Güvence Hesabı Nedir? Sigortasız ve Kaçan Araç Kazaları

Kısa Cevap

Güvence Hesabı, zorunlu sigortaların boşluk bıraktığı hâllerde devreye giren bir güvence mekanizmasıdır. Çarpan aracın sigortası yoksa, sürücü tespit edilemiyorsa veya araç çalıntıysa zarar gören tamamen korumasız kalmaz.

Üç nokta belirleyicidir:

Dayanağı 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.14’tür. Bu, sık yapılan bir hatanın da düzeltilmesidir: 2918 sayılı Kanun m.108’deki Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı mülgadır ve bugün geçerli dayanak değildir.

Kapsam çoğu hâlde yalnızca bedensel zarardır. Sigortasız aracın çarpması hâlinde aracınızdaki maddi hasar Hesaptan karşılanmaz. Bu, uygulamada en çok hayal kırıklığı yaratan sınırdır. Tek istisna, sigorta şirketinin iflası/ruhsat iptali hâlidir; orada maddî zarar da kapsamdadır.

Ödeme, sorumluların borcunu sona erdirmez. Hesap ödese bile işleten ve sürücünün sorumluluğu devam eder; ayrıca Hesabın sigortasız kişiye rücu hakkı vardır.

Zorunlu trafik sigortasının genel çerçevesi için: zorunlu trafik sigortası nedir.

Bu Durumda mısınız?

• Size çarpan aracın trafik sigortası yokmuş ve nereye başvuracağınızı bilmiyorsunuz.
• Kazaya karışan sürücü olay yerinden kaçtı ve tespit edilemedi.
• Çalıntı bir aracın karıştığı kazada yaralandınız.
• Tazminat alacağınız olan sigorta şirketinin ruhsatı iptal edildi veya iflas etti.
• Güvence Hesabına başvurdunuz ve yalnızca bedensel zararın karşılandığı söylendi.
• Sigortasız aracınızla kaza yaptınız ve Güvence Hesabının size rücu edip etmeyeceğini soruyorsunuz.

Önce Bir Düzeltme: Dayanak KTK m.108 Değildir

Bu konuda dolaşan pek çok açıklama, Güvence Hesabını 2918 sayılı Kanun m.108’e dayandırır. Bu dayanak yürürlükte değildir.

2918 sayılı Kanun m.108, “Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı” başlığını taşır; ancak madde gövdesinde bugün hüküm değil, yalnızca bir mülga şerhi bulunur. Madde, 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.45 ile tümüyle yürürlükten kaldırılmıştır. Kurumun yerini, aynı Kanunun 14. maddesindeki Güvence Hesabı almıştır. Eski maddeye atıf yapan metinler, kurumun adı ve kapsamı bakımından güncelliğini yitirmiştir.

Güvence Hesabı Nedir, Nasıl Kurulur?

5684 sayılı Kanun m.14 — Güvence Hesabı:

“Bu Kanunun 13 üncü maddesi, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile ihdas edilen zorunlu sorumluluk sigortaları ile bu Kanunla mülga 21/12/1959 tarihli ve 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu çerçevesinde ihdas edilmiş olan zorunlu sigortalara ilişkin olarak aşağıdaki koşulların oluşması halinde ortaya çıkan zararların bu sigortalarla saptanan geçerli teminat miktarlarına kadar karşılanması amacıyla Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Güvence Hesabı oluşturulur.”

