TCK 62: Takdiri İndirim Nedenleri (İyi Hal İndirimi) — 1/6 İndirim ve 2022 Değişikliği

Kısa Cevap

Takdiri indirim (TCK m.62), hâkimin fail yararına cezayı hafifletecek nedenler gördüğünde uyguladığı indirimdir: ağırlaştırılmış müebbet müebbete, müebbet 25 yıl hapse dönüşür; diğer cezalar altıda birine (1/6) kadar indirilir. Halk arasında “iyi hal indirimi” denir; ancak indirim otomatik değildir ve 2022’deki kanun değişikliğinden beri failin duruşmadaki şeklî tutumu (kılık-kıyafet gibi) indirim nedeni yapılamaz. Ölçüt, pişmanlığı gösteren davranışlardır ve karar her iki yönde de gerekçeli olmak zorundadır.

Bu Durumda mısınız?

• Mahkeme cezayı belirledi ama “iyi hal indirimi” uygulamadı; gerekçesinin denetlenebilir olup olmadığını merak ediyorsunuz.
• Sanık duruşmada “pişman değilim, çünkü ben yapmadım” dedi; mahkeme bunu indirimi reddetme gerekçesi yaptı.
• Sabıkasız bir sanık hakkında “geçmişi” gerekçe gösterilerek indirim reddedildi; dosyayla çelişkiyi temyize taşımak istiyorsunuz.
• Karşı taraf “kravat taktı diye indirim aldı” diyor; 2022’den sonra bunun mümkün olup olmadığını soruyorsunuz.
• İnternette hâlâ “duruşmadaki iyi hali nedeniyle indirim” anlatan sayfalar görüyorsunuz ve güncel kurala emin olamıyorsunuz.

Bu yazı genel bir çerçeve sunar. Takdiri indirim adı üstünde takdire dayalıdır ve her dosyada olayın kendi koşullarına göre çözülür; somut durumunuz için bir avukata danışınız.

Takdiri İndirim (“İyi Hal İndirimi”) Ne Demek? (TCK 62)

Kanun, her suç için bir ceza aralığı belirler; hâkim de cezayı bu aralık içinde bireyselleştirir. Takdiri indirim bu bireyselleştirmenin son halkasıdır: kanunda tek tek sayılmayan, ancak fail yararına cezayı hafifletmeyi haklı kılan nedenler varsa hâkim cezadan indirim yapar (TCK m.62/1). Uygulamada ve halk dilinde buna “iyi hal indirimi” denir. Ancak bu ifade kanun metninde geçmez; maddenin başlığı “takdiri indirim nedenleri”dir ve 2022 değişikliğinden sonra ölçüt, aşağıda görüleceği gibi “iyi görünmekten” bilinçli olarak uzaklaştırılmıştır.

Kurumun iki yüzü vardır ve ikisini birden akılda tutmak gerekir. Birincisi, indirim hâkimin takdirindedir: koşulları oluşmuşsa bile fail otomatik olarak indirim “hak etmez”. İkincisi, bu takdir denetlenebilir: hâkim indirimi de reddi de gerekçelendirmek zorundadır ve Yargıtay bu gerekçeyi dosya içeriğiyle karşılaştırarak denetler (aşağıda).

Dayandığı Kanun Maddeleri

TCK m.62/1 — Takdiri indirim nedenleri

Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir.

TCK m.62/2 (27.05.2022 tarihli 7406 sayılı Kanun değişikliği işlenmiş güncel metin)

Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri göz önünde bulundurulabilir. Ancak failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları, takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmaz. Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir.

TCK m.61/5 — Cezanın belirlenmesi (uygulama sırası)

Yukarıdaki fıkralara göre belirlenen ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebeplere ilişkin hükümler ile takdiri indirim nedenleri uygulanarak sonuç ceza belirlenir.

TCK m.7/2 — Zaman bakımından uygulama

Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.

