiler 11
Kısa Cevap
Dava dilekçesi, davayı açan ve çerçevesini çizen dilekçedir. Dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118). Dilekçede bulunması gereken hususlar HMK m.119/1’de dokuz bent hâlinde sayılmıştır. Eksiklik hâlinde kanun ikili bir rejim kurar: bazı bentlerdeki eksiklik bir haftalık kesin süre ile tamamlanabilir, tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır; (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri ise bu tamamlama mekanizmasının dışında bırakılmıştır.
Bu Durumda mısınız?
- Dava açacaksınız ve dilekçede neyin zorunlu olduğunu bilmiyorsunuz.
- Mahkemeden “bir haftalık kesin süre” yazısı geldi, ne olacağını merak ediyorsunuz.
- Dilekçenizde bir eksiklik fark ettiniz ve düzeltilip düzeltilemeyeceğini soruyorsunuz.
- Gider avansı ve harç konusunda ne yapmanız gerektiğini araştırıyorsunuz.
- Davanız “açılmamış sayılmasına” karar verilerek sonuçlandı.
Bu yazı genel bir çerçeve sunar. Her dosyanın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukata danışınız.
Dava Ne Zaman Açılmış Sayılır?
HMK m.118 — Davanın açılma zamanı
MADDE 118- (1) Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek eklenir.
Bu, zamanaşımı ve hak düşürücü süre hesaplarında belirleyicidir: esas alınan tarih dilekçenin yazıldığı ya da postaya verildiği tarih değil, kayıt tarihidir.
Dava Dilekçesinin Zorunlu Unsurları
HMK m.119 — Dava dilekçesinin içeriği
MADDE 119- (1) Dava dilekçesinde aşağıdaki hususlar bulunur:
a) Mahkemenin adı.
b) Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri.
c) Davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası.
ç) Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri.
d) Davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, dava konusunun değeri.
e) Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri.
f) İddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği.
g) Dayanılan hukuki sebepler.
ğ) Açık bir şekilde talep sonucu.
h) Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.
İki bent uygulamada en çok zorlanılan yerdir: (e) vakıaların sıra numarası altında açık özetleri ve (f) her bir vakıanın hangi delille ispat edileceği. Bu ikisi, HMK m.194’te somutlaştırma yükü adıyla düzenlenen yükümlülüğün dava dilekçesindeki karşılığıdır; maddenin lafzı ve Yargıtay’ın bu yüke bağladığı sonuç aşağıda ayrıca ele alınmıştır.
Eksiklik Olursa: İkili Rejim
Kanun, her eksikliğe aynı sonucu bağlamaz:
HMK m.119/2 — Eksikliğin tamamlanması
(2) Birinci fıkranın (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususların eksik olması hâlinde, hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksikliğin tamamlanmaması hâlinde dava açılmamış sayılır.
Bu fıkrayı doğru okumak gerekir:
| Bent | Ne? | Bir haftalık tamamlama |
|---|---|---|
| a | Mahkemenin adı | Kapsam dışı |
| b | Tarafların adı, soyadı, adresleri | Kapsamda |
| c | Davacının TC kimlik numarası | Kapsamda |
| ç | Kanuni temsilci / vekil bilgileri | Kapsamda |
| d | Davanın konusu ve değeri | Kapsam dışı |
| e | Vakıaların açık özetleri | Kapsam dışı |
| f | Her vakıanın hangi delille ispat edileceği | Kapsam dışı |
| g | Hukuki sebepler | Kapsam dışı |
| ğ | Açık talep sonucu | Kapsamda |
| h | İmza | Kapsamda |
Dikkat çekici olan şudur: talep sonucu (ğ) ve imza (h) tamamlanabilir eksiklikler arasındadır, buna karşılık vakıalar (e) ve deliller (f) değildir. Yani dilekçenin iskeletini oluşturan maddi anlatım, sonradan “tamamlanacak bir eksiklik” olarak görülmemiştir.
Somutlaştırma Yükü: (e) ve (f) Bentleri Neyi İster?
Vakıaların açık özetleri (e) ile her vakıanın hangi delille ispat edileceği (f), dilekçenin biçimsel unsurları değildir. Kanun bu ikisini ayrı bir maddede somutlaştırma yükü olarak adlandırır ve içeriğini orada tanımlar.
HMK m.194 — Somutlaştırma yükü ve delillerin gösterilmesi
MADDE 194 - (1) Taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırmalıdırlar.
(2) Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.
İki düzenlemenin lafzı birbirini karşılar: m.119/1-(e)‘nin aradığı açık özet, m.194/1’in aradığı ispata elverişli şekilde somutlaştırmadır; m.119/1-(f)‘nin aradığı hangi delillerle ispat edileceği, m.194/2’nin aradığı hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğidir.
