Konkordato Nedir? Şartları, Süreci ve Sonuçları

Kısa Cevap

Konkordato, borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altındaki bir borçlunun, borçlarını vade veya indirim (tenzilat) yoluyla ödeyerek iflastan kurtulmasını sağlayan kolektif bir icra yoludur. Borçlu asliye ticaret mahkemesine başvurur; mahkeme önce geçici, sonra kesin mühlet verir. Proje alacaklıların kanuni çoğunluğunca kabul edilir ve mahkemece tasdik edilirse bağlayıcı olur.

Bu Durumda mısınız?

• Şirketinizin nakit akışı bozuldu, vadesi gelen borçları ödeyemiyorsunuz ve iflastan kaçınmak istiyorsunuz.
• Ticari alacaklısınız; borçlu şirketin konkordato talep ettiğini öğrendiniz ve takibinizin ne olacağını bilmiyorsunuz.
• Borçlu şirkete mal veya hizmet vermeye devam edip etmeyeceğinize karar vermeniz gerekiyor.
• Yönetim kurulu üyesisiniz ve sermaye kaybı ya da borca batıklık nedeniyle hangi yolun açık olduğunu değerlendiriyorsunuz.
• Konkordato projesi oylamasına katılacaksınız ve oyunuzun sonuçlarını bilmek istiyorsunuz.

Bu senaryolarda izlenecek yol ve kaçırılmaması gereken süreler birbirinden farklıdır; borçlu ile alacaklının menfaati de çoğu zaman karşıttır. Kendi konumunuza göre bir avukatla değerlendirme yapmanız yerinde olur.

Konkordato Nedir?

Konkordato, İcra ve İflas Kanunu’nda tanımlanmamıştır; içeriği öğreti ve içtihatla belirlenir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kurumu şöyle tanımlar:

“Konkordato İİK’da tanımlanmamış ise de; öğretide konkordato, dürüst bir borçlunun belli bir zaman kesiti içerisindeki bütün adi borçlarının alacaklılar tarafından kanunda gösterilen nitelikli çoğunlukla kabul edilmesi ve yetkili makamın (mahkemenin) onayı ile gerçekleşen ve borçlunun borcun bir kesiminden kurtulmasını ve/veya ödeme şeklinin borçlu yararına değişmesini sağlayan, haciz ve iflâs gibi klasik ve borçlu bakımından sert cebri icra yöntemlerinin yerine ikame edilmiş bir kolektif icra biçimidir”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/1040, K. 2022/1578, T. 24.11.2022 — dosyanın Özel Daireye gönderilmesine)

Bu tanımın üç unsuru pratikte belirleyicidir: dürüst borçlu, nitelikli çoğunluk ve mahkeme onayı. Konkordato bir sözleşme değildir; alacaklıların bir bölümü karşı oy verse dahi, tasdik kararıyla proje onlara da uygulanır.

Uygulamada sık kullanılan “konkordato ilan etmek” ifadesi teknik olarak yanlıştır. İlan eden borçlu değil mahkemedir: mühlet kararı ticaret sicili gazetesinde ve Basın-İlan Kurumunun resmî ilân portalında yayımlanır.

Konkordato Türleri

Aynı Hukuk Genel Kurulu kararı, uygulamada karşılaşılan ayrımları da ortaya koyar:

• İçeriğine göre: Vade konkordatosu (borç tam ödenir, süre tanınır veya taksitlendirilir), tenzilat konkordatosu (borcun belli bir yüzdesi ödenir, alacaklılar kalanından vazgeçer), karma konkordato (ikisinin birleşimi).
• Yapıldığı zamana göre: İflas dışı konkordato (henüz iflasına karar verilmemiş borçlu) ve iflas içi konkordato (müflisin teklif ettiği konkordato).
• Yapısına göre: Adi konkordato ve malvarlığının terki suretiyle konkordato. İkincisinde amaç işletmenin ayakta kalması değildir; borçlu malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini alacaklılara bırakır veya malvarlığı üçüncü kişiye devredilir.

