TCK 31: Yaş Küçüklüğü — Çocuklarda Ceza Sorumluluğu, Yaş Tespiti ve İndirim Tabloları

Kısa Cevap

Yaş küçüklüğü (TCK m.31) ceza sorumluluğunu üç kademede düzenler: 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur ve haklarında ceza kovuşturması yapılamaz; yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir. 12-15 yaş grubunda sorumluluk, fiilin anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin gelişmiş olmasına bağlıdır. Bu, rapor ve sosyal incelemeyle belirlenir; yetenek varsa indirimli ceza verilir (diğer cezaların yarısı; fiil başına en çok 7 yıl). 15-18 yaş grubunda ceza her hâlde indirilir (üçte bir; fiil başına en çok 12 yıl). Belirleyici olan fiil tarihindeki gerçek yaştır; kayıt şüphesinde kemik yaşı dahil araştırma yapılır.

Bu Durumda mısınız?

• Çocuğunuz hakkında “suça sürüklenen çocuk” sıfatıyla soruşturma açıldı; sürecin yetişkin yargılamasından farkını öğrenmek istiyorsunuz.
• 12-15 yaş grubundaki çocuk hakkında rapor alınmadan ceza verildi.
• Nüfus kaydındaki doğum tarihi gerçeği yansıtmıyor; “kayden 18 üstü” göründüğü için indirim uygulanmadı.
• Suç tarihi ile doğum günü çok yakın; hangi kademeye girildiği tartışmalı.
• Zincirleme biçimde işlendiği iddia edilen eylemlerin bir kısmı 18 yaş öncesine, bir kısmı sonrasına denk geliyor.

Bu yazı genel bir çerçeve sunar; çocuk yargılaması her dosyada kendi sosyal-inceleme ve rapor süreciyle yürür. Somut durumunuz için bir avukata danışınız.

Çocuklarda Ceza Sorumluluğunun Mantığı

Ceza sorumluluğunun temeli kusur yeteneğidir: fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabilme ve davranışlarını buna göre yönlendirebilme (iki-unsur formülünün Yargıtay anlatımı için: TCK 32 — akıl hastalığı yazımız). Kanun, bu yeteneğin yaşla geliştiği gerçeğini üç kademeli bir sisteme çevirmiştir: belirli yaşın altında yetenek kesin olarak yok sayılır (12 yaş), ara kuşakta dosyaya göre araştırılır (12-15), üst kuşakta var sayılır ama ceza indirilir (15-18). Sistemin tamamı fiili işlediği sıradaki yaşa bakar; yargılama tarihindeki yaşa değil.

Dayandığı Kanun Maddeleri

TCK m.31/1 — Yaş küçüklüğü

Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmamış olan çocukların ceza sorumluluğu yoktur. Bu kişiler hakkında, ceza kovuşturması yapılamaz; ancak, çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.

TCK m.31/2

(Değişik: 29/6/2005 – 5377/5 md.) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanların işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması hâlinde ceza sorumluluğu yoktur. Ancak bu kişiler hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. İşlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin varlığı hâlinde, bu kişiler hakkında suç, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde onüç yıldan onsekiz yıla; müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde on yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Diğer cezaların yarısı indirilir ve bu hâlde her fiil için verilecek hapis cezası dokuz yıldan fazla olamaz.

TCK m.31/3

(Değişik: 29/6/2005 – 5377/5 md.) Fiili işlediği sırada onbeş yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında suç, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde ondokuz yıldan yirmiyedi yıla; müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde onbeş yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Diğer cezaların üçte biri indirilir ve bu hâlde her fiil için verilecek hapis cezası onbeş yıldan fazla olamaz.

TCK m.31/4 — 08.08.2026’da eklenen fıkra

(Ek:8/8/2026-7593/2 md.) Somut olayda; a) Kasta dayalı kusurun ağırlığı, b) Güdülen amaç ve saik, c) Suçun işleniş şekli, d) Daha önceden kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilmiş olma, hususlarından biri ya da birkaçı göz önünde bulundurularak kasten öldürme (madde 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (madde 87, fıkra 2 ve 4) suçlarını işleyen onbeş yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında üçüncü fıkra hükümleri uygulanmayabilir. Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış ceza sorumluluğu bulunan kişiler hakkında ise ikinci fıkra hükümleri yerine üçüncü fıkra hükümleri uygulanabilir.

