Asli Kusur Nedir? Tali Kusur, 12 Hal ve Kusur Oranı

Asli kusur, Karayolları Trafik Kanunu m.84’te tek tek sayılan on iki hareketten birini yaparak trafik kazasına karışan sürücünün kusurudur. Kırmızı ışıkta geçme, arkadan çarpma, şeride tecavüz etme ve kavşakta geçiş önceliğine uymama bu listededir; listedeki hareketi yapan sürücü asli kusurlu sayılır. Tali kusur ise kanunda tanımlanmamıştır: listenin dışında kalan ve kazaya katkısı olan kural ihlallerini anlatmak için kullanılan bir uygulama terimidir.

Bu yazı, trafik kazasından sonra kaza tespit tutanağında “asli kusur”, “tali kusur” ya da 52/1-a, 57/1-a, 47/1-c gibi madde numaraları gören sürücü ve kazada zarar gören kişi için yazıldı. Asli kusur bir etikettir, oran değildir: kanun asli kusura sabit bir yüzde bağlamaz ve görevlilerin düzenlediği tutanağa kusur oranı yazılmaz.

1. Asli Kusur: Öne Çıkanlar

• Asli kusur, KTK m.84’te sayılan on iki hareketten birini yapmaktır; liste bu on iki hareketle sınırlıdır (Karayolları Trafik Kanunu m.84).
• Tali kusur terimi kanunda ve Yönetmelikte geçmez; kaza listedeki hareketler dışındaki kurallara uyulmamasından doğmuşsa kusur oranı yönetmelikteki esaslara göre belirlenir (KTK m.84).
• Asli kusura bağlanmış bir yüzde yoktur; görevliler kaza tespit tutanağına kusur oranı yazmaz, yalnız kimin hangi kuralı ihlal ettiğini yazar (Karayolları Trafik Yönetmeliği m.156).
• 52/1-a, 52/1-b ve 47/1-c gibi madde numaraları tek başına asli kusur değildir; 57/1-a ise geçiş hakkı verilmediyse m.84’ün (h) bendindeki “kavşaklarda geçiş önceliğine uymama” hareketine karşılık gelir (KTK m.84, m.57).
• Başka bir sürücünün kural dışı hareketi nedeniyle kural ihlal etmeye mecbur kalan ve bütün tedbirleri alan sürücü asli kusurlu sayılamaz (Yönetmelik m.157).
• Ölümlü kazada asli kusurlu sürücünün belgesi bir yıl, kırmızı ışık ihlaliyle kazaya sebebiyet veren sürücünün belgesi altmış gün geri alınır (KTK m.118, m.47).

2. Asli Kusur Nedir?

Asli kusur, trafik kazasına karışan araç sürücüsünün KTK m.84’te sayılan hareketlerden birini yapmış olmasıdır. Kanun bu hareketleri tek tek sayar ve bunları yapan sürücülerin “asli kusurlu sayılırlar” hükmüne tabi olduğunu söyler. Asli kusur için ayrıca bir ağırlık ya da oran tartışması yapılmaz; hareket listedeyse etiket kanundan gelir (Karayolları Trafik Kanunu m.84).

Hüküm “araç sürücüleri” için yazılmıştır. Yayaların ve diğer yol kullanıcılarının kusuru bu listeyle değil, maddenin son cümlesindeki genel esaslarla değerlendirilir: kanun bu durumda “karayolunu kullananlar için kusur oranı” yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir der (m.84).

2.1. Asli Kusur ile Esas Kusur Aynı mı?

Asli kusur ile esas kusur aynı kavramdır. Karayolları Trafik Yönetmeliği, listedeki hâl ve hareketlerde bulunan sürücülerin “asli (esas) kusurlu” sayılacağını yazar; iki terim aynı hukuki durumu anlatır (Karayolları Trafik Yönetmeliği m.157).

3. Asli Kusur Sayılan 12 Hal (KTK 84)

Asli kusur sayılan hâller KTK m.84’te on iki bent hâlinde sayılır. Yönetmelik m.157 aynı listeyi 1’den 12’ye numaralandırarak tekrarlar. Liste şudur (Karayolları Trafik Kanunu m.84):

1. (a) Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme.
2. (b) Taşıt giremez trafik işareti bulunan karayoluna veya bölünmüş karayolunda karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit, rampa ve bağlantı yollarına girme.
3. (c) İkiden fazla şeritli taşıt yollarında karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit veya yol bölümüne girme.
4. (d) Arkadan çarpma.
5. (e) Geçme yasağı olan yerlerde geçme.
6. (f) Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma.
7. (g) Şeride tecavüz etme.
8. (h) Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama.
9. (i) Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama.
10. (j) Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama.
11. (k) Yerleşim birimleri dışındaki karayolunun taşıt yolu üzerinde, zorunlu hâller dışında park etme veya duraklama ve her durumda gerekli tedbirleri almama.
12. (l) Park için ayrılmış yerlerde veya taşıt yolu dışında kurallara uygun olarak park edilmiş araçlara çarpma.

