Alkollü Araç Cezasına İtiraz: Hangi Mahkeme, Kaç Gün?

Kısa Cevap

Alkol tutanağına itiraz süresi on beş gündür. Ancak asıl sorun süre değil, mercidir: sürücü belgesinin belirli bir süre için geri alındığı hâllerde para cezasıyla birlikte sulh ceza hâkimliğine, belgenin iptal edildiği hâllerde ise idare mahkemesine başvurulur. Aşağıdaki kararlar, bu ayrımın uygulamada sık sık görev uyuşmazlığı doğurduğunu gösteriyor.

Bu Durumda mısınız?

• Alkol kontrolünde promil çıktı; elinizde hem trafik idari para cezası tutanağı hem ehliyetinizin alındığına dair belge var ve nereye başvuracağınızı bilmiyorsunuz.
• Sulh ceza hâkimliğine başvurdunuz, “görevli değiliz” denilerek reddedildiniz.
• Uyuşturucu testi sonrası ehliyetinizin iptal edildiği söylendi; geri alma ile aynı şey sanıyordunuz.
• Ölçüm yaptırmayı reddettiniz ve şimdi beş yıllık bir yaptırımla karşı karşıyasınız.
• Süresi dolduğu hâlde ehliyetiniz iade edilmiyor.

Bu yazı idari yaptırıma ve itiraz yoluna odaklanır. Aynı olayın ceza boyutu (hangi promilde suç oluştuğu, Yargıtay ölçütleri ve hapis cezası) ayrı bir konudur; onun için trafik güvenliğini tehlikeye sokma (TCK 179) yazımıza bakabilirsiniz. Süreler kısa olduğundan somut dosyanız için bir avukata danışmanız önemlidir.

Tutanakta Aslında Kaç Ayrı Karar Var?

Alkol kontrolü sonrası elinize genellikle tek bir zarf verilir, ama içinde birden fazla idari karar bulunur:

1. İdari para cezası — Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı ile.
2. Sürücü belgesine ilişkin karar — belgenin geri alınması ya da iptali.
3. Bazı hâllerde aracın trafikten men edilmesi gibi ek tedbirler.

Bu ayrım biçimsel değildir. İtirazın hangi mercie yapılacağı, tam olarak bu kararların niteliğine göre belirlenir. Aşağıdaki bölümler bu nedenle karar türü ekseninde ilerliyor.

On Beş Günlük Süre Nereden Geliyor?

Süre iki ayrı düzenlemede aynı biçimde yer alır. Trafik cezalarına özgü olanı, Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanaklarının Düzenlenmesinde, Tahsilinde ve Takibinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’tir:

“Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağına karşı, kararın tebliği tarihinden itibaren en geç 15 (onbeş) gün içinde sulh ceza mahkemesine itiraz için başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari para cezası kesinleşir.”

(Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanaklarının Düzenlenmesinde, Tahsilinde ve Takibinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.16)

Genel kural ise Kabahatler Kanunu’ndadır:

“İdarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir.”

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27)

Her iki metinde de “sulh ceza mahkemesi” yazar. Bu ifade, düzenlemelerin yazıldığı dönemden kalmadır. Adlî yargı mahkemelerinin kuruluşunu düzenleyen 5235 sayılı Kanun’un 10. maddesi, 2014’te 6545 sayılı Kanun’la değiştirilerek sulh ceza hâkimliğini kurmuştur:

“Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, yürütülen soruşturmalarda hâkim tarafından verilmesi gerekli kararları almak, işleri yapmak ve bunlara karşı yapılan itirazları incelemek amacıyla sulh ceza hâkimliği kurulmuştur.”

(5235 sayılı Kanun m.10)

Dolayısıyla dilekçedeki hitap “sulh ceza hâkimliği” olmalıdır; kanun metnindeki eski ibare buna engel değildir.

Geri Alma mı, İptal mi? İtiraz Merciini Belirleyen Ayrım

Bu, yazının en kritik bölümüdür ve alkol dosyalarında en sık yapılan usul hatasının kaynağıdır.

Ayrımın kökeni Kabahatler Kanunu’nun “Saklı tutulan hükümler” başlıklı maddesindedir. Kanun, ehliyetin geri alınmasını kendi rejimi içinde saklı tutar:

“Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen belirli bir süre için; a) Bir meslek ve sanatın yerine getirilmemesi, b) İşyerinin kapatılması, c) Ruhsat veya ehliyetin geri alınması, d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikt en veya seyrüseferden alıkonulması, gibi yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır.”

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.19)

Maddenin (c) bendi “belirli bir süre için … ehliyetin geri alınması”ndan söz eder. Süreli geri alma bu kapsamdadır; süresiz iptal ise değildir. İtiraz merciini belirleyen ayrım tam bu noktada doğar.