(5684 sayılı Kanun m.14)

Metinden çıkan iki sınır önemlidir:

1. Kapsam zorunlu sigortalarla sınırlıdır. İsteğe bağlı poliçelerden doğan zararlar Hesabın konusu değildir.
2. Tavan, zorunlu sigortanın teminat miktarıdır. Hesap, sınırsız bir tazminat kaynağı değildir; ödeme “bu sigortalarla saptanan geçerli teminat miktarlarına kadar” yapılır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kurumun niteliğini şöyle değerlendirmiştir:

“kanunla belirlenmiş koşulların gerçekleşmesi durumunda, zorunlu sigortalar kapsamında ortaya çıkan ve giderilmemiş olan bazı zararların, bu tür sigortalar ile belirlenen asgari teminat miktarlarına kadar Hesap tarafından karşılanması, bu yolla zarar görenlerin mağduriyetlerinin giderilmesi amacını taşımakta olup Sigortacılık Kanunu’nda özel olarak düzenlenmesi ve zorunlu sorumluluk sigortalarında zarar görenlerin haklarını güvence altına alması bakımından da kamu yararı ağırlıklı bir kurumdur”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/246, K. 2025/391, T. 25.06.2025 — BOZULMASINA)

Hangi Hâllerde Başvurulabilir?

Kanun, başvuru hâllerini sınırlı biçimde sayar. Kapsamı doğru anlamanın anahtarı, her bentte “bedensel” sözcüğünün olup olmadığına bakmaktır.

a) Sigortalının tespit edilememesi

5684 sayılı Kanun m.14 — başvuru hâlleri, (a) bendi:

“a) Sigortalının tespit edilememesi durumunda kişiye gelen bedensel zararlar için,”

(5684 sayılı Kanun m.14)

Kaçan ve bulunamayan sürücü hâli buraya girer. Yalnızca bedensel zarar.

b) Sigortasız araç

“b) Rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli olan teminat tutarları dâhilinde sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlar için,”

(5684 sayılı Kanun m.14)

Dikkat edilecek iki nokta var: kapsam bedensel zararla sınırlıdır ve tavan, rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli olan teminat tutarıdır; bugünkü tutar değil.

c) Sigorta şirketinin iflası veya ruhsat iptali

“c) Sigorta şirketinin malî bünye zaafiyeti nedeniyle sürekli olarak bütün branşlarda ruhsatlarının iptal edilmesi ya da iflası halinde ödemekle yükümlü olduğu maddî ve bedensel zararlar için,”

(5684 sayılı Kanun m.14)

Bu bent diğerlerinden ayrılır: burada maddî zarar da kapsamdadır. Sebebi, poliçenin geçerli olarak var olması ve boşluğun sigortacının ödeme gücünü yitirmesinden doğmasıdır.

ç) Çalınmış veya gasp edilmiş araç

“ç) Çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kazada, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca işletenin sorumlu tutulmadığı hallerde, kişiye gelen bedensel zararlar için,”

(5684 sayılı Kanun m.14)

Şart iki katmanlıdır: aracın çalıntı olması tek başına yetmez; ayrıca 2918 sayılı Kanun uyarınca işletenin sorumlu tutulmadığı bir hâl bulunmalıdır. İşleten sorumlu tutuluyorsa (örneğin aracın çalınmasında kendi kusuru varsa) muhatap işletendir.

d) Yeşil Kart uygulamaları

“d) Yeşil Kart Sigortası uygulamaları için faaliyet gösteren Türkiye Motorlu Taşıt Bürosunca yapılacak ödemeler için,”

(5684 sayılı Kanun m.14)

Bu kalemde Hesaba başvuran zarar gören değil, Bürodur.

Hâl	Bedensel zarar	Maddi zarar
Sigortalı tespit edilemiyor (a)	Evet	Hayır
Sigortasız araç (b)	Evet	Hayır
Şirketin iflası / ruhsat iptali (c)	Evet	Evet
Çalıntı veya gasp edilmiş araç (ç)	Evet	Hayır

Tablodaki “maddi zarar Hayır” satırları mutlak değildir. Maddenin başvuru hâllerini sayan fıkrası, sayımın hemen ardından bir yetki hükmü taşır:

Cumhurbaşkanı, gerekli görülen hallerde, eşyaya gelecek zararların kısmen veya tamamen Hesaptan karşılanmasına karar vermeye yetkilidir.

