7068 Sayılı Kanun: Polis ve Jandarma Disiplin Cezaları

7068 sayılı Kanun, polis, jandarma ve sahil güvenlik personelinin disiplin cezalarını düzenleyen kanundur ve bu personele 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun disiplin hükümleri ancak 7068’de hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır (7068 sayılı Kanun m.2, m.34/1). Polis disiplin cezaları uyarmadan Devlet memurluğundan çıkarmaya kadar yedi basamaktır. Kanun, 657’de bulunmayan üç kurum getirir: disiplin ceza puanıyla meslekten çıkarma, açıkça tanınmış soruşturma evrakını inceleme hakkı ve on günlük itiraz süresi. Aşağıda cezalar, cezayı verecek amir ve kurul, savunma, zamanaşımı, itiraz ve iptal davası madde dayanaklarıyla açıklanıyor.

1. 7068 Sayılı Kanun Nedir, Kimlere Uygulanır?

7068 sayılı Kanun’un tam adı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’dur. Kanun, 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameyi kabul ederek kanunlaştırmıştır; KHK 23.01.2017’de yürürlüğe girmiştir (7068 sayılı Kanun geçici m.1/2). Aramalarda “genel kolluk disiplin kanunu”, “polis disiplin kanunu” ve “jandarma disiplin kanunu” adlarıyla geçen metin bu Kanun’dur.

7068 sayılı Kanun üç teşkilatın personelini kapsar: Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatında çalışan her sınıftan memurlar ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı teşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erler ile diğer sınıflardaki memurlar (7068 sayılı Kanun m.2/1). Emniyet teşkilatında polis memuru, komiser ve emniyet müdürü kadar emniyet hizmetleri sınıfı dışındaki memurlar da bu Kanun’a tabidir.

1.1. 7068 Sayılı Kanun Yükümlü Erbaş ve Erlere Uygulanmaz

7068 sayılı Kanun, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı emrine verilen yükümlü erbaş ve erleri kapsamaz; bunlar hakkında 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu uygulanır (7068 sayılı Kanun m.2/2). Sahil güvenlik ve jandarma teşkilatlarında görev yapan Millî Savunma Bakanlığı personelinin disiplin işlemleri ise görevleri süresince 7068 sayılı Kanun’a göre yürütülür (geçici m.1/4).

Genel memur rejimi için memur disiplin cezaları yazısına bakılabilir. Emniyet eğitim kurumlarında öğrenim görenlerin eğitim sonu sınavında başarısız sayılarak ilişiğinin kesilmesi ayrı bir usule tabidir; bkz. eğitim sonu sınavı ve ilişik kesme kararına karşı iptal davası.

2. 7068 Sayılı Kanun ve Polis Disiplin Tüzüğü: Tüzük Bugün Uygulanır mı?

7068 sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra polis disiplin cezaları Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü’ne göre değil, 7068 sayılı Kanun’a göre verilir. Aramalarda en sık geçen ifade “polis disiplin tüzüğü” ve “emniyet teşkilatı disiplin tüzüğü” olsa da bugün uygulanan fiil ve ceza listesi Kanun’un 7. ve 8. maddelerindedir.

7068 sayılı Kanun Tüzüğü adıyla yürürlükten kaldıran bir hüküm içermez. Kaldırdığı şey Tüzüğün dayandığı kanun hükümleridir: 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu’nun 82. maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile 83., ek 4, ek 5, ek 6, ek 7, ek 8 ve ek 9. maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır (7068 sayılı Kanun m.37/1). Tüzük hakkında “mülga” diye kesin bir ifade kullanmak yerine, disiplin rejiminin artık 7068 sayılı Kanun’da düzenlendiğini söylemek doğrudur.

2.1. 7068 Sayılı Kanun ve Polis Disiplin Yönetmeliği: Hangi Yönetmelik Uygulanır?

