TCK 32: Akıl Hastalığı ve Ceza Sorumluluğu — Kusur Yeteneği, Rapor Şartı ve 2025 Değişikliği

Kısa Cevap

Akıl hastalığı (TCK m.32) ceza sorumluluğunu iki kademede etkiler: hastalık, fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılamayı ortadan kaldırıyor ya da davranışları yönlendirme yeteneğini önemli derecede azaltıyorsa kişiye ceza verilmez — ama serbest de kalmaz: hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur (m.32/1). Yetenek bu derecede değil, yalnızca azalmışsa ceza indirilir: ağırlaştırılmış müebbet yerine 25, müebbet yerine 20 yıl; diğer cezalarda en fazla 1/6 indirim (m.32/2). Durumun tespiti sağlık kurulu raporuna bağlıdır ve şüphe varken rapor almadan hüküm kurulması bozma nedenidir. 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanun, m.32/2’deki tedbir rejimini değiştirdi.

Bu Durumda mısınız?

• Yakınınız psikiyatrik tedavi görüyor ve hakkında ceza soruşturması açıldı; “ceza ehliyeti var mı?” sorusu ortada duruyor.
• Sanığın dosyasında hastane kayıtları var ama mahkeme rapor aldırmadan mahkûmiyet kurdu.
• Alınan rapor tek uzman imzalı ya da yerel hastaneden; yeterli olup olmadığını soruyorsunuz.
• “Ceza verilmesine yer olmadığına” karar verildi ama yakınınız yüksek güvenlikli kuruma yerleştirildi; bunun ne anlama geldiğini merak ediyorsunuz.
• 2025 sonundaki kanun değişikliğinin dosyanıza etkisini öğrenmek istiyorsunuz.

Bu yazı genel bir çerçeve sunar; tıbbi değerlendirme hekimlerin, hukuki sonuçları somut dosyanın işidir. Durumunuz için bir avukata danışınız.

Kusur Yeteneği Ne Demek? (TCK 32’nin Temeli)

Ceza hukuku, kişiyi ancak kınanabiliyorsa cezalandırır; kınanabilirliğin ön şartı kusur yeteneğidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu kavramı iki unsurla tanımlar:

“Kusur yeteneğinin iki belirgin unsuru vardır. Bunlardan ilki; işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabilme, diğeri ise eylemin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabilen kişinin, davranışlarını bu algılama doğrultusunda hukuk düzeninin gereklerine uygun olarak yönlendirme yeteneğinin bulunmasıdır. Algılama ve irade yeteneği denilen bu iki öğenin kişide bir arada bulunmaması veya bu yeteneklerinde azalma meydana gelmesi hâlinde kusur yeteneğinin tam olmadığı kabul edilmelidir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2023/62, K. 2024/90, T. 21.02.2024 — itirazın reddi)

TCK m.32 bu iki ekseni (algılama + yönlendirme) akıl hastalığı bağlamında iki kademeye ayırır: tam etkilenme (m.32/1 — ceza yok, tedbir var) ve kısmi etkilenme (m.32/2 — ceza var, indirimli). Kritik nokta: ölçü tıbbi tanının adı değil, hastalığın fiil anında bu iki yetenek üzerindeki etkisidir.

Dayandığı Kanun Maddeleri

TCK m.32/1 — Akıl hastalığı

Akıl hastalığı nedeniyle, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış olan kişiye ceza verilmez. Ancak, bu kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur.

TCK m.32/2 (son cümle 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanun’la değişik — güncel metin)

Birinci fıkrada yazılı derecede olmamakla birlikte işlediği fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneği azalmış olan kişiye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmibeş yıl, müebbet hapis cezası yerine yirmi yıl hapis cezası verilir. Diğer hallerde verilecek ceza, altıda birden fazla olmamak üzere indirilebilir. Kişi hakkında ayrıca akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirine hükmolunur.

TCK m.57/1 — Akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri

Fiili işlediği sırada akıl hastası olan kişi hakkında, koruma ve tedavi amaçlı olarak güvenlik tedbirine hükmedilir. Hakkında güvenlik tedbirine hükmedilen akıl hastaları, yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında koruma ve tedavi altına alınırlar.

