İhtarname Nedir? Ne İşe Yarar, Nasıl Çekilir? (TBK 117-125)

Kısa Cevap

İhtarname, bir kişiye borcunu ödemesi, bir yükümlülüğünü yerine getirmesi ya da bir davranışa son vermesi için yapılan resmî ve yazılı bir uyarıdır. En önemli hukuki işlevi, muaccel (vadesi gelmiş) bir borcun borçlusunu temerrüde düşürmektir: kural olarak borçlu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. İhtarname ayrıca sözleşmeden dönme veya fesih öncesinde süre başlatmak ve ileride bir uyuşmazlıkta delil oluşturmak için kullanılır. Bazı hâllerde ise (örneğin ifa günü belliyse) temerrüt için ihtara gerek yoktur.

Bu Durumda mısınız?

• Bir alacağınızı tahsil edemiyorsunuz ve borçluyu resmen temerrüde düşürmek için ihtarname çekmek istiyorsunuz.
• Size bir ihtarname geldi ve bunun ne anlama geldiğini, ne yapmanız gerektiğini soruyorsunuz.
• Bir sözleşmeyi feshetmeden veya sözleşmeden dönmeden önce karşı tarafa süre vermeniz gerekip gerekmediğini merak ediyorsunuz.
• İhtarnameyi noterden mi, yoksa başka bir yolla mı göndermeniz gerektiğini soruyorsunuz.
• İfa günü belli olan bir borçta ihtara gerek olup olmadığını öğrenmek istiyorsunuz.

Bu soruların cevabı sözleşmeye ve somut duruma göre değişir; mutlaka bir avukata danışın.

İhtarname Nedir?

İhtarname, bir kişiye belirli bir talebi (borcu ödeme, bir edimi yerine getirme, bir davranışa son verme) yazılı ve ispatlanabilir biçimde bildiren uyarıdır. Amacı hem karşı tarafı uyarmak hem de bu uyarının yapıldığını belgeye bağlamaktır. Bu yönüyle ihtarname, sözlü uyarıdan ayrılır: ileride bir dava açılırsa, ihtarın kime, ne zaman ve ne içerikle yapıldığı belgeyle ortaya konabilir. Hukukumuzda ihtarnamenin asıl işlevi, borçluyu temerrüde düşürmektir.

İhtarname Ne İşe Yarar? Temerrüt

İhtarnamenin en temel işlevi, muaccel bir borçta borçluyu temerrüde (gecikmeye) düşürmektir:

6098 sayılı TBK m.117 — Borçlunun temerrüdü: Koşulları

Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.

Bunun anlamı şudur: vadesi gelmiş bir borçta borçlu, alacaklı ihtar çekmedikçe kural olarak temerrüde düşmez. Temerrüt ise önemli sonuçlar doğurur; örneğin temerrüt faizi işlemeye başlar ve alacaklı için aşağıda görülecek seçimlik haklar doğar. Bu nedenle ihtarname, alacak takibinin ve sözleşme ilişkilerinin çoğunda ilk hukuki adımdır.

İhtar Gerekmeyen Hâller

Her durumda ihtar gerekmez; kanun, temerrüdün ihtarsız da doğduğu hâlleri gösterir:

6098 sayılı TBK m.117 — İhtarsız temerrüt hâlleri

Borcun ifa edileceği gün, birlikte belirlenmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bir bildirimde bulunmak suretiyle belirlemişse, bu günün geçmesiyle; haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte borçlu temerrüde düşmüş olur. Ancak sebepsiz zenginleşenin iyiniyetli olduğu hâllerde temerrüt için bildirim şarttır.

Yani ifa günü belirli ise (örneğin “1 Mart’ta ödenecek”), o günün geçmesiyle borçlu ihtara gerek olmadan temerrüde düşer. Aynı şekilde haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte temerrüt başlar (sebepsiz zenginleşen iyiniyetliyse bildirim gerekir). İfa günü belirli değilse temerrüt için ihtarname gerekir.

