Trafik Kazası Tazminat Hesaplama

Trafik kazası tazminatı nasıl hesaplanır?

Yaralanmalı bir trafik kazasında sürekli iş göremezlik tazminatı, tek bir çarpma işlemi değildir. Hesap, kazazedenin çalışma ömrünü üç ayrı döneme bölüp her dönemi kendi gelir tabanıyla hesaplar, sonra maluliyet ve kusur oranlarıyla indirger:

1. Bilinen dönem — kaza tarihinden hesap (ya da karar) tarihine kadar geçen süre. Bu dönemde güncel rakam geriye taşınmaz; o yıllarda fiilen yürürlükte olan asgari ücretler yıl yıl kullanılır.
2. Aktif dönem — hesap tarihinden aktif çalışma hayatının sonuna kadar olan süre. Bu araçta aktif dönemin sonu 60 yaştır.
3. Pasif dönem — 60 yaştan sonra bakiye ömür boyunca süren dönem. Bu dönemde zarar asgari ücret düzeyinde kabul edilir.

“Çalışma hayatının, aktif çalışma dönemi ve emeklilik dönemi olan pasif devre olarak ayrılması ve özel yasalarında çalışma süreleri ayrık olarak belirtilmemiş (asker, polis vb. gibi) kişiler yönünden 60 yaşın aktif çalışma devresini, bakiye yaşam süresi varsa kalan sürenin de pasif çalışma dönemini oluşturduğu;”

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/12688, K. 2024/10267, T. 04.11.2024

Gelecek dönem, bugünkü değere indirgenir. Yargıtay'ın bu iş için kabul ettiği yöntem progresif ranttır: bilinen son gelir her yıl için %10 artırılır ve aynı oranda iskonto edilir.

“… bilinmeyen/işleyecek devre hesabı yapılırken, bilinen son gelirin her yıl için % 10 artırılıp % 10 iskonto edilmesi yöntemi kullanılarak …”

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/25427, K. 2023/4899, T. 04.04.2023

Kanunda yazılı bir formül yoktur: iki Anayasa Mahkemesi iptali

İnternette dolaşan “trafik kazası tazminat hesaplama formülü”nün önemli bir kısmı, bugün artık uygulanamayan bir metne dayanıyor. Bu hesabın kanunda yazılı sabit bir formülü yoktur ve bunun sebebi iki ayrı iptal kararıdır:

• Anayasa Mahkemesi, 17.07.2020 tarihli ve E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı kararı — Karayolları Trafik Kanunu m.90'ın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'na yaptığı atıf iptal edildi. Genel Şartlar ekindeki cetvellerle gelen %1,8 teknik faizin dayanağı böylece düştü.
• Anayasa Mahkemesi, 29.12.2022 tarihli ve E. 2021/82, K. 2022/167 sayılı kararı — 7327 sayılı Kanunla bu kez doğrudan kanuna yazılan hesap hükmü de iptal edildi. Madde metninde bugün de “(İptal cümle: … )” ve “(İptal fıkra: … )” kayıtları görünür.

Geriye kalan tek eksen Türk Borçlar Kanunu'dur:

“Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır.”

Türk Borçlar Kanunu m.55/1

Yani ölçüt gerçek zarardır; hesabın sonucundan çok yöntemi ve o yöntemin her adımının neye dayandığı önemlidir. Bu araç kullandığı her adımı ve dayanağını ayrı ayrı gösterir; elinizdeki bilirkişi raporunu ya da sigorta şirketinin hesabını satır satır karşılaştırabilirsiniz.

Yaşa ve maluliyet oranına göre örnek tazminat tablosu

Aşağıdaki tablo, hesabın yaşa ve maluliyet oranına ne kadar duyarlı olduğunu gösterir. Rakamlar sayfanın üstündeki hesaplayıcıyla aynı motordan üretilir; elle yazılmaz.

Tablodaki eğilim tesadüf değildir: yaş küçüldükçe aktif çalışma dönemi uzar, bu yüzden aynı maluliyet oranı genç bir kazazedede daha yüksek bir tazminata karşılık gelir. Farklı bir gelir, kusur oranı veya cinsiyet için sayfanın üstündeki hesaplayıcıyı kullanın.

Bakiye ömür: TRH 2010 yaşam tablosu

Aktif ve pasif dönemin kaç yıl süreceği, kazazedenin bakiye ömründen okunur. Bu araç, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları Ek-7'de yayımlanan TRH 2010 yaşam tablosunu kullanır; tablo cinsiyete göre ayrıdır.

