İflas Nedir? Kimler İflas Eder, Hangi Yollarla İstenir?

Kısa Cevap

İflas, borcunu ödeyemeyen ve kanunen iflasa tabi olan bir borçlunun haczi kabil bütün malvarlığının tek bir tasfiyeye bağlandığı cebri icra yoludur. Hacizden ayrıldığı nokta budur: haciz belirli malları hedefler, iflas malvarlığının tamamını kapsar.

Herkes iflas etmez. İflas yolu yalnız tacirler ve kanunen iflasa tabi kılınan kişiler hakkında işletilebilir (İİK m.43). Tacir olmayan borçluya karşı haciz yoluyla takip yapılır.

İflasa iki ana yoldan gidilir. Takipli iflasta alacaklı önce iflas yoluyla takip başlatır, ödeme emri tebliğ edilir, sonra ticaret mahkemesinden iflas istenir. Doğrudan doğruya iflasta önceden takibe gerek yoktur; kanunda sayılan hâllerde alacaklı (m.177), aciz hâlindeki borçlunun kendisi (m.178) ya da borca batık sermaye şirketi bakımından ilgililer (m.179) doğrudan mahkemeye başvurur.

Kararın ardından doğan sonuçlar için iflas kararı ve hukuki sonuçları yazısına bakabilirsiniz.

Kimler İflasa Tabidir?

Bu, iflas hukukunun ilk kapısıdır ve yanlış cevaplandığında dava esasa girmeden düşer.

2004 sayılı İİK m.43 — İflasa tabi şahıslar hakkındaki takip

İflas yolu ile takip, ancak Ticaret Kanunu gereğince tacir sayılan veya tacirler hakındaki hükümlere tabi bulunanlar ile özel kanunlarına göre tacir olmadıkları halde iflasa tabi bulundukları bildirilen hakiki veya hükmi şahıslar hakkında yapılır. Şu kadar ki, alacaklı bu kimseler hakkında haciz yolu ile de takipte bulunabilir.

Madde üç kümeyi kapsar: tacir sayılanlar, tacirler hakkındaki hükümlere tabi olanlar ve özel kanunu gereği iflasa tabi kılınanlar. Tacirin tanımı Ticaret Kanunundadır:

6102 sayılı TTK m.12 — Tacir

(1) Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişiye tacir denir.

Tüzel kişiler bakımından ölçüt ayrıca düzenlenmiştir: ticaret şirketleri ile amacına varmak için ticari işletme işleten vakıf ve dernekler de tacir sayılır (TTK m.16). Anonim ve limited şirketler bu nedenle doğrudan iflasa tabidir.

Maddenin son cümlesi bir seçim hakkı da tanır: alacaklı, iflasa tabi bir borçlu hakkında dilerse haciz yoluyla da takip yapabilir. İflas yolu bir zorunluluk değil, alacaklının tercihidir.

Bu şartın denetimi taraflara bırakılmamıştır:

“İflas davasına bakan mahkeme, borçlunun iflasa tabi kişilerden olup, olmadığını re’sen araştırmak zorundadır.”

(Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, E. 2014/5506, K. 2015/4254, T. 04.06.2015 — bozulmasına)

Yani borçlu tacir olmadığını ileri sürmese bile mahkeme bunu kendiliğinden inceler. Pratikte bu, ticaret sicili kaydının ve fiilî işletme durumunun dosyaya getirtilmesi anlamına gelir.

İflas Yolları Nelerdir?

Kanun iflasa götüren yolları iki grupta toplar. Ayrım, önceden bir takip yapılmasının gerekip gerekmediğine göre kurulur.

Yol	Önce takip şart mı?	Kim başvurur?	Dayanak
Takipli iflas (genel yol)	Evet	Alacaklı	İİK m.155, m.156
Takipli iflas (kambiyo senedi)	Evet	Alacaklı	İİK m.167
Doğrudan doğruya iflas	Hayır	Alacaklı	İİK m.177
Doğrudan doğruya iflas	Hayır	Borçlunun kendisi	İİK m.178
Borca batıklık	Hayır	İlgililer veya alacaklı	İİK m.179

Takipli İflas Nasıl İşler?