Dayandığı Kanun Maddeleri

Konkordatoya kimin başvurabileceği ve hangi mahkemenin görevli olduğu İİK m.285’te düzenlenmiştir:

“Borçlarını, vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlu, vade verilmek veya tenzilat yapılmak suretiyle borçlarını ödeyebilmek veya muhtemel bir iflâstan kurtulmak için konkordato talep edebilir.”

“İflâs talebinde bulunabilecek her alacaklı, gerekçeli bir dilekçeyle, borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir.”

“Yetkili ve görevli mahkeme; iflâsa tabi olan borçlu için 154 üncü maddenin birinci veya ikinci fıkralarında yazılı yerdeki, iflâsa tabi olmayan borçlu için yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesidir.”

İki nokta dikkat çekicidir. Birincisi, konkordato için fiilen ödeyememek şart değildir; “vadesinde ödeyememe tehlikesi” yeterlidir. İkincisi, konkordatoyu yalnız borçlu değil, iflas isteyebilecek alacaklı da başlatabilir. Görevli mahkeme her hâlde asliye ticaret mahkemesidir.

Konkordato Süreci Adım Adım

1. Başvuru ve belgeler. Borçlu, talebine İİK m.286’da sayılan belgeleri ekler. Bunların başında konkordato ön projesi gelir: borçların hangi oranda ve vadede ödeneceğini, alacaklıların alacaklarından hangi oranda vazgeçeceğini, gerekli mali kaynağın sermaye artırımı veya kredi yoluyla nasıl sağlanacağını gösteren belge. Ayrıca son bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu ve ara bilançolar sunulur.

2. Geçici mühlet. Mahkeme belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ederse derhâl geçici mühlet kararı verir ve geçici komiser görevlendirir. Süreler nettir. İİK m.287:

“Geçici mühlet üç aydır.”

“Geçici mühletin toplam süresi beş ayı geçemez.”

3. İlan ve alacaklıların itirazı. Geçici mühlet kararı ilân edilir ve tapu müdürlüğü, ticaret sicili müdürlüğü, vergi dairesi, bankalar birlikleri gibi yerlere bildirilir. İlanda alacaklılara yedi günlük kesin süre içinde itiraz hakkı tanındığı belirtilir.

4. Kesin mühlet. Mahkeme kesin mühlet kararını geçici mühlet içinde verir; borçluyu ve varsa talep eden alacaklıyı duruşmaya davet eder. İİK m.289:

“Konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğunun anlaşılması hâlinde borçluya bir yıllık kesin mühlet verilir.”

Güçlük arz eden özel durumlarda kesin mühlet, komiserin gerekçeli raporu ve talebi üzerine altı aya kadar uzatılabilir.

5. Alacaklılar toplantısı ve oylama. Komiser toplantıya başkanlık eder ve borçlunun durumu hakkında rapor verir; borçlu toplantıda hazır bulunmak zorundadır.

6. Tasdik yargılaması. Proje kabul edilirse mahkeme tasdik şartlarını inceler.

Süreler Tablosu

Aşama	Süre	Dayanak
Geçici mühlet	3 ay	İİK m.287
Geçici mühlet uzatması	en fazla +2 ay (toplam 5 ayı geçemez)	İİK m.287
Alacaklının geçici mühlete itirazı	ilândan itibaren 7 gün	İİK m.288
Kesin mühlet	1 yıl	İİK m.289
Kesin mühlet uzatması	6 aya kadar	İİK m.289
Tasdik/ret kararına karşı istinaf	2 hafta	İİK m.308/a

Mühletin Alacaklılar Bakımından Sonuçları

Alacaklı için en kritik hüküm budur. Mühlet, alacaklının elindeki tüm cebri icra araçlarını dondurur. İİK m.294:

“Mühlet içinde borçlu aleyhine 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre yapılan takipler de dahil olmak üzere hiçbir takip yapılamaz ve evvelce başlamış takipler durur, ihtiyatî tedbir ve ihtiyatî haciz kararları uygulanmaz, bir takip muamelesi ile kesilebilen zamanaşımı ve hak düşüren müddetler işlemez.”

Bu kuralın kapsamı geniştir: vergi ve SGK alacakları dahil hiçbir takip yürütülemez, elinizde ihtiyati haciz kararı olsa bile uygulanamaz. Buna karşılık zamanaşımının işlememesi alacaklıyı korur; mühlet süresince hak kaybı doğmaz.