7068 sayılı Kanun, disiplin kurullarının toplanma, görüşme ve karar vermesine ilişkin usul ve esaslar ile Kanunun uygulanmasına ilişkin diğer hususları Bakanlık tarafından yürürlüğe konulan yönetmeliğe bırakır (7068 sayılı Kanun m.35/1). “Polis disiplin yönetmeliği”, “emniyet disiplin yönetmeliği” ve “genel kolluk disiplin yönetmeliği” aramalarının karşılığı bu yetkidir. Ceza türleri, hangi fiile hangi cezanın verileceği, itiraz ve dava yolu ise yönetmelikte değil Kanun’un kendisinde düzenlenmiştir (m.7, m.8, m.30, m.32).

Emniyet teşkilatında disiplin kurullarının çalışma usulünü düzenleyen ve 05.04.1980 tarihli ve 16951 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Emniyet Teşkilatı Disiplin Kurullarının Çalışma Esas ve Yöntemlerine İlişkin Yönetmelik, İçişleri Bakanlığının 28.07.2026 tarihli ve 33323 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmeliğiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Kaldırma yönetmeliği üç maddeden oluşur, yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir ve kaldırdığı yönetmeliğin yerine yeni bir düzenleme koymaz. Bu nedenle 1980 yönetmeliğine dayanan anlatımlar, emniyet disiplin kurullarının bugünkü çalışma usulünü göstermez; kurulların oluşumu ve yetkisi Kanun’un 16. ve 17. maddelerinde durur.

2.2. 7068 Sayılı Kanun’dan Önce Tüzüğe Göre Verilen Cezalar

7068 sayılı Kanun, 23.03.1979 tarihli ve 7/17339 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü, 657, 6413 ve 3201 sayılı Kanunlara göre daha önce verilmiş disiplin cezalarını bu Kanun uyarınca verilmiş sayar (7068 sayılı Kanun geçici m.1/1). Bu nedenle eski bir ceza, sonraki bir ceza puanı hesabında ve sicil işlemlerinde 7068 sayılı Kanun’a göre değerlendirilir. Daha önce verilip infaz edilmiş cezalara bağlı olarak yapılmış idari işlemler de aynen korunur (geçici m.1/3).

2.3. 7068 Sayılı Kanun’da Lehe Hüküm: Devam Eden Soruşturmalar

7068 sayılı Kanun, 682 sayılı KHK’nın yürürlüğe girdiği 23.01.2017 tarihinde devam eden disiplin soruşturmaları için iki kural koyar. Usule, yetkili disiplin amirine ve yetkili disiplin kurullarına ilişkin hükümler derhal uygulanır. Personelin daha önce tabi olduğu disiplin mevzuatının ceza hükümleri ile bu Kanunun ceza hükümleri farklıysa personelin lehine olan hükümler uygulanır (7068 sayılı Kanun geçici m.1/2).

Bu kuralın kapsamı sınırlıdır. Geçici m.1/2 yalnız 2017 geçişini düzenler; 7068 sayılı Kanun, kendi maddelerinde sonradan yapılan değişiklikler için ayrı bir geçiş hükmü içermez. Fiil tarihi ile ceza tarihi arasında m.8’in ilgili bendi değiştiyse, hangi lafzın uygulanacağı sorusu bu nedenle Kanun metninden doğrudan cevaplanamaz; fiil tarihindeki ve bugünkü lafız ayrı ayrı karşılaştırılmalıdır.

3. 7068 Sayılı Kanun’da Polis Disiplin Cezaları Nelerdir?

7068 sayılı Kanun’da polis ve jandarma personeline verilebilecek yedi disiplin cezası vardır (7068 sayılı Kanun m.7/1):

• Uyarma: Personele görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir.
• Kınama: Personele görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir.
• Aylıktan kesme: Fiilin ağırlık derecesine göre zam ve tazminatlar hariç brüt aylıktan on beş günlüğe kadar kesinti yapılmasıdır. Kesinti tam Türk lirası üzerinden yapılır, kuruşlar dikkate alınmaz.
• Kısa süreli durdurma: Personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay süreyle durdurulmasıdır.
• Uzun süreli durdurma: Personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin on iki, on altı, yirmi veya yirmi dört ay süreyle durdurulmasıdır.
• Meslekten çıkarma: Personelin emniyet, jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarında bir daha çalıştırılmamak üzere meslekten çıkarılmasıdır.
• Devlet memurluğundan çıkarma: Personelin bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılmasıdır.