TCK m.57/2 (son cümle 7571 sayılı Kanun’la ek — güncel metin)

Hakkında güvenlik tedbirine hükmedilmiş olan akıl hastası, yerleştirildiği kurumun sağlık kurulunca düzenlenen raporda toplum açısından tehlikeliliğinin ortadan kalktığının veya önemli ölçüde azaldığının belirtilmesi üzerine infaz hâkimi kararıyla serbest bırakılabilir. Ancak, hakkında 32 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca güvenlik tedbirine hükmedilen akıl hastaları için kurumda geçirilecek süre, ağırlaştırılmış müebbet hapis ve müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda bir yıldan, üst sınırı on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda ise altı aydan az olamaz.

CMK m.74/1 — Gözlem altına alınma

Fiili işlediği yolunda kuvvetli şüpheler bulunan şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığını, akıl hastası ise ne zamandan beri hasta olduğunu ve bunun, kişinin davranışları üzerindeki etkilerini saptamak için; uzman hekimin önerisi üzerine, Cumhuriyet savcısının ve müdafiin dinlenmesinden sonra resmî bir sağlık kurumunda gözlem altına alınmasına, soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından karar verilebilir.

Tam Yoksunluk (TCK 32/1): Ceza Verilmez — Ama Beraat Değil

M.32/1’in eşiği iki alternatif hâlden biriyle aşılır: hastalık ya fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılamayı tamamen ortadan kaldırmıştır ya da algılama yerinde olsa bile davranışları yönlendirme yeteneğini önemli derecede azaltmıştır. Bu durumda verilecek karar mahkûmiyet de beraat de değildir; Genel Kurul sonucu ve niteliğini netleştirir:

“Buna göre, ortada bütün unsurlarıyla oluşmuş bir suç bulunmakta ise de akıl hastası olduğu belirlenen sanık, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayacak durumda olduğundan, suçun işlenmesinden dolayı hukuki anlamda sorumlu tutulup cezalandırılamaz. TCK’nın 32. maddesinin birinci fıkrası gereğince bu durumda bulunan sanığa ceza tayin edilmesi mümkün olmadığından, CMK’nın 223. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. Öte yandan sanığa ceza verilemiyor olması, hakkında bir güvenlik tedbirine hükmolunmasına engel değildir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2023/62, K. 2024/90, T. 21.02.2024 — itirazın reddi)

Üç sonuç çıkarın: (1) suç ortadan kalkmaz — fiilin bütün unsurlarıyla işlendiği saptanır, kusurlu sayılamadığı için ceza verilmez; (2) karar türü “ceza verilmesine yer olmadığı”dır (CMK m.223/3-a). Beraat değildir ve beraatin sonuçlarını doğurmaz (karar türlerinin farkları için: Beraat ne demek? (CMK 223)); (3) kişi serbest bırakılmaz — akıl hastalarına özgü güvenlik tedbiri uygulanır (aşağıda).

Azalmış Kusur Yeteneği (TCK 32/2): İndirim Mekaniği

Hastalığın etkisi m.32/1’deki dereceye varmıyorsa (kişi algılıyor, yönlendirme yeteneği ise azalmış ama önemli derecede değil) ceza sorumluluğu sürer, ceza indirilir: ağırlaştırılmış müebbet yerine 25 yıl, müebbet yerine 20 yıl; diğer hâllerde ceza altıda birden fazla olmamak üzere indirilebilir. Lafza dikkat: süreli cezalardaki indirim “indirilebilir” diye kurulmuştur — 1/6 bir tavandır ve Genel Kurul’un ifadesiyle bu noktada hâkime takdir tanınmıştır. Şu cümle, aynı zamanda maddenin 2025 öncesi son cümlesinin nasıl işlediğinin de tanığıdır:

“Ancak burada hâkime bir takdir yetkisi de verilmiştir. Buna göre, mahkûm olunan ceza, süresi aynı olmak koşuluyla kısmen veya tamamen akıl hastalarına özgü güvenlik tedbiri olarak da uygulanabilir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2023/62, K. 2024/90, T. 21.02.2024 — itirazın reddi)

Yani eski rejimde mahkeme, 32/2 kapsamındaki hükümlünün cezasını (süresi aynı kalmak koşuluyla) kısmen veya tamamen tedbire çevirebilirdi. Bu cümle artık tarih oldu; yeni rejim aşağıda.

