TCK 192 Nedir? Uyuşturucu Ticareti Etkin Pişmanlık Şartları

TCK 192, uyuşturucu ve uyarıcı madde suçlarında etkin pişmanlığı düzenler: uyuşturucu ticaretine iştirak eden kişi resmî makamlar haber almadan önce suç ortaklarını ve maddenin yerlerini bildirir, bu bilgi yakalamayı veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa cezaya hükmolunmaz (TCK m.192/1). Haber alındıktan sonraki gönüllü yardım cezayı dörtte birden yarısına kadar indirir (m.192/3); kullanıcı için kaynak bildirimi ve soruşturmadan önce tedavi başvurusu ayrıca cezasızlık sağlar (m.192/2, m.192/4). Bu yazı, uyuşturucu ticareti ya da kullanma şüphesiyle soruşturulan ve bildirimde bulunmayı veya tedaviye başvurmayı düşünen kişi için TCK 192’nin hangi aşamada hangi sonucu doğurduğunu açıklar.

1. TCK 192: Öne Çıkanlar

• TCK 192/1’de ticarete iştirak eden, haber alınmadan önce ortakları ve maddenin yerlerini bildirir ve bilgi suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa cezaya hükmolunmaz (TCK m.192/1).
• TCK 192/2’de kullanıcı, haber alınmadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını bildirip suçluların yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa cezaya hükmolunmaz (TCK m.192/2).
• TCK 192/3’te haber alındıktan sonraki gönüllü yardım cezasızlık değil, dörtte birden yarısına kadar indirim sağlar (TCK m.192/3).
• TCK 192/4’te soruşturmadan önce tedavi isteyen kullanıcıya ceza verilmez; başvurulan hekim ve kamu görevlisinin bildirim yükümlülüğü doğmaz (TCK m.192/4).
• TCK 192’nin cezasızlık hâllerinde soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı, kovuşturmada ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir (CMK m.171/1, m.223/4-a).

2. TCK 192 Nedir? Uyuşturucu Suçlarında Etkin Pişmanlığın Dört Hâli

TCK 192, Türk Ceza Kanunu’nun uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarına özgü etkin pişmanlık maddesidir. Etkin pişmanlık, suç işlendikten sonra failin kanunun aradığı davranışı göstermesi karşılığında cezanın kaldırılması ya da indirilmesidir; genel çerçevesi etkin pişmanlık nedir yazısındadır. TCK 192 bu kurumu dört ayrı hâlde düzenler ve her hâlin kişisi, zamanı ve sonucu farklıdır:

Fıkra	Kim	Ne zamana kadar	Ne yapmalı	Sonuç
192/1	İmal ve ticarete iştirak eden	Resmî makamlar haber almadan önce	Diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı veya imal edildiği yerleri bildirmek; bilgi yakalamayı veya ele geçirmeyi sağlamalı	Cezaya hükmolunmaz
192/2	Kullanmak için satın alan, kabul eden, bulunduran	Resmî makamlar haber almadan önce	Maddeyi kimden, nerede, ne zaman temin ettiğini bildirmek; bilgi yakalamayı veya ele geçirmeyi kolay­laş­tır­malı	Cezaya hükmolunmaz
192/3	”Bu suçlar”ın faili	Haber alındıktan sonra	Suçun ortaya çıkmasına ve faillerin yaka­lan­ma­sına gönüllü hizmet ve yardım	Ceza dörtte birden yarısına kadar indirilir
192/4	Uyuşturucu kullanan	Soruşturma baş­la­tıl­ma­dan önce	Resmî makama veya sağlık kuruluşuna başvurup tedavi istemek	Cezaya hükmolunmaz; bildirim yükümlülüğü doğmaz

TCK 192’deki zaman sınırları iki ayrı olaya bağlanmıştır. Birinci, ikinci ve üçüncü fıkralar resmî makamların haber almasını esas alır; dördüncü fıkra ise hakkında soruşturma başlatılmasını esas alır (TCK m.192/1-4). Hangi sınırın geçildiği, kişinin cezasızlıktan mı indirimden mi yararlanacağını belirler.

3. TCK 192/1: Uyuşturucu Ticareti Etkin Pişmanlık Şartları

TCK 192/1’e göre uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş kişi, resmî makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse ve verilen bilgi suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz (TCK m.192/1).

TCK 192/1’in lafzından üç şart çıkar:

1. Zaman: Bildirim resmî makamlar suçtan haber almadan önce yapılmalıdır.
2. İçerik: Bildirim hem diğer suç ortaklarını hem maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri göstermelidir; kanun ikisini “ve” bağlacıyla birlikte sayar.
3. Sonuç: Bilgi, suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlamalıdır. Kanun iki sonucu “veya” ile bağlar; ikisinden birinin gerçekleşmesi yeterlidir.