Asli kusur listesi ihlal edilen maddeye göre değil, sürücünün yaptığı harekete göre yazılmıştır. Bu yüzden “hangi madde asli kusurdur” sorusunun cevabı madde numarasında değil, kazadaki hareketin bu on iki bentten birine karşılık gelip gelmediğindedir. Alkollü araç kullanma, ehliyetsiz araç kullanma ve aşırı hız listede adıyla geçmez; bu ihlallerin kazaya etkisi aşağıda anlatılan genel esaslarla değerlendirilir.

4. Asli Kusur ve Madde Numaraları: 52/1-a, 57/1-a, 47/1-c Asli Kusur mu, Yüzde Kaç?

Asli kusur, tutanakta yazan madde numarasından değil, o numaranın anlattığı hareketin KTK m.84’teki bir bentle örtüşmesinden doğar. Madde numarası bir yüzde de değildir: görevliler tutanağa kusur oranı yazmaz, yalnız ihlal edildiği değerlendirilen kuralı yazar (Karayolları Trafik Yönetmeliği m.156). Tutanaklarda görülen “52/1-a” gibi ifadeler, KTK’nın ilgili maddesinin birinci fıkrasındaki bendi gösterir. Aşağıdaki tablo, en çok sorulan maddelerin kanundaki konusunu ve m.84 listesinde aynı hareketin geçip geçmediğini gösterir (Karayolları Trafik Kanunu m.46, m.47, m.52, m.53, m.56, m.57, m.67, m.84):

Tutanaktaki madde	Kanundaki konusu	KTK m.84 listesinde
47/1-a	Trafik zabıtası ve yetkili kişilerin uyarı ve işa­ret­le­rine uyma	Yalnız yetkili memurun dur işaretinde geçilmişse (a) bendi
47/1-b	Trafik ışıklarına uyma	Yalnız kırmızı ışıklı işarette geçilmişse (a) bendi
47/1-c	Trafik işaret levhaları, cihazları ve yer işa­ret­le­me­le­rine uyma	Genel olarak yok; taşıt giremez işaretli yola girme (b) ve geçme yasağı olan yerde geçme (e) sayılır
52/1-a	Kavşak, dönemeç, tepe üstü, yaya geçidi, tünel ve dar köprüye yaklaşırken hızı azaltma	Hız adıyla geçmez
52/1-b	Hızı aracın yük ve teknik özelliğine, görüş, yol, hava ve trafik şartlarına uydurma	Hız adıyla geçmez
52/1-c	Diğer aracı izlerken güvenli mesafe bırakma	Adıyla geçmez; çarpma arkadan olduysa (d) arkadan çarpma
53/1-b	Sola dönüş kuralları (işaret verme, hız azaltma, sağdan gelene ilk geçiş hakkı)	Dönüş kuralı adıyla geçmez; kavşakta geçiş hakkı veril­me­diyse (h)
56/1-a	Şerit izleme (geçme, dönme, duraklama ve park dışında şerit değiştirme, iki şeridi birden kullanma)	Şerit izleme adıyla geçmez; (g) şeride tecavüz ayrı bir harekettir
56/1-c	Önde giden aracı güvenli ve yeterli mesafeden izleme	Adıyla geçmez; çarpma arkadan olduysa (d) arkadan çarpma
57/1-a	Kavşağa yaklaşırken yavaşlama, dikkatli olma, geçiş hakkı olanın önce geçmesine imkân verme	Geçiş hakkı veril­me­diyse (h) kavşaklarda geçiş önceliğine uymama
57/1-b	Işıksız ve levhasız kavşakta geçiş hakkı (tali yoldan anayola çıkan, dönel kavşağa gelen)	(h) kavşaklarda geçiş önceliğine uymama
57/1-c	Kollar işaretle ayrıl­ma­mışsa sağdan gelene geçiş hakkı	(h) kavşaklarda geçiş önceliğine uymama
46/2-c	Trafiği aksatacak veya tehlikeye sokacak şekilde şerit değiş­tir­meme	Şerit değiştirme adıyla geçmez
67/1-a	Park yerinden çıkarken, yanaşırken, dönerken tehlike doğuran davranış yasağı	m.67’nin başlığı “Araç manev­ra­la­rını düzenleyen kurallar”dır; listede (j) “manevraları düzenleyen genel şartlara uymama” sayılır