İhtardan Sonra: Süre Verme ve Seçimlik Haklar

Karşılıklı borç yükleyen (iki tarafa borç doğuran) sözleşmelerde, temerrütten sonra alacaklı önce süre verebilir:

6098 sayılı TBK m.123 — Süre verilmesi

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, taraflardan biri temerrüde düştüğü takdirde diğeri, borcun ifa edilmesi için uygun bir süre verebilir veya uygun bir süre verilmesini hâkimden isteyebilir.

Verilen süre sonuçsuz kalırsa (ya da süre verilmesini gerektirmeyen bir durum varsa), alacaklının seçimlik hakları doğar:

6098 sayılı TBK m.125 — Seçimlik haklar

Temerrüde düşen borçlu, verilen süre içinde, borcunu ifa etmemişse veya süre verilmesini gerektirmeyen bir durum söz konusu ise alacaklı, her zaman borcun ifasını ve gecikme sebebiyle tazminat isteme hakkına sahiptir. Alacaklı, ayrıca borcun ifasından ve gecikme tazminatı isteme hakkından vazgeçtiğini hemen bildirerek, borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir.

Kısacası alacaklı; ifayı + gecikme tazminatını isteyebilir, ya da bundan vazgeçip olumlu zararının giderilmesini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir. İşte bu seçimlik hakların çoğu, önce usulüne uygun bir ihtarname ile süre verilmesini gerektirir; bu yüzden ihtarname fesih/dönme sürecinin de anahtarıdır.

İhtar Ne Zaman Sonuç Doğurur? Tebliğ Tarihi

İhtarname yazılmakla değil, muhataba ulaşmakla sonuç doğurur. Temerrüt, ihtarnamenin tebliğ edildiği anda (ihtarnamede ödeme için bir süre tanınmışsa o sürenin bitiminde) başlar. Bu ayrım pratikte doğrudan faizin başlangıç tarihini belirlediği için uyuşmazlığın en sık dönüm noktalarından biridir.

Yargıtay, ihtarnamenin tebliğ edilip edilmediği ve tebliğ tarihi belirlenmeden faize hükmedilmesini eksik inceleme sayarak bozma sebebi kabul etmektedir:

O halde mahkemece; davacı tarafça, davalıya alacağın tahsili amacıyla gönderilen ihtarnamenin tebliğ edilip edilmediği, tebliğ edildi ise tebliğ tarihinin tespit edildikten sonra varılacak sonuç dairesinde hüküm kurulması gerekirken, eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.

(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/5349, K. 2019/1974, T. 13.03.2019 — bozma, oy birliğiyle)

Buradan çıkan pratik sonuç nettir: elinizde ihtarnamenin kendisi kadar, onun ne zaman tebliğ edildiğini gösteren belge de bulunmalıdır. İhtarname çekilmiş olması tek başına yetmez; tebliğ belgelenemiyorsa temerrüt tarihi ispatlanamaz.

Noterden İhtarname Nasıl Çekilir?

İhtarnameyi göndermenin birden fazla yolu vardır; hepsinde amaç aynıdır: ihtarın muhataba ulaştığını ve ne zaman ulaştığını belgelemek.

Noter yolu. Uygulamada en yaygın ve ispat gücü en yüksek yoldur. Noterlik Kanunu, ihtarnameyi hazırlama biçimi konusunda size iki seçenek tanır:

1512 sayılı Noterlik Kanunu m.106 — İhtarname ve ihbarname

İhtarname ve ihbarnameler ilgili tarafından yazılıp tebliğ için notere getirebileceği gibi, notere de yazdırılabilir.