Yargıtay bu yükümlülüğün niteliğini adlandırır — karşılanmaması hâlinde sonuca katlanan, yükü taşıyan taraftır:
“Bu vakıaların somut olarak ileri sürülmesi, ilgili taraf için bir yüktür; bu yükü yerine getirmeyen sonuçlarına katlanacaktır.”
(Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2017/5924, K. 2018/1908, T. 08.03.2018 — bozma, oybirliği)
Aynı kararda yükün hangi anda doğduğu da belirtilir; sonraki bir aşamada değil, dilekçe verilirken:
“Dava açılırken ve cevap dilekçesi verilirken taraflar, dayandıkları vakıaların hangi delillerle ispat edileceğini de belirtmek zorundadırlar.”
(Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2017/5924, K. 2018/1908, T. 08.03.2018 — bozma, oybirliği)
Pratik karşılığı şudur: maddenin aradığı şey bir delil listesi değil, bir eşleştirmedir — hangi delilin hangi vakıayı ispat edeceğinin gösterilmesi. Bu, delillerin fiilen ne zaman sunulacağından ayrı bir yükümlülüktür; sunma usulü ve süreleri bu yazının konusu değildir.
Kanun koyucunun (e) ve (f) bentlerini m.119/2’nin tamamlama mekanizması dışında bırakma gerekçesi madde metinlerinden okunamaz; bu yazıda iki düzenleme arasında bir gerekçe ilişkisi kurulduğu yönünde iddia ileri sürülmemiştir. Yukarıdaki karşılaştırma, iki maddenin lafzının aynı yükümlülüğü tarif ettiği gözlemiyle sınırlıdır.
Yargıtay’ın Ölçüsü: Usul Amaç Değil Araçtır
Bu mekanizma otomatik bir cezalandırma aracı değildir. Yargıtay ölçüyü açıkça koyar:
“Bilindiği üzere, usul hükümleri yargılamayı kolaylaştırmak ve hızlandırmak amacıyla getirilen düzenlemeler olup zorunluluk olmadıkça usuli eksiklik davanın reddi veya açılmamış sayılmasına gerekçe yapılmamalıdır.”
(Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2025/6005, K. 2025/15171, T. 12.11.2025 — bozma)
Bu cümle, “açılmamış sayılma” kararlarına karşı istinaf/temyiz aşamasında dayanılabilecek ölçüyü verir: eksikliğin zorunlu olarak bu sonucu doğurup doğurmadığı tartışılmalıdır.
Harç ve Gider Avansı
HMK m.120 — Harç ve gider avansının ödenmesi
MADDE 120- (1) Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.
(2) Avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkemece, bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir.
Buradaki süre iki haftadır — dilekçe eksikliği için öngörülen bir haftalık süreyle karıştırılmamalıdır.
Belgelerin Dilekçeyle Birlikte Verilmesi
HMK m.121 — Belgelerin birlikte verilmesi
MADDE 121- (1) Dava dilekçesinde gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin asıllarıyla birlikte harç ve vergiye tabi olmaksızın davalı sayısından bir fazla düzenlenmiş örneklerinin veya sadece örneklerinin dilekçeye eklenerek, mahkemeye verilmesi ve başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için de bunların bulunabilmesini sağlayıcı açıklamanın dilekçede yer alması zorunludur.
Maddenin ikinci yükümlülüğü sık atlanır: elinizde olmayan ve başka yerden getirtilecek belgeler için, o belgelerin bulunabilmesini sağlayacak açıklamanın dilekçede yer alması gerekir. “İlgili kurumdan celbini talep ederiz” demek, hangi kurumdan hangi kayıt olduğunu göstermiyorsa bu yükümlülüğü karşılamaz.
Sık Yapılan Hatalar
- Dilekçeyi yazdığı tarihi dava tarihi sanmak. Dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118/1).
- Vakıaları anlatı hâlinde yazmak. Kanun, vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini ve her birinin hangi delille ispat edileceğini arar (m.119/1-e, f; somutlaştırma yükü için HMK m.194).
- Delil listesi verip eşleştirme yapmamak. HMK m.194/2 delillerin sayılmasını değil, hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğinin açıkça belirtilmesini arar; yalnızca bir delil listesi bu belirtme yükümlülüğünü karşılamaz.
- Bir haftalık kesin sürenin her eksikliği kapsadığını sanmak. (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri bu mekanizmanın dışındadır.
- Bir hafta ile iki haftayı karıştırmak. Dilekçe eksikliği bir hafta (m.119/2), gider avansı eksikliği iki haftadır (m.120/2).
- Belgeleri sonra sunmayı planlamak. Elde bulunan belgelerin dilekçeye eklenmesi zorunludur (m.121).
- Davalı sayısı kadar örnek eklememek (m.118/1).