2025 Değişikliği (7571): Tedbir Rejimi Değişti

24.12.2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun, m.32/2’nin son cümlesini değiştirdi (m.14) ve m.57/2’ye yeni bir cümle ekledi (m.15). İki eksende özetlenebilir:

1. 32/2’de çevirme takdiri yerine birlikte uygulama: Eski metin “Mahkûm olunan ceza, süresi aynı olmak koşuluyla, kısmen veya tamamen, akıl hastalarına özgü güvenlik tedbiri olarak da uygulanabilir” diyordu; cezanın tedbire çevrilmesi mahkemenin takdirindeydi (yukarıdaki Genel Kurul anlatımı). Güncel metin ise “Kişi hakkında ayrıca akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirine hükmolunur” der: azalmış kusur yeteneğiyle mahkûm olan kişi hakkında indirimli cezanın yanında tedbir öngörülür.
2. 32/1 tedbirine asgari kurum süresi (57/2): Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet gerektiren suçlarda bir yıldan, üst sınırı on yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda altı aydan az olamayacak bir taban getirildi; salıverme yine sağlık kurulu raporu + infaz hâkimi kararıyla, ama bu tabanların altına inmeden.

Hangi fiile hangi rejim? Ceza hukukunda sonradan yürürlüğe giren kanun ancak failin lehineyse geçmiş fiillere uygulanır (TCK m.7/2). 7571’in getirdiği rejimin eskisine göre lehe mi aleyhe mi olduğu tek cümleyle söylenemez: çevirme-takdirinin kalkması bazı dosyalarda aleyhe, tedbirin standartlaşması başka dosyalarda farklı yönde sonuç doğurabilir. Karşılaştırma, her dosyada iki metnin bütün hâlinde uygulanıp sonuçlarının kıyaslanmasıyla yapılır. Kesin olan şu: 24.12.2025 sonrası fiillerde güncel metin uygulanır; öncesi fiillerde lehe-kanun değerlendirmesi gündeme gelir. İnternetteki 2025 öncesi yazılar bu değişikliği içermeyebilir; hangi metne baktığınızı mutlaka kontrol edin.

Usul Güvencesi: Şüphe Varsa Rapor Şart

Akıl hastalığı savunması ya da dosyaya yansıyan tedavi kaydı, tanı, tutarsız davranış gibi emareler varsa, mahkeme bu ihtimali araştırmadan hüküm kuramaz. Araştırmanın aracı uzman raporu; gerektiğinde gözlem altına almadır (CMK m.74/1 — metni yukarıda; gözlem süresi kural olarak üç haftayı geçemez, m.74/3). Raporun yeterliliği de denetime tabidir — Genel Kurul, Adli Tıp Kurumu Gözlem İhtisas Dairesi raporuna dayanılarak kurulan hükümlerde dahi bu iddianın temyizde incelenmesi gerektiğini kabul etmiştir:

“sanık hakkında TCK’nın 32. maddesinin uygulanıp uygulanmayacağının belirlenmesi bakımından Adli Tıp Kurumu Gözlem İhtisas Dairesince düzenlenen rapor esas alınarak eksik araştırmaya dayalı hükümler kurulup kurulmadığı hususunun, Özel Dairece temyiz incelemesi sırasında gözetilmesi gerektiği kabul edilmelidir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/110, K. 2024/189, T. 12.06.2024 — itirazın kabulü)

(Bu karar usule ilişkindir — Genel Kurul 32’nin esasını çözmemiş, rapor-yeterliliği iddiasının temyiz incelemesinde ele alınması gerektiğini söylemiştir; esası dosyasına iade etmiştir.) Uygulamadaki tipik bozma ise raporun hiç alınmaması ya da yetersiz raporla yetinilmesidir. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, üstelik bozmaya uyulmuş bir dosyada, usulüne uygun merciden rapor alınmamasını yeniden bozmuştur:

“bozmaya uyulmasına karar verildiği hâlde, Adli Tıp Kurumunun ilgili İhtisas Dairesinden ya da Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanelerinden rapor alınması yerine, Kırşehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Baştabipliğinin 03.07.2023 tarihli, 964 sayılı, tek psikiyatri uzmanı tarafından imzalı ve fotokopi olan “Sanığın suç tarihinde cezai sorumluluğunu etkileyecek nitelikte akıl hastalığı ya da zayıflığının olmadığı, TCK’nın 32. maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceği, dolayısı ile cezai sorumluluğunun tam olduğu” şeklindeki raporu esas alınmak suretiyle eksik kovuşturma ile yazılı şekilde hüküm kurulması,

(Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2024/1161, K. 2024/7276, T. 08.05.2024 — bozma)

Savunma pratiği: dosyada psikiyatrik tedaviye, tanıya veya olay anındaki anormal davranışa dair her kayıt, m.32 araştırması talebinin somut dayanağıdır; mahkeme araştırmadan geçerse bu başlı başına temyiz sebebidir. Değerlendirme mutlaka suç tarihindeki duruma odaklanmalıdır; bugünkü durum değil.