Ceza Ne Kadar İner? (1/6 Hesabı)

TCK m.62/1 üç ayrı kural içerir:

Cezanın türü	Takdiri indirim uygulanırsa
Ağırlaştırılmış müebbet hapis	Müebbet hapis
Müebbet hapis	25 yıl hapis
Süreli hapis / adli para cezası	Altıda birine (1/6) kadarı indirilir

Süreli cezalarda indirilen, cezanın altıda birine kadarki bölümüdür; yani 1/6 bir üst sınırdır, hâkim daha düşük bir oran da takdir edebilir. Basit bir örnek: 12 yıl hapis cezasında tam 1/6 indirim 2 yıla karşılık gelir; sonuç ceza 10 yıl olur. 10 yıl (120 ay) ceza alan bir sanıkta ise tam oran uygulanırsa sonuç 8 yıl 4 aydır.

İki nokta önemlidir. Birincisi, müebbet cezalarında indirim oran değil dönüşüm olarak çalışır: ağırlaştırılmış müebbet müebbete, müebbet 25 yıl süreli hapse döner (müebbet cezasının infaz rejimi için: Müebbet hapis kaç yıl?). İkincisi, takdiri indirim en son uygulanır: teşebbüs, haksız tahrik, yaş küçüklüğü gibi tüm artırım ve indirimler yapıldıktan sonra kalan ceza üzerinden hesaplanır (TCK m.61/5 — metni yukarıda). Bu yüzden aynı 1/6, dosyadan dosyaya çok farklı sürelere karşılık gelir.

Takdiri İndirim Nedenleri Nelerdir?

Güncel metne göre hâkim şu nedenleri göz önünde bulundurabilir (TCK m.62/2 — metni yukarıda):

• Failin geçmişi — örneğin sabıkasız oluş;
• Sosyal ilişkileri — aile, iş ve çevre düzeni;
• Fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları — zararı giderme çabası, samimi özür gibi davranışa dökülen pişmanlık;
• Cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri — örneğin genç bir sanığın eğitim ve iş hayatı.

Bu katalog eskiden örnekseyiciydi: 2022 öncesi metin nedenleri saydıktan sonra “gibi hususlar” diyerek hâkime kanunda yazmayan nedenlere dayanma serbestisi tanıyordu. 7406 sayılı Kanun bu ibareyi metinden çıkardı. Yargıtay 12. Ceza Dairesi değişikliğin sonucunu açıkça ifade eder:

“takdirî indirim nedenleri tahdidi hale getirilmiş ve takdirî indirim nedenlerinin uygulama alanı daraltılmıştır”

(Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/8434, K. 2024/225, T. 17.01.2024 — onama)

Yani bugün işlenen bir fiilde hâkim, indirimi kanunda sayılan nedenlere dayandırmak zorundadır. Aynı karar, yeni metnin üç ayağını da özetler: nedenlerin sınırlı sayıldığı, duruşmadaki şeklî tutumun dikkate alınamayacağı ve nedenlerin kararda gerekçeleriyle gösterilmesi gerektiği.

Dikkat: “pişmanlık” ölçütü, sanığın suçu kabul etmesini zorunlu kılmaz. Suçu inkâr eden sanığın bu beyanı savunma hakkının kullanımıdır; Yargıtay bunun “pişmanlıksızlık” sayılarak indirimin reddine gerekçe yapılmasını hukuka aykırı bulmuştur (aşağıda).

2022 Değişikliği: “Kravat İndirimi” Dönemi Kapandı

Kamuoyunda yıllarca “kravat indirimi” ya da “takım elbise indirimi” olarak tartışılan uygulamanın kaynağı, TCK m.62/2’nin eski metnindeki “yargılama sürecindeki davranışları” ibaresinin, sanığın duruşmadaki görünüm ve tavrını da kapsayacak biçimde okunmasıydı. 27.05.2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren 7406 sayılı Kanun’un 1. maddesi, TCK m.62/2’yi üç eksende değiştirdi (değişikliğin madde metnine işlenmiş hâli yukarıdadır):

1. Pişmanlık ölçütü: “yargılama sürecindeki davranışları” ibaresi, “yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları” olarak değiştirildi. Artık duruşmada sessiz ve düzgün görünmek değil, pişmanlığı davranışa döken tutum aranır.
2. Şeklî tutum yasağı: Fıkraya eklenen cümleyle, failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları — kılık-kıyafet düzeni bunun tipik örneğidir. Takdiri indirim nedeni olmaktan açıkça çıkarıldı.
3. Tahdidi katalog + gerekçe: “gibi hususlar” ibaresi metinden çıkarıldı (nedenler artık sınırlı sayılır) ve nedenlerin kararda “gerekçeleriyle” gösterilmesi zorunluluğu lafza yazıldı.