(5684 sayılı Kanun m.14)

Yani eşyaya gelen zararların Hesaptan karşılanması kanunen imkânsız değildir; kural olarak kapsam dışıdır, ancak bu yetkinin kullanıldığı bir düzenleme varsa sonuç değişir. Bu nedenle “Güvence Hesabı maddi hasarı asla ödemez” biçimindeki kesin ifadeler kanunun kendi metnini eksik aktarır. Somut bir başvuruda, riziko tarihinde bu yönde yürürlükte bir karar bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Tablonun okunuşu: sigortasız bir araç aracınıza çarptığında onarım ve değer kaybı talebinizin muhatabı Güvence Hesabı değil, kusurlu işleten ve sürücüdür. Değer kaybı talebinin genel çerçevesi için: araç değer kaybı davası.

Tedavi Giderleri Hesabın Yükümlülüğünden Çıkarılmıştır

Yukarıdaki tabloda “bedensel zarar Evet” satırlarını okuyup hastane faturasıyla Hesaba başvuranlar sık sık boşa yol gider. Trafik kazası nedeniyle doğan sağlık hizmet bedelleri artık Güvence Hesabının değil, Sosyal Güvenlik Kurumunun yükümlülüğündedir.

Kural, Karayolları Trafik Kanunu m.98’in birinci fıkrasındadır:

Trafik kazaları sebebiyle üniversitelere bağlı hastaneler ve diğer bütün resmî ve özel sağlık kurum ve kuruluşlarının sundukları sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın genel sağlık sigortalısı sayılanlar için belirlenen sağlık hizmeti geri ödeme usul ve esasları çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.98)

Dikkat edilecek ibare “sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın” kısmıdır: kazazedenin sigortalı olup olmaması sonucu değiştirmez.

Aynı madde, karşılığında sigorta şirketleri ile Hesaptan Kuruma bir aktarım yapılmasını öngörür ve bu aktarımın sonucunu açıkça yazar:

Aktarım ile sigorta şirketlerinin ve Güvence Hesabının bu teminat kapsamındaki yükümlülükleri sona erer.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.98)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, tedavi giderlerinin tahsiline ilişkin uyuşmazlığın hangi mahkemede görülmesi gerektiğini bu madde üzerinden belirlemiştir. Uyuşmazlık iş mahkemesinin değil genel mahkemelerin görevindedir:

“bu itibarla davacı tarafından talep edilen tedavi giderlerinin tahsiline ilişkin uyuşmazlığın 2918 sayılı Kanun’un 98. maddesi kapsamında değerlendirilip çözümü gerektiğinden genel mahkemeler görevli bulunmaktadır.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/839, K. 2022/169, T. 22.02.2022 — BOZULMASINA, oy birliğiyle)

Kararın kapsamını doğru çizmek gerekir: Genel Kurulun çözdüğü uyuşmazlık görev sorunudur; karar Güvence Hesabının yükümlülüğünün kapsamını ayrıca tayin etmemiştir. Hesabın bu teminattan çıkışının dayanağı yukarıdaki kanun hükmüdür.

Pratik sonuç: kaza sonrası tedavinizin bedeli için Hesaba dilekçe vermeyin; o kalem Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır. Hesabın yukarıdaki bentlerde sayılan yükümlülüğü “bedensel zararlar” ifadesiyle kurulmuştur ve m.98 bu ifadenin içinden yalnızca sağlık hizmet bedellerini çekip almıştır. Somut bir dosyada hangi kalemin hangi merciden isteneceği, talebin sağlık hizmeti bedeli mi yoksa bedensel zarardan doğan başka bir tazminat kalemi mi olduğuna göre belirlenir.

Hesaba Başvurmak Sorumlulara Karşı Hakkı Sona Erdirmez

Sık sorulan bir soru, Güvence Hesabına başvurmanın kusurlu tarafa karşı dava hakkını tükettiği yönündedir. Yargıtay bunun aksini kabul etmektedir:

“Güvence Hesabıyla, motorlu araç işletenin ve diğer zarar sorumlularının, zarar görene karşı sorumlukları ortadan kalkmamakta, Güvence Hesabıyla birlikte devam etmektedir.”

(Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2015/7992, K. 2018/1421, T. 28.02.2018 — BOZULMASINA)

Daire notu: Bu uyuşmazlıklara uzun yıllar bakan 17. Hukuk Dairesi’nin karar üretimi 2021 yılında sona ermiştir; korpus taramasında bu tarihten sonra bu daireye ait karar bulunmamaktadır. Güncel kararlar 4. Hukuk Dairesi’nden gelmektedir. Kapanmış bir dairenin kararı kendiliğinden geçersiz olmaz; ancak tek başına güncel çizgi sayılamaz, halef dairenin sonraki kararlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Bu ölçüte dayanacak olan taraf, aynı konuda 4. Hukuk Dairesi’nin sonraki kararlarını ayrıca araştırmalıdır.

Pratik sonuç: Hesabın kapsamı dışında kalan kalemler (maddi hasar, manevi tazminat, teminat tavanını aşan kısım) için kusurlu işleten ve sürücüye karşı dava yolu açık kalır. Tazminat davasının genel çerçevesi için: trafik kazası tazminat davası; ölüm hâlindeki talepler için: destekten yoksun kalma tazminatı.

Sigortasız Araç Kullananlar İçin: Hesabın Rücu Hakkı

Güvence Hesabının ödeme yapması, sigortasız araç kullanan kişiyi sorumluluktan kurtarmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yönetmelikte rücu hakkının ayrıca düzenlendiğini belirtmektedir: Hesaptan yapılan ödemeler nedeniyle zorunlu sigortayı yaptırmayan veya geçerli teminat tutarları üzerinden yaptırmayan kişilere, sorumlunun sonradan belli olması durumunda bu kişilere ya da yükümlü sigorta şirketine başvurulabilir.

Rücuun kaynağını kanun bizzat yönetmeliğe bırakmıştır:

(7) (Değişik: 13/6/2012-6327/50 md.) Hesabın kuruluşuna, işleyişine, tanıtımına, idari masraflarına, fon varlıklarının nemalandırılmasına, Hesaptan yapılacak ödemelere, gerek ilgililere gerekse Türkiye Motorlu Taşıt Bürosuna yapılacak rücûlara, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi, Sigortacılık Eğitim Merkezi ve Komisyona yapılacak katkı payları ile, Hesap kapsamındaki zorunlu sigortaların denetimi ve takibinden kaynaklanan giderler ile diğer harcamalara ilişkin esaslar yönetmelikle düzenlenir.

(5684 sayılı Kanun m.14)

Bunun pratik anlamı: Hesabın rücu hakkının kapsamı ve usulü kanunda değil yönetmelikte aranır. Bir rücu talebiyle karşılaşan kişi, dayanılan hükmün riziko tarihinde yürürlükte olan yönetmelik metnine ait olup olmadığını kontrol etmelidir.

Sonuç şudur: sigortasız araç kullanmak ödemeyi ortadan kaldırmaz, yalnızca muhatabı değiştirir ve sonunda faturayı sigortasız işletene döndürür. Buna, sigortası bulunmayan aracın trafikten men edilmesi yaptırımı da eklenir (2918 sayılı Kanun m.91).

Başvuruda Dikkat Edilecekler

Süre işler. 5684 sayılı Kanun m.14, Hesaba başvuruda uygulanacak zamanaşımı için özel bir süre öngörmez; talebin tabi olduğu süre, talebin dayandığı trafik kazasına ilişkin hükümlere göre değerlendirilir. Trafik kazasından doğan taleplerde işleyen süre rejimi için: değer kaybı davası ne kadar sürer.

Rizikonun tarihi belirleyicidir. Teminat tavanı, kazanın olduğu tarihte geçerli olan tutardır. Tutarlar dönemsel olarak değiştiğinden güncel bir rakamı geçmiş bir kazaya uygulamak yanlış sonuç verir.