Raporu Kim Verir? Merci Disiplini

Yargıtay yalnız raporun varlığını değil, kaynağını ve biçimini de arar: tek uzman imzalı yerel rapor ya da devlet hastanesinin heyet raporu, kusur yeteneği tespiti için yeterli görülmemektedir. Güncel formül:

“Adli Tıp Kurumu ilgili İhtisas Kurulundan, tam teşekküllü Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesinden veya Tıp Fakültelerinin Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanlıklarından sağlık kurulu raporu aldırılarak, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun tayini gerekirken Siverek Devlet Hastanesinden alınan heyet raporu doğrultusunda eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması hukuka aykırı görülmüştür.

(Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/24441, K. 2025/10228, T. 08.12.2025 — bozma)

Özet: geçerli kaynaklar ATK ilgili İhtisas Kurulu, tam teşekküllü Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi veya tıp fakültelerinin ilgili anabilim dalı; biçim sağlık kurulu raporudur. Elinizdeki rapor bu standardın altındaysa, mahkûmiyet de “sorumluluğu tamdır” tespiti de sağlam zeminde değildir.

Güvenlik Tedbirinin İçeriği (TCK 57)

M.32/1 uygulanan kişi, koruma ve tedavi amaçlı olarak yüksek güvenlikli sağlık kurumuna yerleştirilir (m.57/1). Tedbir süreye değil tehlikeliliğe endekslidir: yerleştirilen kurumun sağlık kurulu, toplum açısından tehlikeliliğin ortadan kalktığını veya önemli ölçüde azaldığını raporlarsa, kişi infaz hâkimi kararıyla serbest bırakılabilir (m.57/2). 7571 sonrası bunun bir tabanı vardır: müebbetlik suçlarda en az bir yıl, üst sınırı on yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda en az altı ay kurumda kalınır (m.57/2 son cümle — metni yukarıda). Salıverme sonrası da ip kopmaz: raporda gerek görülürse tıbbi kontrol ve takip, belirlenen aralıklarla sürer (m.57/3-4).

Benzer Kurumlarla İlişkisi

• Yaş küçüklüğü (TCK m.31): Kusur yeteneğinin öbür büyük başlığıdır; kanun, aynı algılama/yönlendirme eksenini yaş gruplarına göre kademeler: Yaş küçüklüğü (TCK 31)
• Geçici nedenler, alkol ve uyuşturucu (TCK m.34): Geçici bir nedenle ya da irade dışı alınan alkol/madde etkisiyle algılama veya yönlendirme yeteneği ortadan kalkan/önemli derecede azalan kişiye ceza verilmez (m.34/1); iradi olarak alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisinde suç işleyen kişi hakkında ise bu cezasızlık hükmü uygulanmaz (m.34/2). Yani sarhoşluk hâlleri m.32’nin değil, m.34’ün rejimine tabidir.
• Ceza zincirindeki yeri: Akıl hastalığı indirimi, TCK m.61/5 sırasında haksız tahrik ve yaş küçüklüğüyle aynı kümede, takdiri indirimden (m.62) önce uygulanır.
• Kusurluluğu etkileyen diğer hâller: Meşru savunma ve zorunluluk hâli gibi kurumlar fiilin hukuka aykırılığını/kusurluluğu başka eksenden etkiler: Meşru müdafaa (TCK 25)

