Pert Farkı Tazminatı (Rayiç Bedel Farkı) Nasıl Alınır?

Kısa Cevap

Aracınız kazada tam hasara uğradığında ödenmesi gereken tutar, aracın kaza tarihindeki ikinci el piyasa rayiç değeri ile sovtaj (hurda) değeri arasındaki farktır. Sigorta bu değeri düşük hesaplarsa aradaki eksik kısım pert farkı tazminatı adıyla istenebilir.

Uyuşmazlık çoğu zaman hukukî değil hesap uyuşmazlığıdır: tartışma, aracın kaza tarihindeki gerçek piyasa değerinin ne olduğu üzerinde yoğunlaşır.

Bu Durumda mısınız?

• Aracınıza “pert” kaydı işlendi ve sigortanın teklif ettiği tutarı düşük buluyorsunuz
• Ekspertiz raporundaki ikinci el rayiç değerin piyasanın altında kaldığını düşünüyorsunuz
• Ödeme yapılırken size bir ibraname ya da uzlaşma belgesi imzalatıldı
• Hurdanın sizde kalıp kalmayacağı konusunda ne olacağını bilmiyorsunuz
• Aracınız pert olduğu hâlde size “değer kaybı” başvurusu yapmanız söylendi
• Kusurlu tarafın sigortası ile kendi kaskonuz arasında hangisine gideceğinizi çözemiyorsunuz

Araç Hangi Hâlde “Pert” Sayılır?

Ölçüt aracın yaşı ya da hasarın görüntüsü değildir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi ölçütü ve hesabı tek bir değerlendirmede birlikte ortaya koymuştur:

“Onarım masrafları, taşıtın, kaza tarihindeki değerini aşar ya da araç onarım kabul etmezse taşıt tam hasara uğramış sayılır. Bu durumda aracın olay tarihindeki 2. el piyasa rayiç değeri ile sovtaj değeri tespit edilerek, aradaki fark kadar davacı zararının olduğunun kabulü gerekir.”

(Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/3395, K. 2023/6634, T. 17.05.2023 — bozma)

Bu cümle iki ayrı kuralı taşır:

1. Tam hasar ölçütü — onarım masrafı, aracın kaza tarihindeki değerini aşıyorsa araç pert sayılır. Karşılaştırma bugünkü değerle değil, kaza tarihindeki değerle yapılır.
2. Hesap formülü — tazminat, rayiç değer eksi sovtaj değeridir.

Hesap: Rayiç Bedel − Sovtaj

Kalem	Ne demek
İkinci el piyasa rayiç değeri	Aracın kaza tarihindeki, hasarsız hâliyle piyasa değeri
Sovtaj (hurda) değeri	Tam hasarlı aracın hurda veya parça olarak satılabilir değeri
Zarar	Rayiç değer − sovtaj değeri

Sovtajın düşülmesinin sebebi, hurda araç zarar görenin elinde kaldığında elinde hâlâ bir değer bulunmasıdır. Hurdanın kimde kaldığı bu yüzden hesabın parçasıdır; araç sigortaya devrediliyorsa hesap farklı kurulur.

Uygulamadaki asıl çekişme rayiç değer kaleminde çıkar. Sigortanın dayandığı ekspertiz raporu aracın kaza tarihindeki piyasa değerini düşük tespit etmişse, ödenen tutar da düşük olur. Bu tespit bilirkişi incelemesine açıktır.

Dayandığı Kanun Maddeleri

Karayolları Trafik Kanunu m.90, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatları bu Kanunda öngörülen usul ve esaslara tabi kılar; Kanunun sustuğu yerde ise Borçlar Kanunu’na yollama yapar:

“düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.”

(Karayolları Trafik Kanunu m.90 — 14/4/2016 tarihli 6704 sayılı Kanunla değişik)

Bu maddenin bir kısmı yürürlükte değildir. Maddeye 9/6/2021 tarihli 7327 sayılı Kanunla eklenen bir cümle ve bir fıkra, Anayasa Mahkemesinin 29/12/2022 tarihli ve E. 2021/82, K. 2022/167 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. İnternette dolaşan bazı anlatımlar hâlâ iptal edilen metne dayanmaktadır. Yukarıdaki alıntı, iptal edilen kısımlar çıkarılmış hâliyle yürürlükteki metindir.

İmzalattırılan İbraname Sizi Bağlar mı?

Ödeme sırasında imzalatılan ibraname ya da uzlaşma belgesi, tek başına talebi sona erdirmez. Kanun bu konuda açık bir sınır koyar:

“Bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir. Tazminat miktarlarına ilişkin olup da, yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir.”