TCK 192/1’de sonuç şartı “sağlamak” fiiliyle kurulmuştur. Bildirim yapılmış ama ne yakalama ne ele geçirme gerçekleşmişse birinci fıkranın cezasızlığı doğmaz; kişinin durumu, şartları varsa üçüncü fıkradaki indirim yönünden değerlendirilir (TCK m.192/1, m.192/3). Uyuşturucu ticaretinin cezası ve yatar oranı TCK 188 uyuşturucu ticareti yazısındadır.

4. TCK 192/2: Kullanıcının Kaynak Bildirimi

TCK 192/2’ye göre kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmî makamlar haber almadan önce bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa hakkında cezaya hükmolunmaz (TCK m.192/2).

TCK 192/2 ile 192/1 arasındaki fark sonuç şartındadır. Birinci fıkra bilginin yakalamayı veya ele geçirmeyi “sağlamasını” ister; ikinci fıkra “kolaylaştırmasını” yeterli sayar (TCK m.192/1-2). Kullanıcı için eşik bu yönden daha düşüktür, ama zaman şartı aynıdır: bildirim resmî makamlar haber almadan önce yapılmalıdır. Kullanma suçunun erteleme ve denetimli serbestlik süreci TCK 191 uyuşturucu kullanma suçu yazısındadır.

5. TCK 192/3: Haber Alındıktan Sonra Yardımda İndirim

TCK 192/3’e göre bu suçlar haber alındıktan sonra, gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişinin cezası, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir (TCK m.192/3). Üçüncü fıkra cezayı kaldırmaz, indirir; yakalandıktan sonra verilen bilgi bu fıkra kapsamındadır.

TCK 192/3’teki indirimin üç öğesi lafızda açıktır:

• Gönüllülük: Yardım kişinin kendi iradesiyle yapılmalıdır.
• Yardımın konusu: Suçun meydana çıkması ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanması.
• Oran: Dörtte birden yarısına kadar; hangi oranın uygulanacağını yardımın niteliği belirler.

TCK 192/3 “bu suçlar” der. Fıkra kapsamını ayrı ayrı saymaz; hangi suçları kapsadığı, önceki iki fıkrada anılan imal ve ticaret ile kullanmak için temin suçlarıyla birlikte okunarak belirlenir (TCK m.192/1-3).

6. TCK 192/4: Tedavi Başvurusu ve Bildirim Güvencesi

TCK 192/4’e göre uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında kullanmak için madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse cezaya hükmolunmaz (TCK m.192/4). Fıkra, kişinin kendisinin başvurmasını ve tedavi istemesini arar; zaman sınırı soruşturmanın başlatılmasıdır.

TCK 192/4’ün ikinci cümlesi başvurunun önündeki çekinceyi kaldırır: tedavi başvurusu hâlinde kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının TCK 279 ve 280 uyarınca suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz (TCK m.192/4). Bu cümle 24.11.2016 tarihli 6763 sayılı Kanun’la eklenmiştir. Tedavi için başvurulan hekim, kişiyi bu başvuru nedeniyle bildirmekle yükümlü değildir.

TCK 192/4 ile TCK 191/3’teki tedavi farklı kurumlardır. TCK 192/4 soruşturmadan önceki kendiliğinden başvuruda cezasızlık sağlar; TCK 191/3’teki tedavi ise soruşturma başladıktan sonra, kamu davasının açılması ertelendiğinde denetimli serbestlik süresi içinde gerek görülürse uygulanan bir tedbirdir (TCK m.191/3, m.192/4).

7. TCK 192 Hangi Suçlarda Uygulanır?

TCK 192 metni iki suç grubunu adıyla anar: uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçları (birinci fıkra) ve kullanmak için madde satın alma, kabul etme, bulundurma ile madde kullanma (ikinci ve dördüncü fıkra) (TCK m.192/1-2, m.192/4). Uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçu TCK 192’de ayrıca anılmaz (TCK m.190, m.192); bu suç TCK 190 uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma yazısında anlatılır.

TCK 192 dışında, suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçunun kendi etkin pişmanlık maddesi vardır (TCK m.221). Bu madde uyuşturucu ticaretinin kendisine değil örgüt suçuna uygulanır; kişi uyuşturucu ticaretinin yanında örgüt suçundan da soruşturuluyorsa o suç bakımından ayrıca değerlendirilir. Ayrıntı örgütte etkin pişmanlık (TCK 221) yazısındadır.

8. TCK 192’de Etkin Pişmanlık Olursa Dava Nasıl Sonuçlanır?

TCK 192’nin cezasızlık hâllerinde soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığı, kovuşturma evresinde ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir (CMK m.171/1, m.223/4-a):

• Soruşturma evresi: Cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşullar varsa Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir (CMK m.171/1).
• Kovuşturma evresi: Fiil suç olma özelliğini korusa da etkin pişmanlık nedeniyle faile ceza verilmemesi gerekiyorsa mahkeme ceza verilmesine yer olmadığı kararı verir (CMK m.223/4-a).

TCK 192/3’teki indirim cezayı kaldırmaz; bu hâlde mahkeme mahkûmiyet hükmü kurar ve cezayı yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirir (TCK m.192/3). Kovuşturmaya yer olmadığı kararının niteliği kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazısında açıklanır.