Akıl Hastalığı Tablosu

Konu	Kural	Dayanak
Ölçü	Tanının adı değil, fiil anında algılama/yönlendirme yeteneğine etki	TCK m.32; CGK, E. 2023/62, K. 2024/90
Tam yoksunluk	Ceza verilmez → CMK m.223/3-a “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı + güvenlik tedbiri	TCK m.32/1; CGK, E. 2023/62, K. 2024/90
Beraat mi?	Hayır — suç sabittir, kusur yüklenemez; beraat sonuçları doğmaz	CMK m.223/3-a
Azalmış yetenek	Ağır. müebbet→25 yıl; müebbet→20 yıl; diğerlerinde en çok 1/6 indirim (“indirilebilir”)	TCK m.32/2
2025 değişikliği	Çevirme takdiri kalktı; indirimli ceza + ayrıca tedbir; 32/1 tedbirine asgari kurum süresi (1 yıl / 6 ay)	7571 sK m.14-15; TCK m.32/2, m.57/2
Rapor şartı	Şüphe varken rapor almadan/yetersiz raporla hüküm = bozma	2. CD, E. 2024/1161, K. 2024/7276
Geçerli merci	ATK İhtisas Kurulu · tam teşekküllü RSHH · tıp fak. anabilim dalı — sağlık kurulu raporu	8. CD, E. 2024/24441, K. 2025/10228
Gözlem	Uzman hekim önerisi + savcı/müdafi dinlenerek; hâkim/mahkeme kararı; kural olarak ≤3 hafta	CMK m.74/1, 74/3
Tedbirden çıkış	Sağlık kurulu raporu + infaz hâkimi kararı; 7571 tabanları saklı	TCK m.57/2

Sık Yapılan Hatalar

• “Akıl hastası = cezasız” sanmak. Tam yoksunlukta bile kişi serbest kalmaz; yüksek güvenlikli kurumda koruma-tedavi tedbiri uygulanır ve çıkış tehlikelilik raporuna bağlıdır.
• Tanıyı yeterli saymak. Belirleyici olan tıbbi etiketin kendisi değil, hastalığın suç anında algılama/yönlendirme yeteneğine etkisidir; aynı tanı iki dosyada iki farklı sonuç doğurabilir.
• Bugünkü durumdan hareket etmek. Değerlendirme fiil tarihine ilişkindir; sonradan başlayan ya da iyileşen tablo, suç anındaki yeteneği göstermez.
• Yetersiz raporla yetinmek. Tek uzman imzalı, fotokopi ya da yerel heyet raporları Yargıtay standardını karşılamaz; ATK/RSHH/tıp fakültesi sağlık kurulu raporu isteyin.
• “Ceza verilmesine yer olmadığı” kararını beraat sanmak. İkisi ayrı karar türleridir ve sonuçları farklıdır; kararın türü tazminat ve sicil eksenlerinde önem taşır.
• 2025 öncesi kaynaklardan tedbir rejimi okumak. 7571, 32/2’nin son cümlesini ve 57/2’yi değiştirdi; fiil tarihinize göre hangi metnin uygulanacağını kontrol ettirin.

Özet

• TCK m.32 = kusur yeteneğinin akıl hastalığı ekseni: ölçü tanı değil, fiil anında algılama + yönlendirme yeteneğine etki (CGK E. 2023/62, K. 2024/90).
• Tam yoksunlukta ceza yok ama serbestlik de yok: CMK m.223/3-a kararı (beraat değil) + yüksek güvenlikli kurumda koruma-tedavi; çıkış tehlikelilik raporu + infaz hâkimi kararıyla (TCK m.57).
• Azalmış yetenekte indirim: ağır. müebbet→25, müebbet→20 yıl; diğerlerinde en çok 1/6 ve takdirî (“indirilebilir”).
• 7571 (24.12.2025) rejimi değiştirdi: çevirme takdiri kalktı → indirimli ceza + ayrıca tedbir; 32/1 tedbirine asgari kurum süresi geldi; hangi fiile hangi metnin uygulanacağı lehe-kanun kuralıyla (TCK m.7/2) dosya bazında belirlenir.
• Rapor usulün kalbi: şüphe varken rapor alınmadan hüküm bozulur; geçerli merci ATK İhtisas Kurulu / tam teşekküllü RSHH / tıp fakültesi ve biçim sağlık kurulu raporudur (2. CD E. 2024/1161, K. 2024/7276; 8. CD E. 2024/24441, K. 2025/10228).

İlgili yazılar: Beraat Ne Demek? Beraat Sebepleri, Derhal Beraat ve Sonuçları (CMK 223) · TCK 61: Cezanın Belirlenmesi — Temel Ceza, Alt Sınırdan Uzaklaşma ve Hesap Sırası · TCK 62: Takdiri İndirim Nedenleri (İyi Hal İndirimi) — 1/6 İndirim ve 2022 Değişikliği · Meşru Müdafaa (Nefsi Müdafaa) Nedir? TCK 25 Meşru Savunma