Muris Ne Demek?

Kısa Cevap

Muris, vefat eden ve geride miras bırakan kişidir. Bugünkü kanun dilindeki karşılığı mirasbırakandır. İkisi aynı kişiyi anlatır.

Terim arasındaki fark anlam değil dönem farkıdır: “muris” mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin dilidir; yürürlükteki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu aynı kişiyi “mirasbırakan” olarak adlandırır.

Buna rağmen terim ölmemiştir; Yargıtay kararlarında bugün de kullanılmaya devam etmektedir.

Bu Durumda mısınız?

• Elinizdeki dilekçede ya da kararda “muris” ifadesini gördünüz ve kimi kastettiğini çözmeye çalışıyorsunuz
• “Muris muvazaası” davasından söz edildi ama terimi tanımıyorsunuz
• Muris ile vâris kelimelerini karıştırıyorsunuz
• Kendi dilekçenizde hangi terimi kullanacağınıza karar veremiyorsunuz

Muris Ne Demek?

Muris, ölümüyle mirası açılan kişidir. Miras hukukunun tüm kurumları bu kişinin ölümü etrafında kurulur. TMK m.575 bu anı belirler:

TMK m.575 — Mirasın açılma ve değerlendirme anı

Madde 575- Miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır. Mirasbırakanın sağlığında yapmış olduğu mirasla ilgili kazandırmalar ve paylaştırmalar, terekenin ölüm anındaki durumuna göre değerlendirilir.

Ölümle birlikte kişinin mal varlığı terekeye dönüşür ve mirasçılarına geçer. TMK m.599’a göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanırlar; yani ayrıca bir işlem yapmalarına gerek yoktur.

Kanunda “Muris” Yazmaz

Bu, kaynakların çoğunun atladığı bir ayrıntıdır ve terimi anlamanın anahtarıdır.

Yürürlükteki Türk Medeni Kanunu’nda “muris” sözcüğü hiç geçmez. Kanun bu kişiyi baştan sona “mirasbırakan” olarak anar. Buna karşılık mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nde terim yerleşik biçimde kullanılmıştır.

	Yürürlükteki 4721 sayılı TMK	Mülga 743 sayılı Kanun
Kullanılan terim	mirasbırakan	muris
Diğer terimler	saklı pay · mirasçılıktan çıkarma · suç	mahfuz hisse · ıskat · cürüm

743 sayılı Kanun 1926 tarihlidir ve bugün mülgadır. Dolayısıyla “muris” bugünkü mevzuatın değil, bir önceki medeni kanunun terimidir.

Aynı Kural, İki Farklı Dil

Farkı en net gösteren yol, aynı kuralın iki kanundaki hâlini yan yana koymaktır. Mirasçılıktan çıkarmayı düzenleyen hüküm her iki kanunda da vardır.

Mülga 743 sayılı Kanun’un lafzı:

743 sayılı Kanun m.457 — Mirastan iskat sebepleri (mülga)

Madde 457 – Aşağıdaki hallerde mahfuz hisseli mirasçılar, murisin ölüme bağlı tasarrufu ile mirastan iskat edilebilir:

1 – Murisine veya yakınlarından birine karşı ağır bir cürüm ika ederse.

2 – Murisine veya ailesine karşı kanunen mükellef olduğu vazifeleri ifada büyük bir kusur irtikap eylerse.

Yürürlükteki karşılığı:

TMK m.510 — Mirasçılıktan çıkarma sebepleri

Aşağıdaki durumlarda mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir:

1. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse,

2. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.

Kural aynıdır; değişen yalnızca dildir. Muris → mirasbırakan, mahfuz hisse → saklı pay, iskat → mirasçılıktan çıkarma, cürüm → suç.

Bu kurumun ayrıntıları için Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) ve Mirastan Feragat yazımıza bakabilirsiniz.

Peki Neden Hâlâ Kullanılıyor?

İki sebep vardır.

Birincisi, terim uygulamada yerleşmiştir. Yargıtay kararlarında bugün de karşınıza çıkar. Örneğin Yargıtay 3. Hukuk Dairesi mirasçılıktan çıkarmayı tanımlarken şöyle der:

“Mirastan ıskat, murisin tek taraflı ölüme bağlı bir tasarrufu ile gerçekleşir.”

(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/975, K. 2018/10793, T. 31.10.2018 — bozma)

Aynı daire başka bir kararında ise güncel terimi kullanır:

“Mirasbırakan …‘ın, 10.06.2010 tarihli vasiyetnamede açıkladığı davacıyı mirastan ıskat sebebinin ispatı, çıkarmadan yararlanan davalı mirasçılarına düşmektedir.”