Tablo iki farklı durumu ayırır. Birinci grupta (47/1-a, 47/1-b, 57/1-b, 57/1-c) kuralın konusu m.84’teki bir hareketle aynı sözcüklerle anlatılır. İkinci grupta (52/1-a, 52/1-b, 46/2-c) hareket listede hiç geçmez; bu ihlaller kazaya katkı sağlamışsa kusur payı m.84’ün son cümlesindeki genel esaslara göre belirlenir. Arada kalan kurallarda (52/1-c, 56/1-c, 47/1-c, 53/1-b) sonucu, kazanın nasıl gerçekleştiği belirler: mesafe kuralının ihlali arkadan çarpmayla sonuçlanmışsa (d) bendi gündeme gelir.

Tablodaki maddelerin ihlali ayrıca idari para cezası gerektirir. Ceza tutarı bu yazıda verilmemiştir; ihlalin kendisi ile kazadaki kusur payı ayrı konulardır. Kırmızı ışık ihlalinin idari yaptırımları için kırmızı ışıkta geçme cezası yazısına bakabilirsiniz.

5. Asli Kusur Yüzde Kaç? Kusur Oranı Nerede Belirlenir?

Asli kusur için kanunda ya da Yönetmelikte yazılı bir yüzde yoktur. KTK m.84, listedeki hareketlerden biri birden fazla sürücü tarafından yapılmışsa veya kaza bu hareketler dışındaki kurallara uyulmamasından doğmuşsa kusur oranının “yönetmelikte belirtilen esaslara göre” tespit edileceğini söyler (Karayolları Trafik Kanunu m.84). Yönetmelik ise bir oran tablosu koymaz; kusur durumunun Kanun ve Yönetmelikteki kurallar, hak ve yükümlülükler ile asli kusur sayılan hâller dikkate alınarak belirleneceğini, kaza yerindeki iz ve delillerin, kazaya karışanların ve tanıkların ifadelerinin de değerlendirileceğini yazar (Karayolları Trafik Yönetmeliği m.157).

Asli kusur oranı konusunda en çok karıştırılan belge kaza tespit tutanağıdır. Yönetmeliğe göre tutanağı düzenleyen görevliler, taraflar için kusur oranı belirtmeksizin yalnız kazanın oluşumunda kimin hangi trafik kuralını ihlal ettiğini yazar (Karayolları Trafik Yönetmeliği m.156). Tutanakta görülen “52/1-a” ya da “57/1-a” ifadesi bu yüzden bir yüzde değil, ihlal edildiği değerlendirilen kuralın adresidir. “52/1-a kusur oranı %25’tir” gibi sabit yüzdeler Kanunda da Yönetmelikte de yer almaz.

Kusur oranı, kaza tespit tutanağından sonra asıl uyuşmazlığın çözüldüğü yerde belirlenir. Tazminat davasında hâkim bu konuda ceza dosyasındaki değerlendirmeyle de bağlı değildir (Türk Borçlar Kanunu m.74). Oranın bilirkişi incelemesiyle nasıl tartışılacağı kaza tespit tutanağına itiraz ve kusur oranı ile bilirkişi raporuna itiraz yazılarında, sigorta şirketine karşı yol ise sigorta tahkim komisyonuna başvuru yazısında anlatılır.

5.1. Asli Kusur Tespitinde Birden Fazla Sürücü

Asli kusur sayılan hareketi kazaya karışan sürücülerden birden fazlası yapmışsa, etiket tek başına sonucu belirlemez. KTK m.84 bu durumu ayrıca düzenler ve kusur oranının yönetmelikteki esaslara göre tespit edileceğini söyler (m.84). Örneğin kavşakta biri kırmızı ışıkta geçen, diğeri geçiş hakkını vermeyen iki sürücü varsa ikisi de listedeki bir hareketi yapmıştır ve paylar somut olayın iz, delil ve ifadelerine göre dağıtılır.