Yani metni kendiniz yazıp notere yalnız tebliğ için götürebilir ya da notere yazdırabilirsiniz. Adımlar şöyle işler:

1. Metni hazırlayın (ya da noterde yazdırın) — aşağıdaki zorunlu unsurları taşıdığından emin olun.
2. Kimliğinizle notere başvurun; muhatabın açık adresi yanınızda olmalıdır (adres eksikse tebliğ yapılamaz).
3. Noter, ihtarnameyi nüshalara ayırır, tebliğ şerhini düşer, imza ve mühürle onaylar.
4. Noter, ihtarnameyi Tebligat Kanunu hükümlerine göre muhataba tebliğe çıkarır.
5. Tebliğ gerçekleştiğinde size tebliğ şerhli nüsha (mazbata) döner — asıl delil budur, saklayın.

Diğer yollar. Kanunda ihtarname için kural olarak noter zorunluluğu yoktur; iadeli taahhütlü posta ya da tarafların KEP adresi varsa kayıtlı elektronik posta (KEP) de kullanılabilir. Bunlar da tebliğ tarihini belgeler; noterin farkı, tebliğ tarihinin yanında içeriğin de resmî olarak sabitlenmesidir. (Tebligatın geçerli sayılması ve tarihinin belirlenmesi konusunda ayrıntı için Tebligat Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.)

Hazır bir metin üzerinden ilerlemek isterseniz bölüm bölüm açıklamalı örnek için bkz. İhtarname Örneği: Noterden Nasıl Yazılır?

Noter İhtarname Ücreti Ne Kadar?

İhtarname çekmenin maliyeti tek kalem değildir; ödediğiniz tutar genellikle üç bileşenden oluşur: noter ücreti, ihtarnamenin niteliğine göre doğabilen damga vergisi ve harçlar, ve tebliğ için alınan posta/tebliğ gideri. Metin uzunluğu (sayfa/kelime sayısı) ve muhatap sayısı tutarı doğrudan etkiler. Üç muhataba çekilen bir ihtarname, tek muhataba çekilenden belirgin biçimde pahalıdır.

Noter ücretleri serbestçe belirlenmez; kanun bunu bir tarifeye bağlamıştır:

1512 sayılı Noterlik Kanunu m.112 — Ücret tarifesi

Noterlerin yaptıkları işlemlere ait harç üzerinden hesaplanacak ücretleri ile vasiyetname ve vakıf senedi düzenlenmesinden alınacak ücretler, yazı, bir dilden diğer dile veya bir yazıdan diğer yazıya çevirme, karşılaştırma, tescil, emanetlerin saklanması ve kanunlarında harç, vergi ve resimlerden bağışık olduğu yazılı işlemler ile defter onaylanmasından ve kanunun ücret almayı öngördüğü sair işlemlerden alacakları ücretler ve noterlerle imzaya yetkili vekillerinin yol ödeneğinin miktarı, Türkiye Noterler Birliğinin mütalaası alındıktan sonra Adalet Bakanlığı tarafından düzenlenecek bir tarife ile tespit olunur.

Bu sayfada güncel bir TL tutarı verilmemektedir ve bu bilinçli bir tercihtir: tarife her yıl yeniden düzenlenir, ayrıca ücret metin uzunluğuna ve muhatap sayısına göre işlem bazında hesaplanır. Sabit bir rakam yazmak, kısa sürede yanıltıcı hâle gelirdi. Güncel tutar için Noterlik Ücret Tarifesi’nin ilgili yıl için Resmî Gazete’de yayımlanan metnine ya da doğrudan bir noterliğe başvurmak gerekir.

Masrafı kim karşılar? İhtarname masrafını ilk aşamada çeken taraf öder. Bu gider, uyuşmazlık yargıya taşınır ve dava kazanılırsa, koşulları varsa yargılama gideri ya da tazminat kalemi olarak karşı taraftan istenebilir; ancak bu otomatik bir iade değildir, mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

İhtarnamede Neler Bulunmalıdır?

İhtarnamenin içeriği yalnızca bir yazım tercihi değildir; noter aracılığıyla çekilen ihtarnamelerde kanun zorunlu unsurları saymıştır:

1512 sayılı Noterlik Kanunu m.106 — İhtarname ve ihbarname

Her türlü hukuki işlemlere ait ihtarname ve ihbarname: 1. İstemde bulunan ve diğer tarafın ad ve soyadları ile açık adreslerini, 2. İhtar ve ihbar konusunu, 3. İstemde bulunanın imzasını, 4. Tebliğ şerhini, noterin imza ve mühürünü ve tarihi (Yazı ve rakam ile), Kapsar.