Süreç icra dairesinde başlar, ticaret mahkemesinde biter. Merci baştan bellidir: iflas yoluyla takipte yetkili icra dairesi borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yerdedir ve İİK m.154 uyarınca iflas davaları için yetki sözleşmesi yapılamaz; dava mutlaka borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yer ticaret mahkemesinde açılır.

İlk aşama, ödeme emri. Borçlu iflas yoluyla takibe tabi kişilerden ise, ödeme emrine borcun yedi gün içinde ödenmemesi hâlinde alacaklının mahkemeye başvurarak iflas talebinde bulunabileceği yazılır. Borçlunun gerek borcu olmadığına gerek kendisinin iflasa tabi kimselerden bulunmadığına dair itirazı varsa bunu aynı süre içinde dilekçeyle icra dairesine bildirmesi gerekir (İİK m.155).

İkinci aşama, iflas talebi. Ödeme emrindeki süre içinde itiraz edilmemişse alacaklı bir dilekçeyle ticaret mahkemesinden iflas kararı isteyebilir. Borçlu itiraz etmişse takip durur; bu kez alacaklı, itirazın kaldırılmasıyla birlikte iflasa karar verilmesini ister (İİK m.156). Yani itiraz iflas yolunu kapatmaz, mahkemeye taşır.

Üçüncü aşama, ilan ve müdahale. İflas takibi kesinleştiğinde ilan edilir. İlandan itibaren on beş gün içinde diğer alacaklılar davaya müdahale veya itiraz ederek iflası gerektiren bir hâl bulunmadığını ileri sürüp talebin reddini isteyebilir (İİK m.158). Bu, iflasın yalnız takip alacaklısını değil bütün alacaklıları ilgilendirmesinin sonucudur.

Dördüncü aşama, depo kararı. Mahkeme iflasa karar vermeden önce borcun yatırılması için süre verir:

“Depo kararı ile borçluya borcunu ödeyerek iflâs etmekten kurtulabilmesi için son bir imkân tanınmaktadır. Ticaret mahkemesi, depo kararını verirken, borçlunun borçlu olduğuna kesin kanaat getirmiş ve borçlunun itirazının kesin olarak kaldırılmasına karar vermiş, bununla borçlunun iflâsına karar vermek gerektiği sonucuna varmıştır. Ancak mahkeme, depo kararı ile, iflâs kararını yedi gün daha ertelemektedir.”

(Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, E. 2013/5403, K. 2013/5949, T. 01.10.2013 — bozulmasına)

Kararın taşıdığı uyarı açıktır: depo kararı verildiği anda mahkeme borcun varlığı konusunda kanaate varmıştır. Borçlu bakımından bu, tartışmanın bittiği ve yalnız ödeme imkânının kaldığı aşamadır.

Alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senede dayanan alacaklı için ayrı ve daha hızlı bir usul vardır: alacak rehinle temin edilmiş olsa bile kambiyo senetlerine mahsus özel usullere göre iflas yoluyla takip yapılabilir; alacaklı takip talebinde haciz ve iflas yollarından hangisini seçtiğini bildirmek zorundadır (İİK m.167). Bu yolun haciz kolu için kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu yazısına bakabilirsiniz.

Doğrudan Doğruya İflas Hangi Hâllerde İstenir?

Bazı hâllerde beklemek alacaklıyı korumaz. Kanun bu durumlarda takip aşamasını atlatır.

Alacaklının talebiyle. İİK m.177 uyarınca alacaklı, önceden takibe gerek kalmaksızın iflasa tabi borçlunun iflasını isteyebilir. Maddede sayılan hâller arasında borçlunun bilinen yerleşim yerinin olmaması, taahhütlerinden kurtulmak amacıyla kaçması, alacaklıların haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunması veya bunlara teşebbüs etmesi, haciz yoluyla takip sırasında mallarını saklaması ve ödemelerini tatil etmiş olması yer alır.

Ödemelerin tatili, uygulamada en çok dayanılan sebeptir ve tek bir borcun ödenmemesinden ibaret değildir; borçlunun borçlarını genel olarak ödeyemez duruma gelmiş olmasını anlatır.