3.1. 7068 Sayılı Kanun ile 657 Sayılı Kanun’daki Cezaların Farkı

7068 sayılı Kanun’daki polis disiplin cezaları 657 sayılı Kanun’dakilerden iki noktada ayrılır. 657’deki kademe ilerlemesinin durdurulması cezası 7068’de kısa ve uzun süreli durdurma olarak iki cezaya bölünmüştür; 657’ye göre verilmiş kademe ilerlemesinin durdurulması cezası 7068 bakımından uzun süreli durdurma cezası gibi kabul edilir (7068 sayılı Kanun m.34/2). İkinci fark meslekten çıkarmadır: 657’de bu ceza yoktur. Meslekten çıkarılan kişi kolluk teşkilatlarında çalışamaz ama Devlet memurluğundan çıkarılmış sayılmaz; iki ceza ayrı sonuçlar doğurur (m.7/1-e, m.7/1-f).

3.2. 7068 Sayılı Kanun’da Jandarma ve Sahil Güvenlik İçin Durdurma Cezası

7068 sayılı Kanun, terfileri 926, 3466, 3269 ve 6191 sayılı Kanunlara tabi olan jandarma ve sahil güvenlik personeli için durdurma cezalarının uygulanmasını ayrıca düzenler (7068 sayılı Kanun m.8/7). Bu personel için Kanun’a ekli puan çizelgesinde kısa ve uzun süreli durdurma yerine “kısa süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme” ve “uzun süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme” yazar (m.12/3 ve ekli (2) sayılı çizelge). Bu cezalar yetkili disiplin kurullarınca verilir (m.8/8).

4. 7068 Sayılı Kanun m.8: Hangi Fiile Hangi Polis Disiplin Cezası Verilir?

7068 sayılı Kanun’un 8. maddesi, disiplin cezası gerektiren fiilleri ceza türüne göre fıkra fıkra sayar: birinci fıkra uyarma, ikinci kınama, üçüncü aylıktan kesme, dördüncü kısa süreli durdurma, beşinci uzun süreli durdurma, altıncı meslekten çıkarma cezasını gerektiren fiilleri içerir (7068 sayılı Kanun m.8/1-6). Aylıktan kesme fiilleri kendi içinde üç günlüğe kadar, dört ila on günlüğe kadar ve on bir ila on beş günlüğe kadar kesinti gerektirenler olarak; kısa süreli durdurma dört, altı ve on ay; uzun süreli durdurma on iki, on altı, yirmi ve yirmi dört ay gerektirenler olarak ayrılır (m.8/3, m.8/4, m.8/5).

Kanun’dan birkaç örnek, ceza basamaklarının nasıl ağırlaştığını gösterir:

• Silahını, araç ve gerecini, giyim ve kuşamını temiz tutmamak uyarma cezası gerektirir (m.8/1-a).
• Mevzuat veya talimata aykırı olarak eksik kuşam ve teçhizatla göreve çıkmak üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezası gerektirir (m.8/3-a-1).
• Amir ve memurlara görevle ilgili olarak yalan söylemek dört ay kısa süreli durdurma cezası gerektirir (m.8/4-a-1).
• Belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak veya gerçeğe aykırı bildirimde bulunmak on iki ay uzun süreli durdurma cezası gerektirir (m.8/5-a-1).
• Görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak meslekten çıkarma cezası gerektirir (m.8/6-a).