Oranın az bilinen tarihçesi: TCK’nın 12.10.2004’te yayımlanan ilk metninde 62/1’deki indirim oranı “beşte birine kadarı” (1/5) idi. Ancak bu metin hiç uygulanmadı: TCK daha yürürlüğe girmeden, 31.03.2005 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 5328 sayılı Kanun oranı 1/6’ya indirdi ve madde 01.06.2005’te bu hâliyle yürürlüğe girdi. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, oranı hâlâ 1/5 sanan bir uygulamayı düzeltirken bunu açıkça anlatır:

“5237 sayılı Yasanın 62. maddesinde 1/5 olarak öngörülen indirim oranının yasa yürürlüğe girmeden 31/03/2005 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 5328 sayılı Yasa ile 1/6 olarak değiştirildiği ve bu şekliyle yürürlüğe girmiş bulunduğu ve yürürlüğe girmeyen bir yasanın uygulanamayacağı”

(Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2008/2913, K. 2012/5036, T. 10.05.2012 — onama)

Bu yüzden eski tarihli bazı kaynaklarda görülen “1/5 indirim” bilgisi bugün de, geçmiş fiiller için de yanlıştır.

Hangi Tarihteki Fiile Hangi Metin Uygulanır?

Ceza hukukunda sonradan yürürlüğe giren kanun, ancak failin lehineyse geçmiş fiillere uygulanır (TCK m.7/2 — metni yukarıda). 7406 değişikliği indirim nedenlerini sınırlandırdığı ve şeklî tutumu ölçüt olmaktan çıkardığı için, Yargıtay’ın ifadesiyle maddenin “uygulama alanı daraltılmıştır” (12. CD, E. 2022/8434, K. 2024/225). Pratik sonuç şudur:

• 27.05.2022’den önce işlenen fiillerde kural olarak eski, daha geniş metin uygulanmaya devam eder. Nitekim Yargıtay, değişiklikten sonra verdiği kararlarda dahi, suç tarihi eski olan dosyalarda 62/2’nin “gibi hususlar” içeren eski metnini esas almayı sürdürmüştür (örneğin 4. CD, E. 2020/17143, K. 2022/18823 — suç tarihi 2012).
• 27.05.2022 ve sonrasında işlenen fiillerde yeni metin geçerlidir: tahdidi katalog, pişmanlık ölçütü ve şeklî tutum yasağı.

Hangi metnin somut dosyada daha lehe olduğu, mahkemece iki metin ayrı ayrı uygulanarak karşılaştırılır; bu değerlendirme dosya bazlıdır ve kalıp cevabı yoktur.

İndirim Otomatik mi? Hâkimin Takdir Yetkisi

Hayır. Takdiri indirim, adı üstünde takdiridir: koşullar oluşsa bile hâkim indirimi uygulamak zorunda değildir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu serbestinin gerekçesini, sanığı bizzat gözlemleyen hâkimin konumuna bağlar:

“Serbest takdir sisteminin bir gereği olarak da olayda sanık yararına takdiri indirimin uygulanmasını gerektiren nedenlerin varlığını veya yokluğunu belirleme yetkisi yargılamayı yapan hâkime ait olacaktır. Zira yargılama süreci boyunca maddi gerçeğe ulaşma ve adaleti sağlama yolunda çaba harcayan hâkim, sanığı birebir gözlemleyen ve bu bağlamda takdiri indirim nedenlerinin varlığı ya da yokluğunu en iyi tespit edebilecek konumdaki kişidir.”

(Yargıtay 16. Ceza Dairesi, E. 2019/11474, K. 2021/4427, T. 29.06.2021 — bozma)

Aynı karar, bu geniş takdirin köklerini 07.06.1976 tarihli ve 3-4 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı’na kadar götürür:

“07.06.1976 gün ve 3–4 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile bu doğrultudaki birçok Ceza Genel Kurulu kararında açıkça vurgulandığı üzere; yasa koyucu, hâkime takdiri indirim hükmünün uygulanması konusunda geniş bir takdir yetkisi tanıyarak uygulamada çıkabilecek olan ve önceden öngörülme olanağı bulunmayan çeşitli halleri kapsayacak bir kalıp bulmanın zorluğu karşısında hâkimin bu yetkisini kısıtlamaktan özenle kaçınmış, bu tavrını 5237 sayılı TCK’nda da devam ettirmiştir.”