Sürücü belgesinin süreli olarak geri alınması hâlinde görevli yargı kolu adli yargıdır. Danıştay Sekizinci Dairesi, alkollü araç kullanma nedeniyle belgesi altı ay geri alınan bir sürücünün açtığı davada, idare mahkemesinin işin esasına girmesini bozmuş ve ölçütü şöyle koymuştur:

“idari yaptırıma konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren bir kararın bulunmaması halinde, geri alma niteliğine bakılmaksızın sürücü belgesinin geri alınması ve idari para cezası verilmesine ilişkin işlemlere karşı açılan davalarda adli yargı yerlerinin görevli olduğunun kabulü gerekmektedir.”

(Danıştay 8. Daire, E. 2019/1490, K. 2023/4285, T. 03.10.2023 — BOZULMASINA)

Belgenin iptali hâlinde tablo tersine döner. Uyuşmazlık Mahkemesi, geri alma ile iptali birbirinden açıkça ayırır:

“Yukarıda anlatılan nedenler ile sürücü belgesinin belli bir süre için geri alınması değil iptal edildiği hususu dikkate alındığında bu kararın idari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 19. maddesi kapsamında bulunmadığı açıktır.”

(Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2022/25, K. 2022/24, T. 31.01.2022 — idari yargının görevli olduğuna)

Aynı kararda sonuç şöyle bağlanır:

“İncelenen uyuşmazlıkta, sürücü belgesinin iptaline ilişkin kararın idarenin tek taraflı bir şekilde kamu gücüne dayanarak, üstün hak ve yetkileri çerçevesinde yaptığı bir idari işlem olduğu, bu durumda 5326 sayılı Kanun kapsamında bulunmadığı anlaşıldığından, aday sürücü belgesinin iptaline karşı açılan davanın çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.”

(Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2022/25, K. 2022/24, T. 31.01.2022 — idari yargının görevli olduğuna)

Özetle ölçüt şudur:

Yaptırım	Niteliği	Başvurulacak mercii
İdari para cezası (tek başına)	Kabahat yaptırımı	Sulh ceza hâkimliği — 15 gün
Sürücü belgesinin süreli geri alınması	Adli yargı denetiminde	Sulh ceza hâkimliği — 15 gün
Sürücü belgesinin iptali	Kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlem	İdare mahkemesi

Karayolları Trafik Kanunu m.112 de bu tabloyu tamamlar; belge üzerindeki kararların kimin tarafından verileceğini düzenler:

“Bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevlilerin ve trafik tescil kuruluşlarının yetkilendirildiği hâller hariç olmak üzere, sürücü belgelerinin geri alınmasına ve iptaline sulh ceza mahkemeleri karar verir.”

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.112)

Alkol dosyalarında bu istisna işler. Maddenin 12 Şubat 2026’da yeniden yazılan on ikinci fıkrası açıktır:

“Sürücü belgelerinin geçici geri alma ve iptal işlemleri bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafından yapılır.”

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.48)

Yani belge kararını mahkeme değil kolluk verir; karar bir mahkeme hükmü değil bir idari işlemdir — ve o işlemin denetim yolu, yukarıdaki geri alma/iptal ayrımına göre belirlenir.

Aynı İşlemde İdari Yargıya Giren Bir Karar Varsa

Danıştay’ın ölçütündeki “idari yargının görev alanına giren bir kararın bulunmaması hâlinde” kaydı önemlidir. Böyle bir karar varsa, dosya bütünüyle idari yargıya kayar. Kural hem trafik yönetmeliğinde hem Kabahatler Kanunu’nda aynı lafızla yer alır:

“İdarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarî yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde; idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idarî yargı merciinde görülür.”

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27)

Uyuşmazlık Mahkemesi bu kuralı sürücü belgesi dosyalarında fiilen uygulamaktadır. Belgenin iptali ile para cezasının birlikte verildiği bir olayda gerekçe şöyle kurulmuştur:

“Aday sürücü belgesinin iptali talebinin 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 19. maddesi kapsamında bulunmadığı, uygulanan idari para cezasının ise 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği; ancak, idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak verilen sürücü belgesinin iptali kararının da dava konusu edildiği anlaşıldığından; idari para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur.”

(Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2025/292, K. 2025/448, T. 07.07.2025 — REDDİNE)

Pratik sonucu şudur: tutanağınızda belgenin iptaline ilişkin bir karar ya da idari yargı denetimine tabi başka bir işlem varsa, para cezasını ayrıca sulh ceza hâkimliğine taşımazsınız; hepsi birlikte iptal davasında görülür. Kararın iki kaydı ayrıca dikkat ister: ölçüt aynı kişi hakkında verilmiş olmayı arar ve o kararın dava konusu edilmiş olmasını şart koşar. Kural, tek olaydan doğan yaptırımların iki ayrı yargı kolunda çelişkili sonuçlar doğurmasını önlemeyi amaçlar.