Devlet memurluğundan çıkarma cezası gerektiren fiiller m.8’de değil m.9’dadır. Bu fiiller için 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; ayrıca ülkenin bağımsızlığını zedelemeye, bütünlüğünü bozmaya ve millî güvenliği tehlikeye düşürmeye yönelik faaliyetlerde bulunmak veya bu nitelikteki yapılarla ilişki içinde olmak ile işkence yapmak da bu cezayı gerektirir (7068 sayılı Kanun m.9/1).

4.1. 7068 Sayılı Kanun’da Amir Hakkında Söz: Kınama mı, Durdurma mı?

7068 sayılı Kanun, amir ve üstler hakkında söylenen sözleri iki ayrı bentte ve iki ayrı ceza kademesinde düzenler; hangi bende dayanıldığı cezanın ağırlığını değiştirir.

• Amirleri, üstleri, aynı rütbedeki veya çalışma arkadaşları hakkında, onların bulunmadığı ortamlarda, kişilikleri hakkında kötüleyici veya konuştuğu kişilerde kötü intiba bırakacak tarzda olumsuz sözler söylemek kınama cezası gerektirir (7068 sayılı Kanun m.8/2-g).
• Görev sırasında veya dışında kurumun hiyerarşik düzenini bozacak veya amirin ya da üstlerinin otoritesini zedeleyecek şekilde amir ya da üstlerinin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte söz söylemek ya da yazı yazmak altı ay kısa süreli durdurma cezası gerektirir (m.8/4-b-5).

İlk bent kişiliğe yönelik kötüleyici sözü, ikinci bent eylem veya işleme yönelik eleştiriyi konu alır. İkinci bent ayrıca hiyerarşik düzeni bozma veya otoriteyi zedeleme koşulunu arar. Bu koşul gerçekleşmemişse fiil ikinci bende girmez.

4.2. 7068 Sayılı Kanun’da Hizmet Dışı Fiiller

7068 sayılı Kanun, hizmet dışındaki her davranışı disiplin cezasına bağlamaz. Hizmet dışında resmi sıfatının gerektirdiği saygınlığı ve güven duygusunu sarsacak eylem ve davranışlarda bulunmak altı ay kısa süreli durdurma cezası gerektirir (7068 sayılı Kanun m.8/4-b-6). Bent iki unsur arar: davranış hizmet dışında gerçekleşmiş olmalı ve resmi sıfatın gerektirdiği saygınlığı ve güveni sarsacak nitelikte olmalıdır. İkinci unsuru taşımayan özel hayat davranışı bu bende girmez. Takdir hakkı gerekçeli kullanılmak zorunda olduğundan, disiplin amiri veya kurulu bu niteliği gerekçesinde göstermelidir (m.6/2).

4.3. 7068 Sayılı Kanun m.8’de Yapılan Değişiklikler

7068 sayılı Kanun’un 8. maddesi yürürlüğe girdiği tarihten bu yana birkaç kez değişmiştir. Kısa süreli durdurma gerektiren fiillerden m.8/4-b-5, 21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanun’un 39. maddesiyle yeniden düzenlenmiştir. Uyarma cezası gerektiren fiillerden m.8/1-ç ile kınama cezası gerektiren fiillerden m.8/2-i, 18.10.2018 tarihli 7148 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır. Kınama cezası gerektiren m.8/2-a ve m.8/2-g bentlerinin güncel metninden ise birer ibare çıkarılmıştır (m.8/1, m.8/2).

Bu değişiklikler nedeniyle internette dolaşan eski madde metinleri bugünkü lafızla aynı değildir. Bir cezada dayanılan bent, fiil tarihindeki metinle ve güncel metinle ayrı ayrı karşılaştırılmalıdır.