(Yargıtay 16. Ceza Dairesi, E. 2019/11474, K. 2021/4427, T. 29.06.2021 — bozma)

Bu geniş yetkinin bir sınırı vardır ve sınır gerekçededir. İndirim ne otomatik bir hak ne de karşılıksız bir lütuftur; uygulansa da uygulanmasa da kararın gerekçesi gösterilmek zorundadır. Nitekim TCK m.62/2 de “Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir.” demektedir. Anılan kararda, eyleminin ağırlığı nazara alınan sanık hakkında indirimin reddi bu çerçevede hukuka uygun bulunmuştur:

“Ancak hâkimin bu konudaki takdir yetkisi sınırsız değildir. Bütün kararlarda olduğu gibi takdiri indirimin uygulanmasına veya uygulanmamasına ilişkin kararlar da gerekçeli olmalıdır.”

(Yargıtay 16. Ceza Dairesi, E. 2019/11474, K. 2021/4427, T. 29.06.2021 — bozma)

Belirtmek gerekir ki bu karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oy yazan üyeler, ret gerekçesinin sanığın suçu inkârına dayandırılmasının savunma hakkını zedelediği görüşündedir. Azınlıkta kalan bu görüşün işaret ettiği sorun, bir sonraki bölümlerde görüleceği gibi, Yargıtay’ın başka kararlarında bozma nedeni olmuştur.

Gerekçe Zorunluluğu ve Yargıtay Denetimi

Takdir serbest, ama başıboş değildir. Yargıtay’ın yerleşik formülü şudur:

“Ancak, hâkimin bu konudaki takdir yetkisi sınırsız değildir. Bütün kararlarda olduğu gibi takdiri indirimin uygulanmasına veya uygulanmamasına ilişkin kararlar da gerekçeli olmalıdır. Bununla birlikte gösterilen gerekçelerin hak, adalet ve nasafet kuralları ile dosya içeriğine uygunluğunun Yargıtay denetimine tâbi olacağında da şüphe bulunmamaktadır.”

(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2020/17143, K. 2022/18823, T. 05.10.2022 — bozma)

7406 değişikliği bu içtihadı kanunlaştırdı: “Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir” (TCK m.62/2). Denetimin ölçütünü 1. Ceza Dairesi güncel bir kararında şöyle formüle eder:

“takdirî indirim nedeninin uygulanmama sebebinin ‘makul’ ve ‘makbul’ olup olmadığı yürürlükteki mevzuat hükmüne göre irdelenmeli, akabinde ise takdirî indirim nedeninin uygulanmama sebebinin, kanunî bir gerekçeye dayanıp dayanmadığı saptanmalıdır.”

(Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2023/3556, K. 2024/5647, T. 17.09.2024 — bozma)

Gerekçe denetimi soyut bir şekil şartı değildir; dosya içeriğiyle çelişen gerekçe bozma nedenidir. Örneğin 4. Ceza Dairesi, aleyhlerine hiçbir olumsuz veri bulunmayan sanıklar hakkında indirimin reddini şöyle bozmuştur:

“sabıkasız olan sanıkların, duruşma tutanaklarına yansıyan herhangi bir olumsuz davranışlarının olmaması ve hükmü veren hakim ile yüz yüze duruşmada bulunmamış olmaları karşısında, dosya kapsamıyla uyumlu olmayan, yetersiz gerekçeyle sanıklar hakkında TCK’nın 62. maddesinin uygulanmaması”

(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2020/17143, K. 2022/18823, T. 05.10.2022 — bozma)

Madalyonun öbür yüzü de vardır: gerekçe yerindeyse hem uygulama hem ret Yargıtay denetiminden geçer. 12. Ceza Dairesi, “cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri”ne dayanan bir indirim uygulamasını “yerinde, yeterli ve kanunî gerekçeye dayalı” bularak onamış (E. 2022/8434, K. 2024/225); Buna karşılık 16. Ceza Dairesi, takdir yetkisinin sınırsız olmadığını ve indirimin uygulanmasına da uygulanmamasına da ilişkin kararların gerekçeli olması gerektiğini belirtir (E. 2019/11474, K. 2021/4427 — yukarıda).

