Müebbet Hapis Kaç Yıl? Ağırlaştırılmış Müebbet ve Koşullu Salıverme Süreleri (Güncel)

Müebbet hapis, hükümlünün hayatı boyunca sürer. Ancak iyi hâlli hükümlü koşullu salıverilmeden yararlanabilir: müebbet hapiste yirmi dört yıl, ağırlaştırılmış müebbet hapiste otuz yıl infaz kurumunda geçirildikten sonra tahliye gündeme gelir (5275 sayılı Kanun m.107/2). Süreli hapiste bu oran kural olarak cezanın yarısıdır. Kanunda sayılan katalog suçlarda, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda ve tekerrürde süreler uzar; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen bazı devlet suçlarında ağırlaştırılmış müebbet için koşullu salıverilme hiç uygulanmaz (m.107/16). Ceza türüne ve suça göre sürelerin tablosu ağırlaştırılmış müebbet yatar hesaplama tablosunda yer alır.

1. Ağırlaştırılmış Müebbet Nedir? (TCK 47)

Ağırlaştırılmış müebbet, Türk hukukundaki en ağır cezadır. Ölüm cezası verilemediği için (Anayasa m.38/10, 7/5/2004 tarihli 5170 sayılı Kanunla değişik) bu cezanın üstünde bir yaptırım yoktur. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder ve kanun ile Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir (TCK m.47/1).

Ağırlaştırılmış müebbetin infazı özel bir rejime tabidir. Hükümlü tek kişilik odada barındırılır ve hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez (5275 m.25/1-a ve g). Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar açık kurumlara da ayrılamaz (Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m.8/1-a).

2. Müebbet Hapis Nedir? (TCK 48)

Müebbet hapis de ömür boyu sürer: müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder (TCK m.48/1). Ağırlaştırılmış müebbetten farkı, infaz rejiminin daha az sıkı olması, koşullu salıverilme süresinin daha kısa olması ve hükümlünün koşullu salıverilme tarihine beş yıl veya daha az süre kaldığında açık kuruma ayrılabilmesidir (Yönetmelik m.6/1-b).

3. Süreli Hapis ve Üst Sınır (TCK 49)

Süreli hapis, müebbet dışındaki hapis cezalarıdır ve bir üst sınırı vardır. Süreli hapis cezası, kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz; hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m.49). Yani tek bir suç için verilebilecek en yüksek süreli hapis kural olarak yirmi yıldır; kanunun ayrıca öngördüğü hâller bu sınırı aşabilir.

4. ”Kaç Yıl Yatılır?” Koşullu Salıverme Süreleri

Müebbet kaç yıl sorusunun asıl cevabı koşullu salıverilme kurumundadır. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet ömür boyudur; yirmi dört ve otuz yıl, yalnız koşullu salıverilmenin gündeme geldiği infaz süresidir. Koşullu salıverilme, cezanın kanunda belirtilen bir kısmını iyi hâlli olarak çeken hükümlünün kalan kısmını cezaevi dışında geçirmesini sağlar; kendiliğinden işleyen bir hak değildir. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar yirmi dört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 m.107/2).

Ceza türü	İnfaz kurumunda geçirilecek süre
Ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet	30 yıl
Müebbet	24 yıl
Süreli hapis (genel kural)	Cezanın yarısı (1/2)

Bu süreler tamamlandığında tahliye kendiliğinden gerçekleşmez. Mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli geçirmesi gerekir (m.107/1) ve koşullu salıverilmeye, kurum idaresinin gerekçeli raporu üzerine infaz hâkimi dosya üzerinden karar verir (m.107/11). Süreli cezalarda suç tarihine ve suç türüne göre fiilen ne kadar yatılacağı infaz hesaplama programı ile hesaplanabilir.

5. İstisna (Katalog) Suçlar: Üçte İki Kuralı

Katalog suçlarda süreli hapiste koşullu salıverilme için cezanın üçte ikisi çekilir. 14/4/2020 tarihli 7242 sayılı Kanun, süreli hapiste genel oranı yarıya indirirken bazı suçları istisna tutmuştur. m.107/2’nin (a-h) bentlerine göre üçte iki oranı şu suçlarda uygulanır:

• Kasten öldürme (TCK 81, 82, 83)
• Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2-d)
• İşkence ve eziyet (TCK 94, 95, 96)
• Cinsel saldırı (TCK m.102, ikinci fıkra hariç), reşit olmayanla cinsel ilişki (TCK m.104, ikinci ve üçüncü fıkra hariç) ve cinsel taciz (TCK m.105)
• Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (TCK 132-138)
• Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (TCK 326-339)

Katalog listesi bent bent okunmalıdır. (d) bendi cinsel suçları sayarken çocukların cinsel istismarını (TCK m.103) anmaz; TCK m.103 ancak (e) bendiyle, yani hükümlünün çocuk olması hâlinde üçte iki kapsamına girer. Aynı ayrım uyuşturucu imal ve ticaretinde de vardır: (g) bendi TCK m.188’i yalnız çocuk hükümlüler bakımından sayar. Yetişkin hükümlülerde nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, nitelikli hâliyle reşit olmayanla cinsel ilişki ve uyuşturucu imal ve ticaretinde oran dörtte üçtür (m.108/9). Örgüt ve terör suçlarında fıkranın son cümleleri üçte iki oranını çocuk hükümlülere ve MİT Kanunu kapsamındaki suçlara bağlar; örgüt faaliyeti çerçevesinde suç işleyen yetişkin hükümlünün rejimi maddenin ayrı bir fıkrasındadır (m.107/4).