4.4. 7068 Sayılı Kanun’da Ağırlaştırıcı Nedenler

7068 sayılı Kanun, bazı fiiller zarara veya hizmetin aksamasına yol açtığında cezanın meslekten çıkarmaya kadar ağırlaştırılabileceğini ayrıca düzenler. Amirin emrinin yapılmaması Devlet ya da kişilerin zarara uğramasına ya da hizmetin gecikmesine veya durmasına yol açmışsa, zararın derecesine veya durumun ağırlığına göre meslekten çıkarma cezası uygulanabilir (7068 sayılı Kanun m.10/1). Görev yerinden ayrılmak, nöbet görevine gelmemek, görevde uyumak ve meskûn yerlerde silah atmak fiilleri için de benzer ağırlaştırma hükümleri vardır (m.10/2, m.10/4, m.10/7, m.10/8).

5. 7068 Sayılı Kanun’da Ceza Belirlenirken Takdir ve Bir Derece Hafif Ceza

7068 sayılı Kanun, disiplin amirleri ve kurullarının takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanmasını ve takdiri mutlaka gerekçeli olarak kullanmasını ister (7068 sayılı Kanun m.6/1, m.6/2). Takdir kullanılırken disiplinsizliğin işleniş biçimi, işlendiği zaman ve yer, hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, kusurun ağırlığı, personelin daha önceki disiplin durumu ile samimi ikrarı ve gösterdiği pişmanlık göz önüne alınır (m.6/3).

7068 sayılı Kanun’daki takdiri indirim, kurumda geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu bulunan ve iyi veya çok iyi derecede değerlendirme puanı alan personel için verilecek cezada bir derece hafif olanının uygulanabilmesidir (7068 sayılı Kanun m.7/2). Aylıktan kesme, kısa süreli durdurma ve uzun süreli durdurma cezalarının üst ve alt kademeleri birbirine göre ağır ya da hafif ceza sayılmaz (m.7/3); bu nedenle bir derece hafif ceza, aynı ceza türünün alt kademesi değil bir alt ceza türüdür.

Aynı fiil nedeniyle birden fazla disiplin cezası verilemez; bir fiil birden fazla disiplinsizlik oluşturuyorsa ağır olan ceza verilir. Bir fiilin başka kanunlar kapsamında idari yaptırıma bağlanmış olması, aynı fiile disiplin cezası verilmesine engel değildir (7068 sayılı Kanun m.4/2-4).

6. 7068 Sayılı Kanun’da Disiplin Ceza Puanı ve Meslekten Çıkarma

7068 sayılı Kanun’daki disiplin ceza puanı, küçük cezaların birikmesiyle meslekten çıkarma sonucunu doğuran ve 657’de bulunmayan bir sistemdir. Şu iki durum disiplinsizliği alışkanlık hâline getirme sayılır ve personel hakkında yetkili disiplin kurullarınca meslekten çıkarma cezası verilir (7068 sayılı Kanun m.12/1):

• En son alınan disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıl içinde yirmi disiplin cezası puanı veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam on iki defa ya da daha fazla ceza almak.
• En son alınan disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son beş yıl içinde kırk disiplin cezası puanı veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam yirmi beş defa ya da daha fazla ceza almak.

Puanlar Kanun’a ekli çizelgelerdedir (m.12/3). Emniyet personeli için uyarma 1, kınama 2, aylıktan kesme 3, kısa süreli durdurma 4, uzun süreli durdurma 5 puandır (ekli (1) sayılı çizelge). Jandarma ve sahil güvenlik personeli için uyarma 1, kınama 2, aylıktan kesme 3, kısa süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme 5, uzun süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme 6 puandır (ekli (2) sayılı çizelge).

Hesapta iki kural önemlidir. Süre en son cezanın kesinleştiği tarihten geriye doğru sayılır. Aynı disiplin dosyasında birden fazla ceza verilmişse yalnız en yüksek olanın puanı hesaba katılır (m.12/2). Tek başına hafif görünen bir kınama cezası da puana eklenir; bu nedenle hafif cezalara karşı itiraz süresini kaçırmamak ileride meslekten çıkarma riskini doğrudan etkiler.

7. 7068 Sayılı Kanun’a Göre Polis Disiplin Cezasını Kim Verir?