Bedensel zararın belgelenmesi esastır. Hastane kayıtları, epikriz, maluliyet oranına ilişkin sağlık kurulu raporu ve tedavi giderlerine ilişkin belgeler dosyanın çekirdeğidir. İş göremezlik değerlendirmesi için: iş göremezlik raporu ve tazminata etkisi. Rapordaki oranın tazminata yaklaşık etkisi için yaralanmalı trafik kazası tazminat hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Sigortanın gerçekten yok olduğu doğrulanmalıdır. Çarpan aracın poliçesi varsa muhatap Hesap değil, o sigorta şirketidir; bu hâlde önce şirkete yazılı başvuru zorunludur (2918 sayılı Kanun m.97).

Zamanaşımı ihmal edilmemelidir. Trafik kazasından doğan talepler haksız fiil zamanaşımına tabidir ve fiil suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı gündeme gelebilir; bkz. haksız fiilde zamanaşımı.

Uyuşmazlık çıkarsa tahkim yolu değerlendirilebilir. 5684 sayılı Kanun m.30, Hesaptan faydalanacak kişiler ile Hesap arasındaki uyuşmazlıkları da Sigorta Tahkim Komisyonunun görev alanı içinde saymıştır; bkz. Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru.

Sık Yapılan Hatalar

• Güvence Hesabını KTK m.108’e dayandırmak. O madde 2007’de mülga edilmiştir; dayanak 5684 sayılı Kanun m.14’tür.
• Sigortasız aracın verdiği maddi hasarı Hesaptan beklemek. Bu hâlde kapsam bedensel zararla sınırlıdır (m.14).
• Çalıntı araç kazasında şartın tek olduğunu sanmak. Ayrıca işletenin sorumlu tutulmadığı bir hâl bulunmalıdır (m.14).
• Bugünkü teminat tutarını geçmiş bir kazaya uygulamak. Esas olan rizikonun meydana geldiği tarihteki tutardır (m.14).
• Hesaba başvurunca kusurluya dava hakkının bittiğini düşünmek. Sorumluların yükümlülüğü devam eder.
• Sigortasız araç kullanmanın sonuçsuz kalacağını varsaymak. Hesabın rücu hakkı vardır; ayrıca araç trafikten men edilir (m.91).
• Geçerli poliçe varken Hesaba başvurmak. Poliçe varsa muhatap sigorta şirketidir ve önce ona yazılı başvuru gerekir (m.97).
• Şirketin iflası hâlini diğer hâllerle aynı sanmak. Bu bentte maddî zarar da kapsamdadır (m.14).

Özet

• Güvence Hesabı, zorunlu sigortaların boşluk bıraktığı hâllerde devreye giren bir güvence kurumudur; dayanağı 5684 sayılı Kanun m.14’tür.
• 2918 sayılı Kanun m.108’deki Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı mülgadır (3/6/2007-5684/45 md.); bu maddeye dayanan açıklamalar güncel değildir.
• Hesap, zararları zorunlu sigortalarla saptanan geçerli teminat miktarlarına kadar karşılar; tavan, rizikonun meydana geldiği tarihteki tutardır.
• Başvuru hâlleri sınırlı sayıdadır: sigortalının tespit edilememesi, sigortasız araç, şirketin iflası veya ruhsat iptali, çalıntı/gasp edilmiş araç ve Yeşil Kart ödemeleri (m.14).
• Bu hâllerin çoğunda kapsam yalnızca bedensel zarardır; tek istisna, şirketin iflası/ruhsat iptali hâlidir; orada maddî zarar da kapsamdadır (m.14).
• Çalıntı araç hâlinde ayrıca işletenin sorumlu tutulmadığı bir durumun bulunması gerekir (m.14).
• Hesaba başvuru, işletenin ve diğer sorumluların zarar görene karşı sorumluluğunu sona erdirmez; sorumluluklar birlikte devam eder.
• Hesabın, ödediği tutar için sigortayı yaptırmayan kişilere rücu hakkı vardır; sigortasız araç kullanmak ödemeyi değil yalnızca muhatabı değiştirir.