Üçte iki bir üst sınır değildir. Koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlar bakımından tabi oldukları oran uygulanır (m.107/4, ek cümle). Özel kanunlarda daha yüksek bir oran öngörülmüşse, örneğin Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda süreli hapis bakımından dörtte üç (3713 sayılı Kanun m.17), o oran uygulanmaya devam eder.

Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet süreleri de uzar: müebbette otuz, ağırlaştırılmış müebbette otuz altı yıl (m.107/4). En ağır istisna şudur: Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısmındaki devletin güvenliğine, anayasal düzene ve milli savunmaya karşı suçlardan birinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyette koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz (m.107/16); bu hâlde ceza gerçekten ömür boyudur.

Eski oranlar bu yüzden yanıltıcıdır. 2020’den sonra süreli hapiste genel oran yarıdır; üçte iki yalnız katalog suçlarda, dörtte üç ise m.108/9’da sayılan suçlarda ve terör suçlarında uygulanır.

6. Birden Fazla Ceza: İçtima Süreleri

Birden fazla mahkûmiyette koşullu salıverilme süresi kanunda ayrıca belirlenir ve cezaların sayısına değil türüne bağlıdır (5275 m.107/3). Bir kişi hakkında hükmolunan her ceza diğerinden bağımsızdır ve varlığını ayrı ayrı korur; başka başka kesinleşmiş hükümler bulunursa koşullu salıverilme hükümlerinin uygulanabilmesi için infaz hâkimliğinden bir toplama kararı istenir (m.99/1). Toplama kararı bu nedenle cezaları tek bir cezaya dönüştürmez; yalnız koşullu salıverilme hesabına özgü bir işlemdir.

Durum	İnfaz kurumunda geçirilecek süre
Birden fazla ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet (veya ağ. müebbet + müebbet)	36 yıl
Birden fazla müebbet	30 yıl
Bir ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet + süreli hapis	En fazla 36 yıl
Bir müebbet + süreli hapis	En fazla 30 yıl
Birden fazla süreli hapis	En fazla 28 yıl

Örgüt kurma veya yönetme ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda aynı tablo yukarı kayar: birden fazla ağırlaştırılmış müebbette kırk, birden fazla müebbette otuz dört, birden fazla süreli hapiste en fazla otuz iki yıl (m.107/4). Bu fıkra hükümleri çocuklar hakkında uygulanmaz (m.107/4, son cümle).

6.1. Kaç Kez Müebbet Aldığı Süreyi Değiştirir mi?

Kaç kez müebbet alındığı süreyi değiştirmez. Kanun “birden fazla” der ve bir üst sayı aramaz (m.107/3-a ve b). İki kez ağırlaştırılmış müebbet ile dört kez ağırlaştırılmış müebbet, koşullu salıverilme bakımından aynı süreye tabidir: otuz altı yıl. Basında sıkça geçen “üç kez ağırlaştırılmış müebbet” ifadesi mahkûmiyetin ağırlığını anlatır; infazda geçirilecek süreyi üçe katlamaz.

Süreyi sayı değil cezaların türü değiştirir. Bir ağırlaştırılmış müebbet ile bir müebbetin birleşmesi de otuz altı yıldır, çünkü kanun bu iki hâli aynı bende koymuştur (m.107/3-a). Buna karşılık yalnız müebbetlerin birleşmesi otuz yıldır (m.107/3-b).

6.2. İçtima Cezaları Birleştirir, Oranları Birleştirmez

İçtima kararı verildikten sonra toplam cezaya tek bir oran uygulanmaz. Her ceza diğerinden bağımsız olduğu ve varlığını ayrı ayrı koruduğu için (m.99/1), her ceza kendi koşullu salıverilme oranıyla hesaplanır: içtimaya giren kasten öldürme cezasına üçte iki (m.107/2-a), katalog dışındaki bir kasten yaralama cezasına yarım oran uygulanır. Müddetname bu yüzden suç suç hesaplanır. Dosyada biri katalog suçu, diğeri değilse iki ceza farklı oranlarla infaz edilir ve içtima kararı bunu değiştirmez.

7. Denetimli Serbestlik ve İyi Hâl

Müebbet cezalarda iki ayrı “denetim” kavramı karıştırılmamalıdır: koşullu salıverilmeden önceki denetimli serbestlik ve koşullu salıverilmeden sonraki denetim süresi.