7068 sayılı Kanun’da disiplin cezasını ya disiplin amiri ya da disiplin kurulu verir; hangisinin verdiği, sonraki itiraz ve dava yolunu da belirler. Disiplin amirinin, ceza verilecek personelden makam, rütbe veya kıdemce büyük olması ve amir konumunda bulunması gerekir (7068 sayılı Kanun m.13/1). Disiplin amirliği yetkisi devredilemez ve amir, boşanmış olsa dahi eşi veya ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımı olan personel hakkında bu yetkiyi kullanamaz (m.15/3, m.15/4).

7.1. 7068 Sayılı Kanun’da Disiplin Amirlerinin Ceza Yetkisi

7068 sayılı Kanun’a ekli çizelgelere göre disiplin amirleri yalnız uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezası verebilir (7068 sayılı Kanun m.13/2 ve ekli (3) ve (4) sayılı çizelgeler). Emniyet personeli için aylıktan kesmede sınır amire göre değişir: ilçe emniyet müdürü ve şube müdürü üç güne kadar, il emniyet müdürü ve kaymakam on güne kadar, Emniyet Genel Müdürü, vali ve Bakan on beş güne kadar aylıktan kesme verebilir (ekli (3) sayılı çizelge). Kaymakamlar ilçe, valiler il teşkilatındaki en üst disiplin amiridir (m.13/3).

7.2. 7068 Sayılı Kanun’da Disiplin Kurulları: İl Polis Disiplin Kurulu

7068 sayılı Kanun’a göre durdurma ve çıkarma cezalarını disiplin kurulları verir. Emniyet teşkilatında illerde ve eğitim ve öğretim kurumlarında birer polis disiplin kurulu, merkezde Emniyet Genel Müdürlüğü Merkez Disiplin Kurulu ve Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulu bulunur (7068 sayılı Kanun m.16/1). İl polis disiplin kurulu vali yardımcısının başkanlığında şu üyelerden oluşur: il hukuk işleri müdürü, emniyet müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcılarından biri, asayiş şube müdürü ve personel şube müdürü (m.16/1-a).

İl polis disiplin kurulu, il emniyet kadrosundaki polis memurları, çarşı ve mahalle bekçileri ile emniyet hizmetleri sınıfı dışındaki memurlara bütün disiplin cezalarını; komiser yardımcısı, komiser ve başkomiserlere meslekten çıkarma dışındaki cezaları verebilir (7068 sayılı Kanun m.17/1-a). Bu rütbelerdeki personele meslekten çıkarma cezasını Emniyet Genel Müdürlüğü Merkez Disiplin Kurulu verir (m.17/1-c-2). Jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarındaki kurullar m.19-24’te ayrıca düzenlenmiştir. Kurulların oluşumu ve toplantı usulü için bkz. disiplin kurulları ve yüksek disiplin kurulu.

8. 7068 Sayılı Kanun’da Disiplin Soruşturması ve Savunma Hakkı

7068 sayılı Kanun’da savunma alınmadan hiçbir disiplin cezası verilemez (7068 sayılı Kanun m.31/1). Savunmayı disiplin amiri ya da yetkili disiplin kurulu başkanı veya görevlendireceği bir kurul üyesi ister; savunma için verilen süre yedi günden az olamaz ve süresi içinde savunma yapmayan personel savunma hakkından vazgeçmiş sayılır (m.31/2).

Disiplin soruşturmasını disiplin amiri bizzat yapar ya da yazıyla görevlendireceği soruşturmacılara yaptırır (7068 sayılı Kanun m.14/1). Soruşturmacı olarak hakkında soruşturma yapılacak kişinin üstü konumundaki bir veya birden fazla kişi ya da Bakanlık, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı müfettişi görevlendirilebilir (m.14/2).