Borçlunun kendi talebiyle. İflas yalnız alacaklının elindeki bir araç değildir:

2004 sayılı İİK m.178 — Borçlunun müracaatiyle

İflasa tabi bir borçlu, aciz halinde bulunduğunu bildirerek yetkili mahkemeden iflasını isteyebilir. Borçlu, bu halde bütün aktif ve pasifi ile alacaklılarının isim ve adreslerini gösteren mal beyanını iflas talebine eklemek zorundadır. Bu belge mahkemeye ibraz edilmedikçe iflasa karar verilemez.

Son cümle mutlak bir şart koyar: mal beyanı ibraz edilmedikçe iflasa karar verilemez. Eksik veya gerçeğe aykırı beyan ayrıca cezai sonuç doğurabilir; bu eksen için hileli ve taksiratlı iflas yazısına bakınız.

Borca batıklık. Sermaye şirketleri ile kooperatifler bakımından ayrı bir yol vardır: aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden düzenlenen ara bilançoya göre borca batık olduğu idare ve temsil ile görevlendirilmiş kimseler, tasfiye hâlindeyse tasfiye memurları veya bir alacaklı tarafından beyan ve mahkemece tespit edilirse, önceden takibe gerek kalmaksızın iflasa karar verilir (İİK m.179). Şirketler hukuku tarafı ve sermaye kaybı eşikleri için sermaye kaybı ve borca batıklık yazısına bakabilirsiniz.

Borca batıklık hâlinde tasfiyeden kaçınmanın yolu konkordatodur; bunun için konkordato nedir yazısına bakınız.

Hiç Malı Olmayan Borçlu İflas Eder mi?

Uygulamada sık karşılaşılan bir itiraz, borçlunun haczi kabil malı bulunmadığı ve bu nedenle tasfiye edilecek bir masa oluşmayacağıdır. Hukuk Genel Kurulu bu itirazı kabul etmemiştir:

“Masanın oluşmaması ancak tasfiye sırasında İcra ve İflas Kanunu’nun 217’nci maddesinin uygulanmasına yol açar, yoksa bu hâl borçlunun iflas edemeyeceğini göstermez.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/849, K. 2018/773, T. 11.04.2018 — bozulmasına; oy birliği)

Kurulun gönderme yaptığı İİK m.217, tasfiye sırasında masaya ait malın bulunmaması hâlinde tasfiyenin tatili ve iflasın kapatılması düzenini kurar. Yani malın yokluğu iflasın önünde değil, tasfiyenin içinde çözülen bir sorundur. Kurul aynı kararda, iflasın açılmasıyla doğacak statü değişikliğinin ve hukuki, cezai ve vergisel sonuçların bu yolla önüne geçilmesini de hatalı bulmuştur. Yani iflasın işlevi yalnız mal paylaştırmak değildir; borçlunun hukuki statüsünü değiştirmesi başlı başına bir sonuçtur.

Tasfiye sonunda alacağını tamamen alamayan alacaklıya verilen belge ve sonuçları için aciz vesikası yazısına bakabilirsiniz.

İflas Kararı Verilirse Ne Olur?

Karar verildiği anda borçlu müflis sıfatını alır ve tablo bütünüyle değişir: haczi kabil malları bir masa teşkil eder, bu mallar üzerindeki tasarrufları alacaklılara karşı hükümsüz hâle gelir, rehinli alacaklar dışındaki borçlar muaccel olur, aleyhteki haciz takipleri durur ve taraf olduğu hukuk davaları tatil olur.

İflas, kararın yazıldığı an değil hükümde gösterilen açılma anı itibarıyla doğar (İİK m.165). Bu anın önemi, sonradan yapılacak bütün hesapların ona bağlanmasıdır.

Bu sonuçların her biri, süreleri ve kanun yolu için iflas kararı ve hukuki sonuçları yazısına bakabilirsiniz. Alacağınızı masaya kaydettirme usulü ve süreleri için iflas masasına alacak kaydı, cebri icranın üç yolunun karşılaştırması için cebri icra nedir yazıları ilgilidir.