(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/14203, K. 2017/14640, T. 25.10.2017 — bozma)

Görüldüğü gibi iki terim uygulamada yan yana yaşamaktadır ve aynı anlamda kullanılmaktadır.

İkincisi, eski kanun bazı olaylara hâlâ uygulanır. Miras hukukunda belirleyici olan ölüm tarihidir; 4721 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce gerçekleşmiş olaylara mülga kanun uygulanabilir. Bu ilke, Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğünü düzenleyen kanunda açıkça yer alır:

4722 sayılı Kanun m.1 — Geçmişe etkili olmama kuralı

Madde 1- Türk Medenî Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önceki olayların hukukî sonuçlarına, bu olaylar hangi kanun yürürlükte iken gerçekleşmişse kural olarak o kanun hükümleri uygulanır.

Yani eski tarihli bir ölüme ilişkin uyuşmazlıkta mahkeme mülga kanunu uygulayabilir. Ve o kanunun dili “muris”tir.

Muris Muvazaası

Terimin en çok duyulduğu yer bu tamlamadır. Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı görünürdeki işlemi anlatır. Tipik örnek, taşınmazı gerçekte bağışladığı hâlde tapuda satış göstermesidir.

Kurum yerleşik biçimde bu adla anıldığı için, yürürlükteki kanun “mirasbırakan” dese de tamlamada “muris” korunmuştur. Ayrıntı için Mirastan Mal Kaçırma ve Muris Muvazaası yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Karıştırılan Terimler

Terim	Kim?
Muris / mirasbırakan	Ölen ve mirası kalan kişi
Mirasçı	Mirası kazanan kişi
Vâris	Halk dilinde mirasçı — yani murisin karşıtı
Müteveffa	Yine ölen kişi; ama miras bırakan sıfatını değil yalnızca vefat etmiş olmayı vurgular — bu yüzden tazminat ve sigorta dosyalarında da kullanılır (ayrıntı)
Tereke	Kişi değil; murisin geride bıraktığı mal varlığının bütünü

Muris ile vâris kolayca karıştırılır çünkü sesleri benzer, anlamları ise birbirinin zıttıdır. Muris veren, vâris alandır. Yürürlükteki kanun ikisi için de farklı terimler kullanır — “mirasbırakan” ve “mirasçı”.

İcra Dosyasında “Muris” Ne Demek?

Terim icra dosyalarında da geçer. Bir icra takibinde “muris” geçiyorsa, takip ölen bir kişinin borcuna ilişkindir ve borç mirasçılara/terekeye yönelmiştir. Bu durumda takip otomatik olarak devam etmez:

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.53 — Terekenin borçlarında

Madde 53 – Terekenin borçlarından dolayı ölüm günü ile beraber üç gün içinde takip geri bırakılır. Mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse bu hususta Kanunu Medenide muayyen müddetler geçinceye kadar takip geri kalır.

Maddenin ikinci fıkrası, süreler geçtikten sonra takibin terekeye karşı devam edeceğini düzenler: borçlu hayatta olsaydı hangi usul uygulanacak idiyse ona göre.

Değerlendirme: Buradaki iki durak sık karıştırılır. Birincisi ölüm gününden itibaren üç günlük kısa bekleme; ikincisi ise mirasçı mirası kabul ya da ret etmemişse Türk Medeni Kanunu’ndaki sürelerin dolmasının beklenmesidir. Bu ikinci süre, aşağıda göreceğiniz üç aylık ret süresidir. Yani icra dosyasında “muris” ifadesi gördüğünüzde ilk bakılacak şey, ret süresinin dolup dolmadığıdır.

”Muris Öldükten Sonra Mirastan Feragat” — Aslında İki Ayrı Kurum

En sık aranan kalıplardan biri budur ve içinde bir karışıklık taşır: feragat ile ret aynı şey değildir ve zamanları taban tabana zıttır.

Mirastan feragat — muris SAĞ iken:

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.528 — Kapsamı

Madde 528 - Mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir.

Feragat eden, mirasçılık sıfatını kaybeder.

Bu bir sözleşmedir ve tarafı mirasbırakanın kendisidir — dolayısıyla ancak o hayattayken kurulabilir.

Mirasın reddi — muris ÖLDÜKTEN sonra:

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.606 — Genel olarak

Madde 606- Miras, üç ay içinde reddolunabilir.

Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.

Ölçüt	Mirastan feragat	Mirasın reddi
Ne zaman	Muris hayattayken	Muris öldükten sonra
Hukuki işlem	Sözleşme (muris ile mirasçı arasında)	Tek taraflı ret beyanı
Süre	Süreye bağlı değil	Üç ay
Dayanak	TMK m.528	TMK m.605-606

Ayrıca kanun bir de kendiliğinden ret hâli tanır: mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2). Bu, borca batık terekelerde ret beyanı verilmemiş olsa bile devreye girer.