12 Şubat 2026 Değişikliği: Uyuşturucuda Yaptırım İptal

Karayolları Trafik Kanunu m.48, 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanun’la birçok noktadan değiştirildi. İtiraz yolu bakımından en önemli değişiklik sekizinci fıkradadır:

“Uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücülere 150.000 Türk lirası idari para cezası uygulanır ve sürücü belgesi iptal edilir.”

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.48)

Alkol bakımından ise yaptırım geri alma olarak kalmıştır:

“Yapılan tespit sonucunda, 0.50 promilin üzerinde alkollü olarak araç kullandığı tespit edilen sürücüler hakkında, fiili bir suç oluştursa bile, 25.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi altı ay süreyle geri alınır.”

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.48)

Tekrar hâlinde de yaptırım geri alma niteliğini korur:

“Alkollü olarak araç kullanma nedeniyle sürücü belgesi geri alınan kişiye, son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde; ikinci defasında 50.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgeleri iki yıl süreyle, üç veya üçten fazlasında ise, 150.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgeleri her seferinde beşer yıl süreyle geri alınır.”

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.48)

Değerlendirme. Yukarıdaki iki içtihat çizgisi ile maddenin bugünkü lafzı birlikte okunduğunda kanaatimiz şudur: alkol dosyalarında yaptırım geri alma olduğu için itiraz sulh ceza hâkimliğine, uyuşturucu dosyalarında yaptırım iptal olduğu için idare mahkemesine yönelmelidir. Buradaki dayanak, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kullandığı ölçütün (geri alma mı, iptal mi) yeni fıkraya uygulanmasıdır. Ancak bu fıkra 12 Şubat 2026’da yürürlüğe girmiştir; dolayısıyla ölçütün m.48/8 kapsamındaki iptale uygulanmasına ilişkin yerleşik bir görev içtihadının oluşması için henüz erkendir. Uygulamada tereddüt yaşanması muhtemeldir; bu nedenle başvurunun süresinde yapılması ve görev itirazına hazırlıklı olunması önemlidir.

Aynı fıkra, belgenin yeniden alınmasını da ağır şartlara bağlamıştır: sürücü kurslarına devam etmek, sınavda başarılı olmak, iptalden itibaren en az beş yıl geçmiş olması, tüm idari para cezalarının tahsil edilmiş olması, psiko-teknik değerlendirme ve sağlık kurulu raporu.

Ölçüm Yaptırmamanın Ayrı Yaptırımı

Ölçümden kaçınmak, sonucu belirsiz bırakmaz; kendisi ayrı ve ağır bir yaptırıma bağlanmıştır:

“Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılıp kullanılmadığının ya da alkolün kandaki miktarının kolluk tarafından tespit edilmesi için ölçüm yaptırmayan sürücülere 150.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi beş yıl süreyle geri alınır.”

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.48)

Bu fıkra da 12 Şubat 2026’da yeniden yazılmıştır. Yaptırımın türü geri almadır — beş yıllık da olsa süreli olduğundan, yukarıdaki ölçüte göre itiraz sulh ceza hâkimliğine yöneltilir.

Ölçüme itiraz eden veya cihazla ölçüme müsaade etmeyen sürücüler bakımından kanun ayrıca kan, tükürük veya idrar örneği alınmasını düzenler. Bu iki durumu karıştırmamak gerekir: cihaz ölçümüne itiraz edip kan örneği vermeyi kabul etmek ile hiçbir ölçümü yaptırmamak farklı sonuçlar doğurur.

İndirimli Ödeme İtiraz Hakkını Yakar mı?

Hayır. Kabahatler Kanunu, süresinde ödemeye yüzde yirmi beş indirim tanır; 2022’de eklenen cümle ise ödemenin kanun yoluna etkisini açıkça çözer:

“Ödeme yapılması, kişinin bu karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.”

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17)

Yani indirimden yararlanmak için ödeyip ardından süresinde itiraz etmek mümkündür. İtiraz kabul edilirse ödenen tutarın iadesi gündeme gelir. Buna karşılık on beş günlük süreyi kaçırmak telafisi olmayan sonuç doğurur.

Ödemezseniz: Bir Ay, Aylık Yüzde Beş

Ödeme rejimi Karayolları Trafik Kanunu m.115’te düzenlenmiştir:

“Ödeme derhal yapılmadığı takdirde para cezalarının, tutanağın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekir. Bir ay içinde ödenmeyen cezalar için her ay % 5 faiz uygulanır. Aylık faizin hesaplanmasında ay kesirleri tam ay olarak dikkate alınır. Bu suretle bulunacak tutar cezanın iki katını geçemez.”