CMK m.218/2

Kovuşturma evresinde mağdur veya sanığın yaşının ceza hükümleri bakımından tespitiyle ilgili bir sorunla karşılaşılması halinde; mahkeme, ilgili kanunda belirlenen usule göre bu sorunu çözerek hükmünü verir.

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.11

Bu Kanunda düzenlenen koruyucu ve destekleyici tedbirler, hakkında adli süreç yürütülen ve ceza sorumluluğu olmayan çocuklar bakımından, çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak anlaşılır.

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.35/1

Bu Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca gerektiğinde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır. Sosyal inceleme raporu, çocuğun, işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin mahkeme tarafından takdirinde göz önünde bulundurulur.

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır? 08.08.2026 Değişikliği

TCK m.31, 08.08.2026 tarihinde 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Değişiklik iki yönlüdür ve ikisi de dosyanın sonucunu doğrudan etkiler.

Birincisi, maddeye dördüncü fıkra eklenmiştir. Yukarıda birebir aktarılan bu fıkra, kasten öldürme ile neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçları bakımından kademeler arasındaki geçişi hâkimin takdirine açar: 15-18 grubunda üçüncü fıkra hükümleri uygulanmayabilir; 12-15 grubunda ise ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra hükümleri uygulanabilir. Takdir serbest değildir; fıkra dört ölçüt sayar (kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli, daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûmiyet).

İkincisi, ikinci ve üçüncü fıkralardaki ceza aralıkları değişmiştir. Bu yazıdaki tüm rakamlar ve tablolar maddenin güncel metnini yansıtır.

Bunun pratik sonucu şudur: fiil tarihi 08.08.2026’dan önceyse, uygulanacak hüküm otomatik olarak yukarıdaki metin değildir. Türk Ceza Kanunu m.7/2, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa failin lehine olanın uygulanmasını emreder. Bu nedenle eski tarihli dosyalarda, fiil tarihindeki metin ile güncel metnin karşılaştırılması gerekir; karşılaştırma yapılmadan hangi aralığın uygulanacağı söylenemez.

Üç Yaş Kademesi: Tek Bakışta

Fiil tarihindeki yaş	Ceza sorumluluğu	Sonuç
12’yi doldurmamış	Yok (kesin)	Kovuşturma yapılamaz; çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir
12-15 (12’yi doldurmuş, 15’i doldurmamış)	Koşullu — algılama/yönlendirme yeteneği araştırılır	Yetenek yoksa: ceza yok + tedbir · Yetenek varsa: ağır. müebbet→13-18 yıl, müebbet→10-12 yıl, diğer cezaların yarısı indirilir, fiil başına hapis ≤9 yıl
15-18 (15’i doldurmuş, 18’i doldurmamış)	Var (indirimli)	Ağır. müebbet→19-27 yıl, müebbet→15-18 yıl, diğer cezaların üçte biri indirilir, fiil başına hapis ≤15 yıl

“Doldurmamış” ifadesine dikkat: kademe, ilgili doğum gününün tamamlanmasıyla değişir. Fiili 18. doğum gününü doldurduktan sonra işleyen kişi artık m.31’den yararlanamaz; sınır günlerdeki dosyalarda saat/tarih tespiti bu yüzden kritik hâle gelir.

12 Yaş Altı: Kovuşturma Yapılamaz

12 yaşını doldurmamış çocuk için kanun kesin karine kurar: ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında ceza kovuşturması yapılamaz (m.31/1). Bu, çocuğun “serbest bırakılıp unutulması” demek değildir: çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir; ve bu tedbirlerin içeriğini Çocuk Koruma Kanunu doldurur: ÇKK m.11 uyarınca, kanundaki koruyucu ve destekleyici tedbirler (danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık, barınma), ceza sorumluluğu olmayan suça sürüklenen çocuklar bakımından çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak anlaşılır (metni yukarıda). Yani 12 yaş altında ceza adaleti devreden çıkar, çocuk koruma sistemi devreye girer.