Değerlendirme: “Muris öldükten sonra feragat” ifadesiyle kastedilen, hukuken neredeyse her zaman mirasın reddidir. Aradaki fark yalnızca terim meselesi değildir: ret üç aylık hak düşürücü nitelikte bir süreye bağlıdır ve bu süre kaçırıldığında miras (borçlarıyla birlikte) kazanılmış olur.

Murisin Borçları: Kural Müteselsil, Vergide Pay Oranında

Mirasçıların murisin borçlarından nasıl sorumlu olduğu, borcun türüne göre değişir. Genel kural ağırdır:

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.641 — Mirasçıların sorumluluğu

Madde 641- Mirasçılar, tereke borçlarından müteselsilen sorumludurlar.

Müteselsil sorumluluk, alacaklının borcun tamamını mirasçılardan herhangi birinden isteyebilmesi demektir — “ben zaten payımın karşılığını ödedim” savunması alacaklıya karşı ileri sürülemez.

Vergi borçlarında ise kanun bunun tersini söyler:

VUK m.12 — Mirasçıların sorumluluğu

Madde 12 – Ölüm halinde mükelleflerin ödevleri, mirası reddetmemiş kanuni ve mansup mirasçılarına geçer. Ancak, mirasçılardan herbiri ölünün vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde sorumlu olurlar.

Değerlendirme: Bu, pratikte en çok gözden kaçan ayrımlardan biridir. Murisin bir banka kredisi için mirasçılardan biri borcun tamamından takip edilebilirken (TMK m.641), aynı murisin vergi borcu için o mirasçı yalnızca kendi miras payı oranında sorumludur (VUK m.12). Vergi dairesinin bir mirasçıdan borcun tamamını istemesi hâlinde bu ayrım doğrudan bir itiraz sebebidir.

Her iki sorumluluğun da ortak ön şartı, mirasçı sıfatının doğmuş olmasıdır. Vergi Usul Kanunu bunu açıkça yazar: ödevler “mirası reddetmemiş kanuni ve mansup mirasçılarına” geçer. Türk Medeni Kanunu bakımından da ret hâlinde kişi mirasçılık sıfatını kazanmayacağından tereke borçlarından sorumluluğu gündeme gelmez. Bu nedenle borca batık terekelerde üç aylık ret süresi (yukarıda) bu iki sorumluluğun da anahtarıdır.

Sık Yapılan Hatalar

“Muris, mirasçı demek.” Değil. Muris ölen kişi, mirasçı ise mirası alan kişidir.

“Muris öldükten sonra mirastan feragat edeceğim.” Ölümden sonraki yol feragat değil mirasın reddidir ve üç aylık süreye tabidir (TMK m.606). Feragat, muris hayattayken onunla yapılan bir sözleşmedir (TMK m.528).

“Murisin vergi borcunun tamamından sorumluyum.” Vergi borçlarında sorumluluk miras hisseleri nispetindedir (VUK m.12); müteselsil sorumluluk kuralı (TMK m.641) tereke borçlarının geneli içindir.

“Muris ölünce icra takibi kendiliğinden düşer.” Düşmez. İİK m.53 takibi geri bırakır; süreler geçince takip terekeye karşı devam eder.

“Muris ile mirasbırakan farklı kişiler.” Farklı değil; aynı kişinin eski ve yeni kanundaki adıdır.

“Kararda ‘muris’ yazıyorsa karar eskidir.” Şart değil. Terim bugünkü kararlarda da kullanılmaktadır.

“Dilekçemde ‘muris’ yazarsam hata olur.” Olmaz. Yürürlükteki kanunun terimi “mirasbırakan” olsa da her iki kullanım da uygulamada yerleşiktir.

Özet

Muris ile mirasbırakan aynı kişidir: ölümüyle mirası açılan kişi. Aradaki fark hukuki değil terminolojiktir — “muris” mülga 743 sayılı Kanun’un, “mirasbırakan” ise yürürlükteki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun terimidir.

Terim, hem uygulamada yerleştiği hem de eski tarihli olaylara mülga kanunun uygulanabilmesi nedeniyle canlılığını korumaktadır. Bir metinde “muris” ifadesini gördüğünüzde tereddüt etmeyin: kastedilen, mirası bırakan kişidir.

Mirasın bu kişiden mirasçılara nasıl geçtiği için Miras Paylaşımı ve Yasal Miras Payları, mirasçılık sıfatının nasıl belgelendiği için Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) Nasıl Alınır? yazılarımıza bakabilirsiniz.