İki önemli istisna vardır:

• İmtiyazlı alacaklar: İİK m.206’nın birinci sırasında yazılı alacaklar (başta işçi alacakları) için haciz yoluyla takip yapılabilir.
• Faiz: Tasdik edilen proje aksini öngörmüyorsa, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş her türlü alacağa faiz işlemesi durur. Rehinli alacaklar bu duraksamanın dışındadır.

Konkordatoda alacaklının izleyeceği yol, itiraz ve kanun yolu hakları için ayrıntılı anlatım: konkordatoda alacaklının hakları.

Mühletin Borçlu Bakımından Sonuçları

Borçlu işletmesini kaybetmez; ancak tasarruf yetkisi sınırlanır. İİK m.297:

“Borçlu, mahkemenin izni dışında mühlet kararından itibaren rehin tesis edemez, kefil olamaz ve ivazsız tasarruflarda bulunamaz; taşınmazını, işletmenin faaliyetinin devamı için önem arz eden taşınırını ve işletmenin devamlı tesisatını devredemez ve takyit edemez. Aksi hâlde yapılan işlemler hükümsüzdür.”

Yaptırım ağırdır: yasağa aykırı işlem hükümsüzdür. Borçlu bu hükme veya komiserin ihtarlarına aykırı davranırsa mahkeme, borçlunun malları üzerindeki tasarruf yetkisini büsbütün kaldırabilir.

Değişen Nokta: 2024 Anayasa Mahkemesi İptali

İİK m.297’nin ikinci fıkrasının üçüncü cümlesi, mahkemenin bu işlemler hakkında karar vermeden önce komiserin görüşü ile alacaklılar kurulunun muvafakatini almasını arıyordu. Anayasa Mahkemesi bu cümledeki “…muvafakatini…” ve “…ile alacaklılar kurulunun…” ibarelerini iptal etmiştir:

“9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 28/2/2018 tarihli ve 7101 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle değiştirilen 297. maddesinin 9/6/2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının üçüncü cümlesinde yer alan; A. “…muvafakatini…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE”

(Anayasa Mahkemesi, E. 2024/10, K. 2024/97, T. 04.04.2024 — iptal)

Pratik sonuç: borçlunun yasak kapsamındaki işlemlerine mahkemece izin verilmesinde artık alacaklılar kurulunun muvafakati aranmaz; mahkeme komiserin görüşünü almakla yetinir. Bu, alacaklılar kurulunun sürece etkisini zayıflatan bir değişikliktir ve iptalden önceki döneme ilişkin uyuşmazlıklarda o tarihteki metnin uygulanacağı unutulmamalıdır.

Konkordatonun Tasdiki Şartları

Alacaklıların kabulü tek başına yeterli değildir; mahkeme İİK m.305’teki şartları ayrıca denetler. Bunların en önemlisi iflas karşılaştırmasıdır: teklif edilen tutarın, borçlunun iflası hâlinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel miktardan fazla olacağının anlaşılması gerekir. Diğer şartlar:

• Teklif edilen tutarın borçlunun kaynakları ile orantılı olması,
• Projenin İİK m.302’deki çoğunlukla kabul edilmiş bulunması,
• İİK m.206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacakların tam ödenmesinin ve mühlet içinde komiserin izniyle akdedilmiş borçların ifasının yeterli teminata bağlanmış olması (alacaklı açıkça vazgeçmedikçe).

Gerekli Çoğunluk

Proje, İİK m.302 uyarınca iki alternatif çoğunluktan biriyle kabul edilmiş sayılır:

Alternatif	Alacaklı sayısı	Alacak tutarı
(a)	yarısını aşan	yarısını aşan
(b)	dörtte birini aşan	üçte ikisini aşan

Oylamada yalnız projeden etkilenen alacaklılar oy kullanır. İmtiyazlı alacaklılar ile borçlunun eşi, çocuğu, anası, babası ve kardeşi çoğunluk hesabına katılmaz. Rehinle temin edilmiş alacaklar, yalnız teminatsız kalan kısım için hesaba katılır.