12-15 Yaş: Önce Rapor, Sonra Sonuç

Ara kuşakta kanun iki soruyu sırayla sordurur: çocuk bu fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabiliyor muydu ve davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmiş miydi? Cevap hayırsa ceza sorumluluğu yoktur, tedbire hükmolunur; evetse indirimli ceza uygulanır (m.31/2 — metni yukarıda). Bu değerlendirme dosya üzerinden tahminle yapılamaz: uzman hekim raporu ve sosyal inceleme gerekir. Sosyal inceleme raporunun işlevini bizzat kanun tanımlar: rapor, algılama ve yönlendirme yeteneğinin mahkemece takdirinde göz önünde bulundurulur (ÇKK m.35/1 — metni yukarıda). Yargıtay, iki eksiği tek kararda bozma nedeni yapmıştır:

“uzman hekim raporu alınması gerektiği gözetilmeden eksik soruşturma sonucu yazılı şekilde hükümler kurulması, 2- Suç tarihinde 12-15 yaş grubu içerisinde bulunan suça sürüklenen çocuk hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 35/1. maddesi ve Çocuk Koruma Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 20/2. maddesi gereğince zorunlu olan sosyal inceleme raporu alınmadan ve aynı Kanun’un 35/3. maddesine göre de sosyal inceleme yaptırılmamasının gerekçesi gösterilmeden eksik inceleme ile yazılı şekilde hükümler kurulması,

(Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2016/6941, K. 2016/12615, T. 19.09.2016 — bozma)

Madalyonun öbür yüzü: ÇKK m.35/3, sosyal inceleme yaptırılmayacaksa gerekçesinin kararda gösterilmesine imkân verir. Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 15-18 grubundaki çocukta gerekçesi gösterilerek rapor alınmamasını hukuka uygun bulmuştur:

“raporun aldırılmama nedeninin “Suça sürüklenen çocuğun yaşı ve eylemin niteliği dikkate alınarak hakkında sosyal inceleme raporu aldırılmamış” şeklinde gerekçeli kararda belirtildiği anlaşıldığından aksi yöndeki tebliğname görüşüne iştirak olunmamıştır.

(Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E. 2018/12788, K. 2019/5616, T. 04.04.2019 — onama)

Pratik ders: 12-15 dosyasında rapor/inceleme eksikliği güçlü bir bozma sebebidir; buna karşılık mahkeme incelemeden vazgeçmişse, denetlenecek şey bu vazgeçmenin kararda gerekçelendirilip gerekçelendirilmediğidir.

15-18 Yaş: İndirim ve Tavanlar

15’ini doldurmuş, 18’ini doldurmamış failde algılama/yönlendirme araştırması kural olarak yapılmaz; sorumluluk vardır ama ceza her hâlde indirilir (m.31/3): ağırlaştırılmış müebbet yerine 19-27 yıl, müebbet yerine 15-18 yıl; diğer cezaların üçte biri indirilir. İki kademenin de gözden kaçan ortak nüansı tavanlardır: indirim sonrası hapis cezası 12-15 grubunda fiil başına 9 yılı, 15-18 grubunda fiil başına 15 yılı geçemez. Lafız “her fiil için” der. Birden çok fiilden ayrı ayrı ceza verilen dosyada tavan, toplam için değil her bir fiilin cezası için işler.

Yaş Nasıl Tespit Edilir? Kemik Yaşı ve Nüfus Kaydı

M.31’in bütün kademeleri gerçek yaşa bağlıdır; nüfus kaydı bunun karinesidir ama tartışılmaz değildir. Yargılama sırasında yaş sorunu çıktığında dosya başka mahkemeye gönderilmez: ceza mahkemesi, ilgili usule göre sorunu kendisi çözerek hükmünü verir (CMK m.218/2 — metni yukarıda). Tespitin bilimsel aracı ve sınırını Ceza Genel Kurulu net koyar:

“kemik testi yapılmasını isteyebilir. Kemik testi, yaş tespiti konusunda kesin sonuç vermektedir. Ancak 25 yaşından büyükler için kemik testi gerçek yaşı verememektedir. Nüfus kayıtlarının doğru tutulması kamu düzeni ile ilgilidir. Hâkim, yaşın düzeltilmesine ilişkin değişikliği uygularken mevcut nüfus kayıtlarıyla çelişki oluşturmayacak şekilde hüküm kurmak zorundadır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/324, K. 2024/210, T. 26.06.2024 — bozma)

Aynı kararda Genel Kurul, ATK kemik taraması sanığın suç tarihinde 15-16 yaşında olduğunu gösterirken, yalnızca nüfusa tescil tarihine tutunarak indirimi reddeden direnmeyi bozmuştur:

“saklı kayıtlar ve mükerrer kayıtların bulunup bulunmadığı araştırılıp gerektiğinde kayıtların düzeltilmesi sağlanarak, sonucuna göre bir hüküm kurulması gerekirken, yalnızca tescil tarihi esas alınarak sanık hakkında yaş küçüklüğü nedeni ile indirim yapılmamasına karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu kabul edilmelidir.