(Karayolları Trafik Kanunu m.111)

Madde iki farklı sonuç öngörür. Sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşma doğrudan geçersizdir. Buna karşılık yalnız tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz olduğu açıkça belli olan anlaşma kendiliğinden geçersiz değildir; iki yıl içinde iptal edilebilir. İki hâlin sonucu ve süresi aynı olmadığından, imzalanan belgenin hangi türe girdiği ayrıca değerlendirilmelidir.

Dava Açmadan Önce: Zorunlu Başvuru ve Süre

Farkı hesaplamak yetmez; iki kapıdan geçmek gerekir ve ikisi de kaçırılırsa talep esasa girmeden düşer.

Birinci kapı — sigortaya yazılı başvuru (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.97). Zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılması gerekir. Sigorta kuruluşu başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermezse ya da verilen cevap talebi karşılamıyorsa, zarar gören dava açabilir veya tahkime (5684 sayılı Kanun çerçevesinde) başvurabilir.

⇒ Pratik sonuç: “sigorta az ödedi, doğrudan dava açayım” yolu kapalıdır. Önce yazılı ve kayıtlı bir fark talebi gönderilmeli, 15 günlük süre beklenmeli; bu adımın belgesi dosyanın parçasıdır.

İkinci kapı — zamanaşımı (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.109). Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl, her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa, o daha uzun süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.

	Süre	Başlangıç
Kısa süre	2 yıl	Zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenme
Azami süre	10 yıl	Kaza günü
Fiil suç ise	Ceza kanunundaki daha uzun süre	O kanuna göre

İki sürenin birlikte işlediğine dikkat: yükümlüyü geç öğrenmiş olmak on yıllık üst sınırı uzatmaz. Süre ve başvuru rejiminin bütünü için bkz. Trafik Kazası Tazminat Davası ve Zorunlu Trafik Sigortası Nedir?.

Pert Farkı ile Araç Değer Kaybı Karıştırılmamalıdır

Bu iki talep aynı olayın farklı sonuçlarına aittir ve kural olarak birlikte gündeme gelmez:

	Araç değer kaybı	Pert farkı
Aracın durumu	Onarılmış, trafiğe devam ediyor	Onarılmıyor, tam hasar
Karşılanan zarar	Onarıma rağmen kalan piyasa değeri düşüşü	Rayiç değer ile ödenen tutar arasındaki eksik
Hesabın ekseni	Onarım öncesi/sonrası değer farkı	Rayiç değer − sovtaj

Araç tam hasara uğramışsa ortada onarılmış bir araç bulunmadığından değer kaybı hesabı kurulmaz. Aracınız onarıldıysa ve talebiniz onarım sonrası kalan değer düşüşüne ilişkinse, konu bu yazının değil araç değer kaybı davasının kapsamındadır.

Sık Yapılan Hatalar

• Rayiç değeri bugünün fiyatıyla hesaplamak. Karşılaştırma kaza tarihindeki değer üzerinden yapılır.
• Sovtajın kimde kaldığını atlamak. Hurda sizde kalıyorsa değeri düşülür; sigortaya devrediliyorsa hesap değişir.
• Ekspertiz raporunu tartışmasız kabul etmek. Rayiç değer tespiti bilirkişi incelemesine açıktır ve uyuşmazlığın esası çoğu zaman buradadır.
• İbranameyi imzaladım diye vazgeçmek. KTK m.111 sorumluluğu daraltan anlaşmayı geçersiz sayar; miktara ilişkin yetersiz anlaşma ise iki yıl içinde iptal edilebilir.
• Pert olan araç için değer kaybı istemek. Araç onarılmadığı için değer kaybı hesabının dayanağı oluşmaz.
• İptal edilmiş kanun metnine dayanmak. KTK m.90’ın 7327 sayılı Kanunla eklenen kısımları Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.

Özet

• Araç, onarım masrafı kaza tarihindeki değerini aşarsa ya da onarım kabul etmezse tam hasara uğramış sayılır.
• Tazminat, ikinci el piyasa rayiç değeri − sovtaj değeri formülüyle bulunur (Yargıtay 4. HD, 2023).
• Asıl çekişme rayiç değer tespitindedir ve bu tespit bilirkişi incelemesine açıktır.
• ZMSS kapsamındaki talepler KTK’ya, Kanunda boşluk varsa TBK haksız fiil hükümlerine tabidir (m.90). Maddenin 2021’de eklenen kısımları AYM tarafından iptal edilmiştir.
• Sorumluluğu daraltan anlaşma geçersiz; miktara ilişkin yetersiz anlaşma iki yıl içinde iptal edilebilir (m.111).
• Pert farkı ile değer kaybı ayrı taleplerdir; araç onarılmadığı için ikisi birlikte istenmez.