TRH 2010, Türkiye İstatistik Kurumu'nun yıllık yayımladığı “Hayat Tabloları”ndan farklıdır; ikisi karıştırılırsa bakiye ömür yıllarca sapar. Ayrıca bu araç yalnızca 25.09.2012 ve sonrasındaki kazaları kapsar; daha eski kazalarda hangi tablonun uygulanacağı tartışmalıdır.

Trafik kazası kaynaklı sürekli iş göremezlik tazminatında yaşam tablosu seçimi için Yargıtay Hukuk Genel Kurulu düzeyinde bir karar bulunmamaktadır: TRH 2010'u benimseyen Genel Kurul kararları iş kazası dosyalarıdır, tek trafik Genel Kurul kararı ise ölüm (destekten yoksun kalma) dosyasıdır. Buradaki çizgi daire içtihadına dayanır (17. Hukuk Dairesi → 4. Hukuk Dairesi).

Maluliyet oranı nasıl belirlenir?

Sürekli maluliyet oranını bu araç takdir etmez; oran sağlık kurulu raporuyla belirlenir ve siz girersiniz. Önemli olan, raporun hangi yönetmeliğe göre düzenlendiğidir: uygulanacak yönetmelik kaza tarihine bağlıdır, rapor tarihine değil. Yanlış yönetmelikle alınmış bir rapor bozma sebebidir.

Merdivenin geçiş tarihleri Yargıtay kararlarından alınmıştır; yalnız güncel yönetmelik korpustan bağımsız olarak doğrulanmıştır. Raporunuza itiraz etmeyi düşünüyorsanız sağlık kurulu raporuna itiraz ve adli tıp raporuna itiraz yazılarımız süreci anlatır.

Kusur ve müterafik kusur: iki ayrı indirim

Hesaplayıcıda kusur için iki ayrı alan bulunmasının sebebi, bunların hukuken farklı kalemler olmasıdır:

• Kazanın oluşumundaki kusur — kaza tespit tutanağı ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Asli kusur ve tali kusur ayrımı bu kalemde yapılır.
• Müterafik kusur — kazanın oluşumunda değil, zararın doğmasında ya da artmasında etkili davranış: emniyet kemerini takmamak, kask kullanmamak, tedaviye uymamak.

“Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim, tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.”

Türk Borçlar Kanunu m.52/1

İkisinin ayrı tutulması önemlidir, çünkü indirimlerin hangi sırayla uygulanacağı tartışmalıdır ve sıra değiştiğinde sonuç değişir. Araç bu farkı sonuç ekranında ayrıca gösterir. Konunun ayrıntısı için müterafik kusur nedeniyle tazminattan indirim yazımıza bakabilirsiniz.

Gelirinizi belgeleyemiyorsanız: asgari ücret tabanı

Gelir alanını boş bırakırsanız veya girdiğiniz tutar güncel net asgari ücretin altında kalırsa, hesap güncel net asgari ücret esas alınarak yapılır. Bilinen (geçmiş) dönemde ise güncel rakam geriye taşınmaz; o yıllarda fiilen yürürlükte olan asgari ücretler yıl yıl kullanılır. Araç şu seriyi kullanır:

2013–2021 net rakamları asgari geçim indirimi dâhildir (bekâr ve çocuksuz varsayımı); 2022'den itibaren asgari geçim indirimi kaldırılmış, yerine asgari ücret gelir ve damga vergisinden muaf tutulmuştur.

Raporda %1,8 teknik faiz gördüyseniz

Bazı hesap araçları ve bilirkişi raporları hâlâ %1,8 teknik faiz uygulamaktadır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bunun "artık mümkün değildir" olduğunu belirtmektedir; teknik faizin dayanağı olan Genel Şartlar yollaması Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Raporunuzda %1,8 görüyorsanız bu bir itiraz sebebidir.

“Söz konusu iptal kararı sonrası, ZMSS Genel Şartlar ve ekindeki cetvellerle getirilen ve iş gücü kaybı tazminatının hesaplanmasında uygulama alanı bulan %1,8 teknik faiz ile devre başı ödemeli belirli süreli rant formülünün uygulanması artık mümkün değildir. Tazminatın, %1,8 teknik faiz uygulanmadan, Yargıtayın yerleşik uygulamaları ile kabul edilen progresif rant formülü kullanılarak hesaplanması gerekir.”

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/131, K. 2024/7852, T. 18.09.2024

Bu, elinizdeki bir hesabı denetlerken bakılacak en somut işaretlerden biridir: rapor %1,8 teknik faizle ve devre başı ödemeli belirli süreli rant formülüyle kurulmuşsa, yöntem itiraza açıktır.

Faiz hangi tarihten işler? (2026 değişikliği)

Faiz, bu hesabın dışındadır — araç anaparayı üretir, faiz yürütmez. Ama 31.07.2026 tarihinde yürürlüğe giren bir düzenleme faizin başlangıç tarihini doğrudan yukarıdaki dönem ayrımına bağladığı için burada anılmayı hak ediyor:

“Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar nedeniyle, zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına haksız fiil veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten; zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilinemediği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.”