6. Tali Kusur Nedir?

Tali kusur, kanunda ve Yönetmelikte tanımlanmamış bir uygulama terimidir. KTK m.84 yalnız asli kusur sayılan hareketleri sayar ve kazanın “bu hareketler dışında kurallarla, yasaklamalara, kısıtlamalara ve talimatlara uyulmaması nedenlerinden” doğduğu durumu genel esaslara bırakır (Karayolları Trafik Kanunu m.84). Tali kusur, bu ikinci grubu adlandırmak için bilirkişi raporlarında ve uygulamada kullanılan bir kısaltmadır.

Tutanakta ya da raporda “tali kusur” ibaresini görmek, o sürücünün kazaya katkısının kanun gereği belirli bir oranda olduğunu göstermez. Gösterdiği tek şey, yaptığı hareketin m.84 listesinde bulunmadığıdır. Kazaya katkının ne kadar olduğu, Yönetmelik m.157’deki esaslara göre somut olayda ayrıca belirlenir.

6.1. Asli Kusur ile Tali Kusur Arasındaki Fark

Asli kusur ile tali kusur arasındaki fark, dayanağın kaynağındadır: asli kusur kanunun saydığı bir harekete, tali kusur ise listenin dışında kalan genel kurallara dayanır. Aşağıdaki tablo iki kavramı aynı ölçütlerle karşılaştırır:

Ölçüt	Asli kusur	Tali kusur
Kanuni dayanak	KTK m.84 ve Yönetmelik m.157 listesi	Kanunda tanımı yok; m.84 son cümlesi ve Yönetmelik m.157/b genel esasları
Nasıl belirlenir	Hareket on iki bentten birine uyuyorsa sayılır	Kazaya katkı sağlayan diğer kural ihlalleri üzerinden değer­len­di­ri­lir
Sabit yüzde	Yok	Yok
İstisna	Yönetmelik m.157’deki mecburiyet hâli	Uygulanmaz (etiket zaten listeye dayanmaz)
Ölümlü kazada belge geri alma (m.118)	Bir yıl	Bu hüküm kapsamında değil

Asli ve tali kusur tablosunu arayan okur çoğu zaman bir oran tablosu bekler. Mevzuatta böyle bir tablo yoktur; yukarıdaki tablo iki kavramın hukuki dayanağını karşılaştırır, oranını değil.

7. Asli Kusurlu Sayılmamanın Yolu: Yönetmelik m.157 İstisnası

Asli kusur listesi kendiliğinden işleyen bir kural değildir; Yönetmelik bir istisna koyar. Sürücülerin veya yayaların kural dışı hareketleri ya da taşıtların teknik arızaları bir başka sürücüyü tehlikeye düşürmüş, bu sürücü muhtemel bir kazayı önlemek ve can ve mal güvenliğini korumak için temel kurallardan birini ihlal etmeye mecbur kalmış ve bütün tedbirlere rağmen kazaya neden olmuşsa asli kusurlu sayılamaz (Karayolları Trafik Yönetmeliği m.157).

Bu istisnanın üç koşulu birlikte aranır:

• Tehlikeye düşürülme: Tehlike, başka bir sürücünün veya yayanın kural dışı hareketinden ya da bir taşıtın teknik arızasından doğmuş olmalıdır.
• Mecburiyet: Sürücü, kazayı önlemek ve can ve mal güvenliğini korumak amacıyla kuralı ihlal etmek zorunda kalmış olmalıdır.
• Bütün tedbirler: Kaza, sürücünün aldığı bütün tedbirlere rağmen gerçekleşmiş olmalıdır.

7.1. Arkadan Çarpan Her Zaman Asli Kusurlu mu?

Arkadan çarpan sürücü kural olarak asli kusurludur, çünkü arkadan çarpma m.84’ün (d) bendinde sayılır. Ancak yukarıdaki istisna bu bende de uygulanır: öndeki aracın kural dışı hareketi ya da bir teknik arıza nedeniyle tehlikeye düşen ve kazayı önlemek için kural ihlal etmeye mecbur kalan sürücü, bütün tedbirleri almışsa asli kusurlu sayılamaz (Yönetmelik m.157). “Arkadan çarpan her zaman kusurludur” kabulü, istisnanın üç koşulu somut olayda incelenmeden kurulamaz.

8. Asli Kusurun Sonuçları: Ehliyet, Ceza ve Tazminat

Asli kusur etiketinin bazı sonuçları doğrudan kanundan gelir; bazıları ise etiketten değil, somut olayda belirlenen kusur derecesinden doğar. Sürücü belgesine ilişkin hükümler birinci gruptadır, ceza ve tazminat ikinci gruptadır.