Dilekçenin karşı tarafça yanıtlanması aşaması için cevap dilekçesi yazımıza, sürecin bütünü için dava nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.
Özet
Dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118). Dilekçenin zorunlu unsurları HMK m.119/1’de sayılmıştır; eksiklik hâlinde (a), (d), (e), (f), (g) dışındaki bentler için bir haftalık kesin süre verilir, tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (m.119/2). Vakıalara ve delillere ilişkin (e) ve (f) bentleri, HMK m.194’te düzenlenen somutlaştırma yükünün dilekçedeki karşılığıdır; Yargıtay bunu bir yük olarak niteler ve yerine getirmeyenin sonucuna katlanacağını belirtir. Harç ve gider avansı dava açarken yatırılır; avans eksikliği için süre iki haftadır (m.120). Elde bulunan belgeler dilekçeye eklenir; getirtilecek belgeler için açıklama zorunludur (m.121). Yargıtay, zorunluluk olmadıkça usuli eksikliğin davanın açılmamış sayılmasına gerekçe yapılmaması gerektiğini vurgulamaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Dava ne zaman açılmış sayılır?
Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118/1). Dilekçenin yazıldığı veya postaya verildiği tarih değil, kayıt tarihi esastır.
Dava dilekçesinde neler bulunmak zorundadır?
Mahkemenin adı, tarafların adı-soyadı ve adresleri, davacının TC kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekil bilgileri, davanın konusu ve değeri, iddianın dayanağı vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, her vakıanın hangi delille ispat edileceği, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza (HMK m.119/1).
Dava dilekçesinde eksiklik olursa ne olur?
HMK m.119/1'in (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususlarda eksiklik varsa hâkim davacıya bir haftalık kesin süre verir; bu sürede tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2).
Hangi eksiklikler bir haftalık tamamlama kapsamında değildir?
Mahkemenin adı (a), davanın konusu ve değeri (d), vakıaların açık özetleri (e), her vakıanın hangi delille ispat edileceği (f) ve hukuki sebepler (g). Bunlar HMK m.119/2'nin tamamlama mekanizmasının dışında bırakılmıştır.
Talep sonucunu yazmayı unutursam dava açılmamış mı sayılır?
Talep sonucu (ğ bendi), HMK m.119/2'de sayılan istisnalar arasında değildir; dolayısıyla eksikliği bir haftalık kesin süre içinde tamamlanabilir. Tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.
Adres bildirmezsem davam açılmamış mı sayılır?
Adres, HMK m.119/1-b bendinde yer alır ve HMK m.119/2'nin tamamlanabilir eksiklikler grubundadır; bir haftalık kesin süre verilir. Ayrıca Yargıtay, zorunluluk olmadıkça usuli eksikliğin davanın açılmamış sayılmasına gerekçe yapılmaması gerektiğini belirtmektedir.
Harç ve gider avansı ne zaman yatırılır?
Davacı, yargılama harçları ile gider avansı tarifesindeki tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m.120/1). Avans yetersiz kalırsa tamamlanması için iki haftalık kesin süre verilir.
Belgeleri dilekçeyle birlikte vermek zorunda mıyım?
Evet. Dilekçede gösterilen ve elinizde bulunan belgelerin asıllarıyla birlikte örneklerinin dilekçeye eklenmesi zorunludur; başka yerlerden getirtilecek belgeler için de bunların bulunmasını sağlayacak açıklama dilekçede yer almalıdır (HMK m.121).
Dava dilekçesine kaç örnek eklenir?
Dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek eklenir (HMK m.118/1).
Vakıaları nasıl yazmalıyım?
İddianın dayanağı olan bütün vakıalar sıra numarası altında açık özetler hâlinde yazılmalı ve her bir vakıanın hangi delille ispat edileceği ayrıca gösterilmelidir (HMK m.119/1-e ve f).
Somutlaştırma yükü nedir?
HMK m.194/1 uyarınca taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırmak zorundadır; m.194/2 ise hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğinin açıkça belirtilmesini arar. Yargıtay bunu bir yük olarak niteler ve yükü yerine getirmeyenin sonucuna katlanacağını belirtir.
Delilleri sadece listelemek yeterli mi?
HMK m.194/2 delillerin sayılmasını değil, hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğinin açıkça belirtilmesini ister; HMK m.119/1-f de aynı eşleştirmeyi dava dilekçesi bakımından arar. Bu, delillerin fiilen ne zaman sunulacağından ayrı bir yükümlülüktür.
Somutlaştırma yükü ne zaman doğar?
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, dava açılırken ve cevap dilekçesi verilirken tarafların dayandıkları vakıaların hangi delillerle ispat edileceğini belirtmek zorunda olduklarını ifade etmektedir (HMK m.194). Yük sonraki bir aşamada değil, dilekçe verilirken doğar.