Savunma açısından pratik sonuç: temyiz dilekçesinde yalnız “indirim uygulanmalıydı” demek yetmez; hangi kanuni nedenin dosyada hangi somut verilerle karşılık bulduğunu (sabıkasızlık kaydı, zarar giderme makbuzu, duruşma tutanakları) göstermek ve ret gerekçesinin dosyayla çeliştiği noktaları tek tek işaretlemek gerekir.

Hukuka Aykırı Ret Gerekçeleri: Dört Tipik Hata

1. Ceza Dairesi’nin 2024 tarihli bozması, uygulamada en sık görülen dört hatayı tek dosyada toplar (E. 2023/3556, K. 2024/5647). Yerel mahkeme; “suçun işleniş biçimi, sanığın sabıkalı geçmişi, pişmanlık gözlemlenmeyen davranışları ve cezanın geleceği üzerindeki etkileri” gerekçesiyle indirimi reddetmişti. Yargıtay dört gerekçeyi de hukuka aykırı buldu:

1) Aynı olgunun iki kez aleyhe kullanılması (mükerrer değerlendirme yasağı). “Suçun işleniş biçimi”, temel cezanın belirlenmesinin (TCK m.61/1) ölçütüdür; temel ceza bu nedenle üst sınırdan belirlendikten sonra aynı olgu bir de takdiri indirimin reddine gerekçe yapılamaz:

“Öncelikle “suçun işleniş biçimi” 5237 sayılı Kanun’un 62. maddesinde belirtilen gerekçeler arasında olmayıp, anılan Kanun’un 61/1. maddesinde temel cezanın tayini ile ilgilidir. Temel ceza olarak ömür boyu hapis cezası ile mahkum edilen sanık hakkında mükerrer değerlendirme yasağını çiğneyecek biçimde aynı gerekçe gösterilerek takdiri indirim hükmünün uygulanmaması yasal değildir.”

(Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2023/3556, K. 2024/5647, T. 17.09.2024 — bozma)

2) İnkârın “pişmanlıksızlık” sayılması. Suçu işlemediğini söyleyen sanıktan pişmanlık beklenemez; bu beyan savunma hakkının kullanımıdır:

“Sanık mahkeme huzurundaki savunmasında “bu şekilde bir olayın yaşanmış olması nedeniyle üzgün olmakla birlikte benim herhangi bir eylemim olmadığı için pişman değilim” demiştir. Mahkemece bu beyanın sanığın suçu işlemediğine ilişkin savunması kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.”

(Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2023/3556, K. 2024/5647, T. 17.09.2024 — bozma)

3) Lehe ölçütün ret gerekçesi yapılması. “Cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri” kanunda indirim uygulanırken gösterilecek bir nedendir; aynı karara göre bunun ret gerekçesi olarak kullanılması “yasal olmamıştır”. Üstelik dosyadaki sanık 20 yaşındaydı.

4) Dosyayla çelişen olgu. Adli sicil kaydına göre sabıkasız olan sanık hakkında “sabıkalı geçmişi” gerekçesine dayanmak, kararı dosya içeriğiyle çelişkiye düşürür; bu da tek başına bozma nedenidir (aynı karar).

Bu başlıklara bir beşincisi eklenebilir: kurumlar arası çelişki. Aynı hükümde sanık lehine takdiri indirim uygulayıp, ardından “suç işlemeye eğilimli kişiliği” gibi bunu yok sayan bir gerekçeyle başka bir kurumu reddetmek de bozma nedenidir; Yargıtay bunu, takdiri indirim uygulanan sanıklar hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının reddi bağlamında açıkça ifade etmiştir:

“yasal ve yeterli olmayan, takdiri indirim uygulama nedenleriyle çelişkili gerekçelerle CMK’nın 231. maddesinde düzenlenen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına yer olmadığına karar verilmesi”

(Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2012/13428, K. 2013/9026, T. 23.09.2013 — bozma)

İnfazdaki “İyi Hâl” ile Karıştırmayın

“İyi hal” ifadesi iki ayrı aşamada, iki ayrı kurum için kullanılır ve bu, en sık düşülen kavram karışıklığıdır:

• TCK m.62 (bu yazının konusu): Hüküm aşamasında, mahkeme cezayı belirlerken uyguladığı indirimdir. Ceza kesinleşmeden önce, bir kez uygulanır ve cezanın süresini değiştirir.
• İnfazdaki iyi hâl: Kesinleşen ceza infaz edilirken, hükümlünün cezaevindeki tutumunun koşullu salıverilme ve infaz kurumu değerlendirmeleri bakımından ele alınmasıdır. Bu, infaz hukukunun ayrı bir kurumudur; cezanın süresini değil, infaz biçimini ve salıverilme zamanını etkiler.

Yani “duruşmada iyi hal indirimi aldı” ile “cezaevinde iyi hâlli sayıldı” bambaşka şeylerdir; ilki TCK m.62’nin, ikincisi infaz mevzuatının konusudur.

Benzer Kurumlardan Farkı ve Uygulama Sırası

• Haksız tahrik (TCK m.29): Tahrik, mağdurdan gelen haksız fiilin doğurduğu öfkenin cezayı azaltmasıdır ve kanuni bir indirim nedenidir; takdiri indirim ise faile ilişkin genel değerlendirmedir. İkisi aynı dosyada birlikte uygulanabilir. Ayrıntı: Haksız tahrik indirimi (TCK 29)
• Etkin pişmanlık: Etkin pişmanlık, kanunun açıkça öngördüğü suçlarda (örneğin malın iadesi, zararın giderilmesi) uygulanan ayrı ve çoğu kez çok daha yüksek oranlı bir indirimdir; takdiri indirim ise her suçta gündeme gelebilir. İkisi birbirini dışlamaz: TCK m.61/5, şahsi indirim sebeplerine ilişkin hükümler ile takdiri indirim nedenlerinin sırasıyla uygulanacağını söyler (metni yukarıda). Ayrıntı: Etkin pişmanlık nedir?
• HAGB: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması cezayı indirmez; hükmün sonuç doğurmasını erteleyen bir kurumdur ve takdiri indirimden bu yönüyle ayrılır. İki kurum arasındaki tutarlılık ise denetlenir: yukarıda görüldüğü gibi, 62’yi uygulayıp HAGB’yi bununla çelişen gerekçeyle reddetmek bozma nedeni sayılmıştır (5. CD, E. 2012/13428, K. 2013/9026). Kurumun bugünkü durumu (Anayasa Mahkemesi iptali dahil) ayrı yazının konusudur: HAGB nedir? · Kısa süreli hapiste üçüncü seçenek olan ertelemenin şartları için: Hapis cezasının ertelenmesi (TCK 51)
• Uygulama sırası: TCK m.61/5 uyarınca takdiri indirim, teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik ve şahsi indirim sebeplerinden sonra, en son uygulanır. Temel cezanın nasıl kurulduğu, teşdit ve hesap sırasının tamamı için: TCK 61: Cezanın belirlenmesi · Sonuç cezaya bağlanan diğer kurumlar için: Adli para cezası nedir? · Tekerrür ne demek? (TCK 58)

Takdiri İndirim Tablosu

Konu	Kural	Dayanak
İndirim miktarı	Ağır. müebbet → müebbet; müebbet → 25 yıl; diğer cezalarda 1/6’ya kadar	TCK m.62/1
Oran tarihçesi	İlk metindeki 1/5, TCK yürürlüğe girmeden 5328 sK ile 1/6 yapıldı (01.06.2005)	5. CD, E. 2008/2913, K. 2012/5036
Nedenler	Geçmiş · sosyal ilişkiler · pişmanlığı gösteren davranışlar · cezanın gelecek etkisi — tahdidi	TCK m.62/2; 12. CD, E. 2022/8434, K. 2024/225
Şeklî tutum (kılık-kıyafet vb.)	27.05.2022’den beri indirim nedeni yapılamaz	TCK m.62/2 (7406 sK m.1)
Otomatik mi?	Hayır — hâkimin takdirinde; ancak takdir sınırsız değil, gerekçe zorunlu	16. CD, E. 2019/11474, K. 2021/4427
Gerekçe	Uygulamada da redde de zorunlu; dosyayla çelişen gerekçe bozulur	TCK m.62/2; 4. CD, E. 2020/17143, K. 2022/18823
İnkâr eden sanık	”Pişman değilim” beyanı savunma kapsamındadır; ret gerekçesi yapılamaz	1. CD, E. 2023/3556, K. 2024/5647
Uygulama sırası	Tüm artırım/indirimlerden sonra, en son	TCK m.61/5
Eski fiiller	27.05.2022 öncesi fiillere kural olarak eski (daha geniş) metin	TCK m.7/2