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.115)

Faizin tavanı cezanın iki katıdır. Ancak ödememenin ikinci bir maliyeti daha vardır ve çoğu kez gözden kaçar: geri alınan belgenin iadesi ödemeye bağlanmıştır.

Geri Alınan Ehliyet Ne Zaman İade Edilir?

Sürenin dolması tek başına yetmez. 12 Şubat 2026’da yeniden yazılan on üçüncü fıkra şöyledir:

“Bu madde hükümlerine göre geçici olarak geri alınan sürücü belgelerinin iade edilebilmesi için ilgili kişi hakkında bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır.”

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.48)

Şart, yalnız alkol cezasıyla sınırlı değildir: bu Kanun kapsamında verilen tüm idari para cezalarını kapsar. Yıllar önce kesilmiş, unutulmuş bir hız ya da park cezası, süresi dolmuş bir belgenin iadesini engelleyebilir. Belgenin iade zamanı yaklaşırken trafik ceza kaydının tümüyle sorgulanması bu nedenle pratik bir zorunluluktur.

Tutarlar Neden Her Yıl Değişir?

Kanun metnindeki rakamlar sabit tutar değil, başlangıç değeridir. Kabahatler Kanunu genel bir güncelleme kuralı koyar:

“İdarî para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.”

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17)

Bu nedenle tutanağınızdaki tutar ile kanun metnindeki rakam farklı olabilir ve bu tek başına bir hukuka aykırılık göstergesi değildir. İtirazda tartışılması gereken, tutarın hangi yılın oranıyla ve hangi fıkra esas alınarak hesaplandığıdır.

İtirazda Somut Olarak Tartışılabilecek Noktalar

• Dayanılan fıkra. Tutanakta m.48’in hangi fıkrasının yazıldığı, hem tutarı hem yaptırımın türünü hem de görevli mahkemeyi belirler. Geri alma yerine iptal yazılmışsa itiraz idari yargıya yönelmelidir.
• Ölçümün usulü. Cihazın kalibrasyon kaydı, ölçüm saati ve sürüş saati arasındaki fark, ikinci ölçüm yapılıp yapılmadığı.
• Tekrar hesabı. Beş yıllık geriye dönük sayım, “son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren” işler. Kapsam dışı kalan eski bir ihlalin sayıma katılması, cezayı bir kademe yukarı taşır.
• Araç sınıfı. Hususi otomobil dışındaki araçlarda promil alt sınırı farklı uygulanır; tutanakta araç sınıfının doğru belirlenmiş olması gerekir.
• Tebliğ tarihi. On beş günlük süre tebliğden işler. Usulsüz tebliğ, süre def’ine karşı ileri sürülebilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Her hâlde sulh cezaya başvurmak. Belge iptal edilmişse görevli mercii idare mahkemesidir; yanlış başvuru süreyi tüketebilir.
• Geri alma ile iptali aynı sanmak. İkisi hem sonuçları hem denetim yolu bakımından farklıdır.
• İndirimli ödeyince itirazdan vazgeçmek. Ödeme, kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.
• Süresi dolunca ehliyetin kendiliğinden geleceğini sanmak. İade, tüm trafik para cezalarının tahsiline bağlıdır.
• Kanun metnindeki rakamı tutanakla karşılaştırıp “hata var” demek. Tutarlar her yıl yeniden değerlemeyle artar.
• Ölçümden kaçınmayı çözüm sanmak. Ölçüm yaptırmamak ayrı ve daha ağır bir yaptırıma bağlanmıştır.

Özet

• Alkol tutanağına itiraz süresi on beş gündür; süre tebliğden işler ve kaçırılırsa karar kesinleşir.
• Görevli mercii yaptırımın türüne göre değişir: süreli geri almada sulh ceza hâkimliği, iptalde idare mahkemesi.
• Aynı işlemde idari yargının görev alanına giren bir karar varsa, para cezası da o davada birlikte görülür.
• 12 Şubat 2026 (7574 sK) ile uyuşturucu tespitinde yaptırım belgenin iptali olarak düzenlenmiştir; alkolde geri alma devam eder.
• Ölçüm yaptırmamak 150.000 TL ve beş yıl geri alma sonucunu doğurur. Ayrı bir yaptırımdır.
• İndirimli ödeme itiraz hakkını ortadan kaldırmaz; geri alınan belgenin iadesi ise tüm trafik para cezalarının ödenmesine bağlıdır.

İlgili yazılar: Alkollü Araç Kullanma Cezası ve Yargıtay Kararları (TCK 179) · İdari Para Cezasına İtiraz Nasıl Yapılır? · Hız Sınırı Cezaları: Aşım Kademeleri, Tutarlar ve Ehliyet Geri Alma · Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası: Tutar, İtiraz ve Sonuçlar