8.1. Asli Kusur ve Sürücü Belgesi: KTK m.118 ve m.47

Ölümle sonuçlanan trafik kazalarına asli kusurlu olarak sebebiyet veren sürücülerin sürücü belgeleri bir yıl süreyle geri alınır (Karayolları Trafik Kanunu m.118). Hüküm yalnız asli kusurlu sürücüyü kapsar; ölümlü kazada tali kusurlu sayılan sürücü bu bir yıllık geri almaya bu hüküm uyarınca tabi değildir.

12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla KTK m.47’ye yeni bir fıkra eklendi: ışıklı trafik işaretlerinden kırmızı renkli olanına uyma kuralını ihlal ederek trafik kazasına sebebiyet veren sürücülerin sürücü belgeleri altmış gün süreyle geri alınır. Bu yolla geri alınan belge, süre sonunda sürücünün psiko-teknik değerlendirmeden geçirilerek sürücü belgesi almasına engel hâli olmadığının anlaşılması şartıyla iade edilir (KTK m.47). Bu hüküm kazanın ölümle sonuçlanmasını aramaz. Kırmızı ışıkta geçme, m.84’ün (a) bendinde de asli kusur sayılır. Belge geri alma ve iptalinin ayrıntıları için ehliyet iptali yazısına bakabilirsiniz.

8.2. Asli Kusurlu Sürücü Ceza Alır mı?

Asli kusurlu sürücünün ceza alıp almayacağını asli kusur etiketi değil, kazanın sonucu ve ceza kanunundaki suç tanımı belirler. Trafik kazası yaralanma ya da ölümle sonuçlanmışsa taksirle yaralama veya taksirle öldürme gündeme gelir ve taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek ceza failin kusuruna göre belirlenir (Türk Ceza Kanunu m.22/4). Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkes kendi kusurundan sorumlu olur ve her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir (TCK m.22/5).

Bu nedenle tali kusurlu sürücü de ceza yargılamasının dışında kalmaz; kusur derecesi cezanın belirlenmesinde dikkate alınır. Suçların unsurları ve cezaları için taksirle yaralama suçu ve taksirle ölüme neden olma yazılarına, taksir kavramı için taksir ne demek yazısına bakabilirsiniz.

8.3. Asli Kusur ve Tazminat: Kusur Oranı Tazminatı Nasıl Etkiler?

Asli kusur ve tali kusur ayrımı kendi başına bir tazminat sonucu doğurmaz; sonucu doğuran, somut olayda orana dönüştürülmüş kusurdur. Zarar gören zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir (Türk Borçlar Kanunu m.52). Motorlu araç işleteni bakımından da, sorumluluktan kurtulamayan işleten kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse hâkim, durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilir (Karayolları Trafik Kanunu m.86).

İşletenin sorumluluğunun kusura bağlı olmayan yapısı kusursuz sorumluluk yazısında, indirimin ölçütleri müterafik kusur ve tazminattan indirim yazısında anlatılır. Tazminat kalemleri, sigortaya başvuru ve zamanaşımı için trafik kazası tazminat davası yazısına, kusur oranının tutara yaklaşık etkisi için trafik kazası tazminat hesaplama aracımıza bakabilirsiniz. Araç tam hasarlı sayılıp yapılan ödeme zararı karşılamıyorsa eksik kısmın nasıl isteneceği pert farkı tazminatı yazısında anlatılır.

9. Asli Kusur Tespiti Ceza ve Tazminat Dosyasında Farklı Çıkabilir mi?

Asli kusur tespiti aynı kazada farklı belgelerde farklı çıkabilir: kaza tespit tutanağında, ceza dosyasındaki bilirkişi raporunda ve tazminat davasındaki bilirkişi raporunda. Hangisinin hangi dosyayı bağladığını kanun belirler. Hukuk hâkimi, zarar verenin kusurunun olup olmadığına karar verirken ceza hukukunun sorumluluk hükümleriyle ve ceza hâkiminin beraat kararıyla bağlı değildir; ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz (Türk Borçlar Kanunu m.74).

Bu nedenle ceza dosyasında ya da tutanakta yer alan asli veya tali kusur nitelemesi, tazminat uyuşmazlığındaki kusur değerlendirmesini kendiliğinden belirlemez. Tutanak kusur oranı taşımadığı için (Yönetmelik m.156) oran her iki dosyada da ayrı ayrı tartışılır. KTK’nın güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yayımlanır.