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/324, K. 2024/210, T. 26.06.2024 — bozma)

Savunma pratiği: görünüş, okul kayıtları, doğum belgeleri ya da bilimsel rapor nüfus kaydıyla çelişiyorsa, yaş araştırması (gerektiğinde kemik grafisi ve kayıt düzeltmesi) talep edin. Mahkemenin “kayden büyük” diyerek geçmesi bozma sebebidir.

Fiil Tarihi Esası ve Zincirleme Suç

Kademeyi belirleyen an fiilin işlendiği andır. Peki eylemler zamana yayılmışsa? Ceza Genel Kurulu, zincirleme suçta ölçünün iddianameyle sınırları çizilen son suçun tarihi olduğunu (ve dava edilmemiş sonraki eylemlerin hesaba katılamayacağını) kabul etmiştir:

“iddianamede sınırları açıkça çizilen zincirleme suçlardaki son suçların işlendiği tarihlerde 18 yaşını henüz doldurmayan sanık hakkında TCK’nın 31. maddesinin üçüncü fıkrasının uygulanma koşullarının bulunduğu kabul edilmelidir.

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2023/521, K. 2024/97, T. 28.02.2024 — bozma)

(Kararın bağlamı: hükümde son eylem bir yerde 18 yaş öncesi, başka yerde sonrası kabul edilerek çelişkiye düşülmüş; Genel Kurul “davasız yargılama olmaz” ilkesi gereği iddianamedeki sınırı esas almıştır.) Bu eksen, zamanaşımının başlangıcındaki “zincirlemede son suç” kuralıyla aynı mantığı paylaşır: Dava zamanaşımı (TCK 66)

Suça Sürüklenen Çocuk ve Çocuk Yargılaması

Mevzuat, 18 yaşını doldurmamış herkesi (daha erken ergin olsa bile) çocuk sayar ve suç isnadı altındaki çocuğu “suça sürüklenen çocuk” (SSÇ) olarak adlandırır (ÇKK m.3). Terim bilinçlidir: sistem, çocuğu fail olarak damgalamak yerine korumayı öne alır. Bu yaklaşımın usul ayakları (çocuk mahkemeleri, sosyal inceleme, tedbir yelpazesi) Çocuk Koruma Kanunu’nda düzenlenir; bu yazının odağı m.31’in maddi-hukuk rejimidir, çocuk yargılamasının usul ayrıntıları ayrı bir yazının konusudur.

Benzer Kurumlarla İlişkisi

• Akıl hastalığı (TCK m.32): Aynı algılama/yönlendirme ekseninin hastalık kanadı; 12-15 değerlendirmesiyle metodolojik akrabadır ve rapor disiplini oradaki kadar serttir: TCK 32 — akıl hastalığı
• Zamanaşımı avantajı (TCK m.66/2): Fiili işlediği sırada 12-15 grubundaki fail için dava zamanaşımı sürelerinin yarısı, 15-18 grubundakiler için üçte ikisi geçmekle dava düşer: Dava zamanaşımı (TCK 66)
• Ceza zincirindeki yeri: Yaş küçüklüğü indirimi, TCK m.61/5 sırasında haksız tahrik sonrası kümede uygulanır; takdiri indirim (m.62) yine en sondadır ve çocuk failde de ayrıca uygulanabilir.