Türk Borçlar Kanunu m.55 son fıkra (Ek fıkra: 16/7/2026-7589/18 md.)

Kısaca: kazancın bilindiği döneme ilişkin tutara haksız fiil tarihinden, bilinemediği döneme ilişkin tutara ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işler. Hesabın bilinen/bilinmeyen dönem ayrımı bu yüzden yalnız anaparayı değil, faizi de belirler.

Ölümlü kazada destekten yoksun kalma

Bu araç ölümlü kazaları hesaplamaz. Kazazedenin hayatını kaybettiği hâlde talep edilen tazminat, sürekli iş göremezlik tazminatı değil destekten yoksun kalma tazminatıdır (TBK m.53) ve farklı bir yöntem gerektirir: ölenin gelirinden kendisine ayıracağı pay düşülür, kalan kısım destek görenler arasında paylaştırılır, eş için evlenme ihtimali hesaba katılır. Bakiye ömür için yine TRH 2010 tablosu kullanılsa da paylaştırma mantığı bambaşkadır.

Kimlerin isteyebileceği, destek payının nasıl belirlendiği ve hesabın adımları için destekten yoksun kalma tazminatı yazımıza bakın. Kazanın cezaî yönü içinse taksirle öldürme (TCK m.85) yazımız soruşturma ve kovuşturma sürecini anlatır.

Dava açmadan önce: süreler ve dava şartı

Aşağıdaki raylar hesabın sonucunu değil, hakkın kullanılabilirliğini etkiler. Süresi kaçan bir talep, doğru hesaplanmış olsa bile sonuç vermez.

Dava şartı: önce sigortacıya başvuru

Zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları içinde dava açmadan ÖNCE ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılması ve 15 gün beklenmesi zorunludur (2918 sayılı Kanun m.97). Bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir.

Zamanaşımı: 2 yıl / 10 yıl

Maddi zararın tazmini talebi, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde kaza gününden itibaren 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar (2918 sayılı Kanun m.109). Fiil suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa o süre uygulanır.

Tedavi giderleri sigortacıda değil

Trafik kazası sebebiyle sağlık kuruluşlarının sunduğu sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanır (2918 sayılı Kanun m.98). Bu kalem işbu hesabın dışındadır.

Düşük ödeme yapıldıysa: 2 yıllık iptal imkânı

Tazminat miktarlarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak 2 yıl içinde iptal edilebilir (2918 sayılı Kanun m.111/2). Sigortacıdan bir ödeme alıp ibraname imzaladıysanız bu süre işlemektedir. Ayrıca bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar bütünüyle geçersizdir (m.111/1).

“Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.”

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.97

Zamanaşımının işlemeye ne zaman başladığı çoğu dosyada tartışma konusudur; haksız fiil tazminatında zamanaşımı yazımız bu başlangıç anını ele alır. Sigortacıyla uyuşmazlıkta dava yerine Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yolu da açıktır.

Bu araç neyi hesaplamaz?

Motor, modellemediğini modellemiş gibi göstermez. Aşağıdaki kalemler bu hesabın dışındadır; bunlardan biri söz konusuysa çıkan tutar talebinizin tamamını yansıtmaz:

• Manevi tazminat (TBK m.56) — hâkimin takdirindedir ve zorunlu mali sorumluluk sigortası teminatı dışındadır (KTK m.92/f); bu araç manevi tazminat hesaplamaz
• Tedavi giderleri — trafik kazası sağlık hizmet bedelleri 6111 sayılı Kanun sonrası Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanır (KTK m.98); sigortacıdan ayrıca istenmez
• Geçici iş göremezlik (tedavi/istirahat süresindeki gelir kaybı) ayrı kalemdir, bu araç yalnız SÜREKLİ iş göremezliği hesaplar
• Bakıcı gideri, protez/ortez, ulaşım gideri ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar (TBK m.54/1 ve 54/4)
• Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı (TBK m.53) — ayrı hesap yöntemi gerektirir (destek payları, evlenme ihtimali)
• Hatır taşıması dışındaki hakkaniyet indirimleri ve TBK m.52/2 uyarınca tazminat yükümlüsünün yoksulluğa düşmesi hâli
• Kaza tarihi 25 Eylül 2012 öncesi olan olaylar — o dönemde hangi yaşam tablosunun uygulanacağı tartışmalı olduğu için araç bu kazalar için hesap yapmaz

Aracınızda oluşan zarar da bu hesabın dışındadır; onun için araç değer kaybı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.