Tasdik Edilmezse Ne Olur?

İİK m.308:

“Konkordato tasdik edilmezse mahkeme konkordato talebinin reddine karar verir ve bu karar 288 inci madde uyarınca ilân edilerek ilgili yerlere bildirilir. Borçlunun iflâsa tabi şahıslardan olması ve doğrudan doğruya iflâs sebeplerinden birinin mevcut olması hâlinde mahkeme, borçlunun iflâsına resen karar verir.”

Yani ret kararı nötr bir sonuç değildir: şartları varsa mahkeme kendiliğinden iflasa karar verir. Konkordato talebi bu yönüyle geri dönüşü olan bir deneme değildir; başarısızlık doğrudan tasfiyeye götürebilir.

Konkordato ile İflasın Ertelenmesi Farkı

Sık karşılaşılan bir yanılgı, iflasın ertelenmesinin hâlâ mümkün olduğudur. İflasın ertelenmesi kurumu 28/2/2018 tarihli 7101 sayılı Kanunla kaldırılmıştır. Mali güçlükteki sermaye şirketleri için bugün öngörülen yol konkordatodur. Borca batıklık hâlinde yönetim kurulunun yükümlülükleri ve konkordato seçeneği için bkz. sermaye kaybı ve borca batıklık (TTK 376).

Görevli Mahkeme ve Kanun Yolları

Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Kanun yolu rejimi ise aşamaya göre ikiye ayrılır ve bu ayrım pratikte çok sayıda hak kaybına yol açar:

Karar	Kanun yolu
Kesin mühlet talebinin kabulü	Kanun yolu kapalı (İİK m.293)
Mühletin kaldırılması talebinin reddi	Kanun yolu kapalı (İİK m.293)
Konkordato talebinin reddi	2 hafta içinde istinaf; BAM kararı kesin (İİK m.293)
Konkordatonun tasdiki veya reddi	2 hafta içinde istinaf, sonra temyiz (İİK m.308/a)

Geçici mühlet talebinin kabulü, geçici komiser görevlendirilmesi, geçici mühletin uzatılması ve tedbirlere ilişkin kararlara karşı da kanun yoluna başvurulamaz.

Sık Yapılan Hatalar

• Alacaklının “nasıl olsa oy verdim” diye itiraz etmemesi. Tasdik kararını istinaf edebilmek usulüne uygun itirazı gerektirir; toplantıda ret oyu vermek tek başına yetmeyebilir. Ayrıntı: konkordatoda alacaklının hakları.
• Mühlet içinde takip başlatmaya çalışmak. Takip yapılamaz, başlamış takip durur; ısrar masraf ve vekâlet ücreti riskini büyütür.
• Rehinli alacağı teminatsız alacak gibi değerlendirmek. Rehinli alacakta faiz işlemeye devam eder ve çoğunluk hesabında yalnız açık kalan kısım dikkate alınır.
• Belgeleri eksik sunmak. Geçici mühlet, belgelerin eksiksiz olduğunun tespitine bağlıdır; alacaklının başlattığı süreçte belgeler süresinde sunulmazsa talep reddedilir.
• İflasın ertelenmesi talebiyle başvurmak. Kurum 2018’de kaldırılmıştır.

Özet

• Konkordato, ödeme güçlüğündeki borçlunun iflastan kurtulmasını sağlayan, mahkeme onayına bağlı kolektif icra yoludur; fiilen ödeyememek şart değildir, ödeyememe tehlikesi yeterlidir.
• Geçici mühlet 3 ay (toplam 5 ayı geçemez), kesin mühlet 1 yıldır ve 6 aya kadar uzatılabilir.
• Mühlet içinde vergi ve SGK dahil hiçbir takip yapılamaz; teminatsız alacaklarda faiz durur. İmtiyazlı alacaklar istisnadır.
• Proje ya alacaklı ve alacakların yarısını aşan, ya da alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunlukla kabul edilir; ayrıca mahkeme İİK m.305 şartlarını denetler.
• Tasdik edilmezse şartları varsa mahkeme resen iflasa karar verir; kanun yolu rejimi aşamaya göre değişir ve mühlet kararlarının çoğuna karşı kanun yolu kapalıdır.