Yaş Küçüklüğü Tablosu

Konu	Kural	Dayanak
Ölçüt anı	Fiili işlediği sıradaki gerçek yaş	TCK m.31
12 yaş altı	Sorumluluk yok; kovuşturma yapılamaz; ÇKK tedbirleri uygulanabilir	TCK m.31/1; ÇKK m.11
12-15	Algılama/yönlendirme araştırılır — uzman hekim raporu + SİR; yetenek yoksa tedbir, varsa indirimli ceza	TCK m.31/2; ÇKK m.35; 2. CD, E. 2016/6941, K. 2016/12615
12-15 indirim	Ağır. müebbet→13-18 yıl · müebbet→10-12 yıl · diğerlerinde 1/2; fiil başına ≤9 yıl	TCK m.31/2
15-18 indirim	Ağır. müebbet→19-27 yıl · müebbet→15-18 yıl · diğerlerinde 1/3; fiil başına ≤15 yıl	TCK m.31/3
SİR atlanabilir mi?	Ancak gerekçesi kararda gösterilerek	ÇKK m.35/3; 13. CD, E. 2018/12788, K. 2019/5616
Yaş sorunu	Ceza mahkemesi kendisi çözer; kemik testi kesindir (25 yaş üstü hariç); yalnız tescil tarihine dayanılamaz	CMK m.218/2; CGK, E. 2018/324, K. 2024/210
Zincirleme suç	İddianamedeki son suçun tarihi esas	CGK, E. 2023/521, K. 2024/97
Zamanaşımı	Çocuk failde süreler indirimli (1/2 veya 2/3)	TCK m.66/2

Sık Yapılan Hatalar

• Yargılama tarihindeki yaşa bakmak. Kademeler fiil tarihine göre belirlenir; dava sürerken 18’in doldurulması m.31 indirimini ortadan kaldırmaz.
• 12-15 dosyasında raporsuz ilerlemek. Uzman hekim raporu ve sosyal inceleme olmadan kurulan hüküm bozulur; incelemeden vazgeçilecekse gerekçesi kararda gösterilmelidir.
• Nüfus kaydını tartışılmaz saymak. Kayıt karinedir; görünüş, belgeler veya bilimsel bulgular çelişiyorsa kemik yaşı ve kayıt araştırması (saklı/mükerrer kayıt) zorunludur — “kayden büyük” gerekçesi tek başına yetmez.
• Tavanları unutmak. İndirim uygulansa bile 12-15’te fiil başına 9, 15-18’de 15 yıllık hapis tavanı ayrıca denetlenmelidir.
• Zincirleme eylemlerde hesabı toplam üzerinden yapmak. 18-yaş ölçüsü iddianamedeki son suçun tarihine göre; dava edilmemiş sonraki eylemler kademeyi değiştiremez.
• SSÇ rejimini yetişkin usulüyle yürütmek. Çocuk hakkındaki süreç ÇKK’nın koruma eksenli usulüne tabidir; tedbirler ceza değildir.

Özet

• TCK m.31 = kusur yeteneğinin yaş ekseni, üç kademe: <12 kovuşturulamaz (ÇKK tedbirleri) · 12-15 koşullu (rapor+SİR ile araştırılır; varsa 1/2 indirim, fiil başına ≤9 yıl) · 15-18 indirimli (1/3; fiil başına ≤15 yıl).
• Ölçüt fiil tarihindeki GERÇEK yaş: kemik testi kesindir (25 yaş üstü hariç); yalnız tescil tarihiyle indirim reddedilemez, saklı/mükerrer kayıt araştırılır (CGK E. 2018/324, K. 2024/210); yaş sorununu ceza mahkemesi çözer (CMK m.218/2).
• 12-15’te rapor disiplini serttir: uzman hekim raporu + SİR olmadan hüküm bozulur (2. CD E. 2016/6941, K. 2016/12615); incelemeden vazgeçiş ancak kararda gerekçelendirilerek ayakta kalır (13. CD E. 2018/12788, K. 2019/5616).
• Zincirleme suçta ölçü iddianamedeki son suçun tarihi (CGK E. 2023/521, K. 2024/97): zamanaşımı başlangıcındaki kuralın akrabası; çocuk failde zamanaşımı süreleri de indirimlidir (m.66/2).
• Bu yazıyla TCK genel-hükümler kümesi (61 · 62 · 51 · 66 · 32 · 31) sitede tamamlanmıştır; kurumlar arası köprüler ilgili yazılarda.

İlgili yazılar: TCK 32: Akıl Hastalığı ve Ceza Sorumluluğu — Kusur Yeteneği, Rapor Şartı ve 2025 Değişikliği · TCK 66: Dava Zamanaşımı — Süreler Tablosu, Kesilme-Durma ve Uzamış Zamanaşımı · TCK 61: Cezanın Belirlenmesi — Temel Ceza, Alt Sınırdan Uzaklaşma ve Hesap Sırası · TCK 62: Takdiri İndirim Nedenleri (İyi Hal İndirimi) — 1/6 İndirim ve 2022 Değişikliği