Sık Yapılan Hatalar

• “İyi hal indirimi otomatiktir” sanmak. İndirim hâkimin takdirindedir; sabıkasızlık dahi tek başına garanti vermez. Ancak ret de gerekçesiz olamaz. İki yön de denetlenir.
• Kılık-kıyafete güvenmek. 27.05.2022’den beri duruşmadaki şeklî tutum ve davranışlar indirim nedeni olarak dikkate alınmaz; “kravat indirimi” dönemi kanunla kapanmıştır (TCK m.62/2).
• “Pişmanım” demenin yeterli, “pişman değilim” demenin yıkıcı olduğunu düşünmek. Ölçüt sözel beyan değil, pişmanlığı gösteren davranışlardır; inkâr ise savunma hakkıdır ve tek başına ret gerekçesi yapılamaz (1. CD, E. 2023/3556, K. 2024/5647).
• İndirimin neden üzerinden değil, sonuç üzerinden tartışılması. Temyizde “1/6 uygulanmalıydı” demek yetmez; kanundaki hangi nedenin dosyada hangi somut karşılığı olduğu gösterilmelidir.
• 62 indirimini infazdaki iyi hâlle karıştırmak. Biri hüküm aşamasının, diğeri cezaevi aşamasının kurumudur; birinden yararlanamamak diğerini etkilemez.
• Eski kaynaklardaki “1/5” veya “gibi hususlar” bilgisine güvenmek. Oran 2005’ten beri 1/6; katalog 2022’den beri tahdidi. Fiil tarihine göre doğru metni belirlemek gerekir (TCK m.7/2).

Özet

• Takdiri indirim (TCK m.62) = hâkimin fail yararına cezayı hafifletmesi: ağır. müebbet → müebbet, müebbet → 25 yıl, diğer cezalarda 1/6’ya kadar indirim; en son uygulanır (TCK m.61/5).
• 2022 reformu oyunu değiştirdi: 7406 sayılı Kanun’la (RG 27.05.2022) katalog tahdidi hâle geldi, ölçüt “pişmanlığı gösteren davranışlar” oldu, duruşmadaki şeklî tutum indirim nedeni olmaktan çıktı — “kravat indirimi” dönemi kapandı.
• İndirim otomatik değil, ama ret de serbest değil: iki yönde de gerekçe zorunlu; gerekçenin dosyayla uyumu Yargıtay denetimine tabidir (16. CD E. 2019/11474, K. 2021/4427; 4. CD E. 2020/17143, K. 2022/18823).
• Dört tipik bozma nedeni: temel cezadaki olgunun tekrar kullanılması, inkârın pişmanlıksızlık sayılması, lehe ölçütün ret gerekçesi yapılması, dosyayla çelişen olgu (1. CD E. 2023/3556, K. 2024/5647).
• Oran 2005’ten beri 1/6: ilk metindeki 1/5 hiç uygulanmadan 5328 sayılı Kanun’la değiştirildi; eski fiillere eski 62/2 metni, yeni fiillere tahdidi katalog uygulanır (TCK m.7/2).

İlgili yazılar: TCK 29 Haksız Tahrik ve İndirim Oranı · Etkin Pişmanlık Nedir? Şartları, İndirim Oranları ve Hangi Suçlarda Uygulanır · Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir? Şartları ve Denetim Süresi · Müebbet Hapis Kaç Yıl? Ağırlaştırılmış Müebbet ve Koşullu Salıverme Süreleri (Güncel)