Koşullu salıverilmeden önce: denetimli serbestlik. Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlü, talep ederse bu süreyi denetimli serbestlik tedbiriyle cezaevi dışında geçirebilir (5275 m.105/A-1). Müebbet hapiste hükümlü koşullu salıverilme tarihine beş yıl veya daha az süre kaldığında açık kuruma ayrılabildiği için (Yönetmelik m.6/1-b) son bir yılı denetimli serbestlikle geçirmek mümkündür. Ağırlaştırılmış müebbette ise denetimli serbestlik uygulanmaz. Bu hükümlüler açık kurumlara ayrılamaz (Yönetmelik m.8/1-a); denetimli serbestlik ise açık kurumda bulunan hükümlüye (m.105/A-1) veya açık kuruma ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan hükümlüye (m.105/A-2) tanınır. Ağırlaştırılmış müebbette açığa ayrılma şartı hiç oluşmadığı için iki yol da kapalıdır ve otuz yılın tamamı kapalı kurumda geçer. Bu farkı gösteren hesap infaz hesaplama sayfasındaki müebbet tablosunda yer alır.

Koşullu salıverilmeden sonra: denetim süresi. Koşullu salıverilme cezanın bittiği anlamına gelmez; hükümlü bir denetim süresine tabi tutulur. Bu süre, infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır ve süreli hapislerde hak ederek tahliye tarihini geçemez (m.107/6). Müebbet hapiste denetim süresi bu nedenle yirmi dört yıl, ağırlaştırılmış müebbette otuz yıldır. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (m.107/14). Denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi veya infaz hâkiminin uyarısına rağmen yükümlülüklere uyulmamakta ısrar edilmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır (m.107/12).

Çocukluk döneminde geçen süre için ayrı bir sayma kuralı vardır. Türk Ceza Kanunu’nun kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102 ve 103), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu (madde 220) hariç olmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün iki gün olarak dikkate alınır (m.107/5, 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla değişik). Kasten öldürmeden müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet alan çocuk hükümlü bu nedenle bu kuraldan yararlanamaz.

8. Hangi Suçlar Müebbet Gerektirir?

Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet en ağır suçlara özgüdür. Tipik örnek kasten öldürmedir: bir insanı kasten öldüren kişi müebbet hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.81/1). Kasten öldürmenin temel hâli müebbet iken, nitelikli hâlleri (örneğin tasarlayarak, canavarca hisle veya eziyet çektirerek, çocuğa veya kendini savunamayacak kişiye karşı öldürme) ağırlaştırılmış müebbet gerektirir (TCK m.82/1). Ağırlaştırılmış müebbet ayrıca devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı bazı suçlarda öngörülür; örneğin Devletin birliğini bozmaya yönelik fiillerde (TCK m.302/1) ve Anayasanın öngördüğü düzeni cebir ve şiddetle ortadan kaldırmaya teşebbüste (TCK m.309/1).

9. Hangi Tarihteki İnfaz Kanunu Uygulanır?

Koşullu salıverilmede lehe olan kanun uygulanır. Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur (TCK m.7/2). İnfaz rejimine ilişkin hükümler derhal uygulanır; ancak hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili olanlar bu kuralın dışındadır (TCK m.7/3).

Yukarıdaki oranlar 14/4/2020 tarihli 7242 sayılı Kanunla şekillenen güncel rejimi yansıtır. Bu Kanun süreli hapiste genel koşullu salıverilme oranını üçte ikiden yarıya indirmiş, katalog suçları istisna tutmuş ve denetimli serbestlik rejimini değiştirmiştir. Suç 2020 öncesine aitse oranı indiren düzenleme lehe olduğu için uygulanır; 30/3/2020 tarihine kadar işlenen suçlarda ayrıca Geçici m.6’daki uzun denetimli serbestlik süreleri dikkate alınır. Eski tarihli dosyalarda koşullu salıverilme süresi bu yüzden güncel ve lehe hükümlere göre yeniden hesaplanmalıdır; internette dolaşan “üçte iki” gibi genel oranlar 2020 sonrası süreli hapisler için artık geçerli değildir.

Koşullu salıverilme kendiliğinden işlemez. İyi hâl şartı (m.107/1) ve infaz hâkiminin değerlendirmesi vardır (m.107/11); ayrıca örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen bazı devlet suçlarında ağırlaştırılmış müebbet için hiç uygulanmaz (m.107/16).

İlgili yazılar: İnfaz Hesaplama Programı ve Yatar Hesaplama Tablosu · TCK 81 Kasten Adam Öldürme Suçu ve Cezası · Nitelikli Kasten Öldürme (TCK 82): Nitelikli Haller ve Ağırlaştırılmış Müebbet · Mahsup Ne Demek? Cezadan Mahsup ve Şartları