Kanunun saydığı bu dört unsurun ötesinde, ihtarnamenin hukuki işlevini görmesi için uygulamada şunlar da eklenir: hangi borç ya da yükümlülüğün konu edildiği (sözleşme, tarih, tutar gibi somut dayanaklar); ne yapılması istendiği (ödeme, ifa, bir davranışa son verme); varsa tanınan süre; ve yerine getirilmemesi hâlinde başvurulacak hukuki yollar. Amaç, muhatabın ne yapması gerektiğini ve yapmazsa sonucun ne olacağını tereddütsüz anlamasıdır.

Özellikle tutar ve süre konusunda belirsizlik bırakmamak önemlidir: “bir an önce ödeyin” gibi bir ifade, TBK m.123 anlamında uygun süre verildiğini göstermeye elverişli olmayabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• İfa günü belliyken gereksiz ihtar beklemek. İfa günü belirliyse, o günün geçmesiyle ihtarsız temerrüt doğar (TBK m.117).
• İhtarı ispatlanamaz biçimde yapmak. Sözlü ya da basit mesajla yapılan uyarı, tarih ve içerik yönünden ispat sorunu yaratır; ihtar ispatlanabilir bir yolla (çoğunlukla noter) yapılmalıdır.
• Fesih/dönme öncesi süre vermeyi atlamak. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde çoğu seçimlik hak, önce uygun süre verilmesini gerektirir (TBK m.123).
• İhtarnameyi bir dava sanmak. İhtarname bir dava veya icra takibi değildir; bunlardan önce gelen, temerrüt ve süre başlatan bir uyarıdır.
• İçeriği belirsiz bırakmak. Ne istendiği ve süresi açıkça yazılmayan ihtarname amacına ulaşmayabilir.

Özet

• İhtarname, borç/yükümlülüğün yerine getirilmesi için yapılan resmî, yazılı ve ispatlanabilir uyarıdır.
• Asıl işlev: muaccel borçta borçluyu ihtarla temerrüde düşürmek (TBK m.117); temerrütle faiz ve seçimlik haklar gündeme gelir.
• İhtar gerekmeyen hâller: ifa günü belirliyse, haksız fiil ve (kural olarak) sebepsiz zenginleşmede temerrüt ihtarsız doğar (TBK m.117).
• Süre ve seçimlik haklar: karşılıklı sözleşmelerde uygun süre verilir (TBK m.123); sonuçsuz kalırsa ifa+tazminat, olumlu zarar veya sözleşmeden dönme seçenekleri doğar (TBK m.125).
• Gönderim: ispat için genellikle noter (ya da iadeli taahhütlü/KEP); önemli olan ulaşmanın ve tarihin belgelenmesidir.
• Zorunlu unsurlar: taraflar + açık adres, ihtar konusu, imza, tebliğ şerhi ve noterin imza-mühür-tarihi (Noterlik K. m.106); metni kendiniz yazıp notere götürebilirsiniz.
• Sonuç doğma anı: tebliğ — tebliğ tarihi belirlenmeden faize hükmedilmesi bozma sebebidir (3. HD, E. 2017/5349, K. 2019/1974).
• Ücret: noter ücreti + damga/harç + tebliğ gideri; tarife Adalet Bakanlığınca her yıl düzenlenir (Noterlik K. m.112). Sabit tutar için noterliğe sorun.

İlgili yazılar: İhtarname Örneği: Noterden Nasıl Yazılır? · İhtiyati Haciz Nedir? Şartları, Süreler ve İtiraz (İİK 257-265) · Tebligat Nedir? Türleri, Usulsüz Tebligat ve Süreler · İhtiyati Tedbir Nedir? Şartları, İtiraz ve Süreler