8.1. 7068 Sayılı Kanun’da Soruşturma Evrakını İnceleme Hakkı

7068 sayılı Kanun, hakkında disiplin soruşturması yapılan personele, kendisinden savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkı tanır (7068 sayılı Kanun m.31/3). Hak savunma isteminden itibaren doğduğu için personel savunmasını yazmadan önce dosyayı görebilir. 657 sayılı Kanun’da bu açıklıkta bir hüküm yoktur. Savunmanın nasıl kurulacağı için bkz. disiplin soruşturmasında savunma dilekçesi.

8.2. 7068 Sayılı Kanun’da Meslekten Çıkarma İsteminde Tanık ve Vekil

7068 sayılı Kanun, hakkında meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası istenen personelin haklarını genişletir: soruşturma evrakını incelemeye, tanık dinletmeye ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi ya da vekili vasıtasıyla savunma yapmaya hakkı vardır (7068 sayılı Kanun m.31/4). Disiplin kurulu kararları gerekçeli yazılır; ceza verilmişse gerekçede disiplinsizliğin unsurları ile ceza miktarının belirlenmesinde esas alınan hususlar gösterilir (m.27/3).

9. 7068 Sayılı Kanun’da Zamanaşımı

7068 sayılı Kanun’da iki ayrı zamanaşımı vardır. Birincisi soruşturmaya başlama süresidir: fiil disiplin amiri tarafından öğrenildikten sonra uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında bir ay, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarında altı ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar (7068 sayılı Kanun m.29/1). İkincisi ceza verme süresidir: fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse yetki yine düşer (m.29/2).

Zamanaşımı tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar (m.29/3); Kanun burada disiplinsizlik için de “suç” sözcüğünü kullanır. Mahkeme disiplin cezasını fiilin hatalı vasıflandırıldığı veya düzeltilebilir bir şekil noksanlığı bulunduğu gerekçesiyle iptal etmişse, kararın kesinleştiği tarihteki yetkili kurul veya amir, kararın tebliğinden itibaren altı ay içinde yeniden değerlendirme yapar (m.29/4). Bu fıkra 21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanun’un 40. maddesiyle yeniden düzenlenmiştir. Ayrıntı için bkz. disiplin soruşturmasında zamanaşımı.

10. 7068 Sayılı Kanun’da Görevden Uzaklaştırma ve Ceza Davası

7068 sayılı Kanun, disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırmada 657 sayılı Kanun hükümlerine gönderme yapar (7068 sayılı Kanun m.28/1). Disiplin kurulunca meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilen ve görevi başında kalmasında sakınca görülen personel, kararın onaylanarak uygulanmasına kadar görevden uzaklaştırılabilir; meslekten çıkarma daha hafif bir cezaya indirilerek onaylanırsa uzaklaştırma önlemi derhal kaldırılır (m.28/2). Ayrıntı için bkz. görevden uzaklaştırma.

7068 sayılı Kanun’a göre disiplin süreci ceza sürecinden bağımsızdır: aynı fiilden yapılan adli soruşturma veya kovuşturma, ayrıca disiplin soruşturması yapılmasını, disiplin cezası verilmesini ve cezanın yerine getirilmesini engellemez (7068 sayılı Kanun m.5/1). Kanun beraatin disiplin cezasını kendiliğinden kaldıracağına dair bir hüküm içermez. İdari soruşturmanın genel çerçevesi için bkz. idari soruşturma nedir.

11. 7068 Sayılı Kanun’a Göre Polis Disiplin Cezasına İtiraz

7068 sayılı Kanun’da itiraz yolu, cezayı kimin verdiğine göre değişir. Aşağıdaki üç durum birbirine karıştırılmamalıdır (7068 sayılı Kanun m.30/1, m.30/5):

• Disiplin amirinin verdiği ceza: Cezanın tebliğinden itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilir. Kaymakamın doğrudan verdiği cezalara itiraz valiye yapılır.
• Vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan verdiği ceza: İtiraz Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna yapılır ve Kurulun itiraz üzerine verdiği karar kesindir.
• Bakanın veya bir disiplin kurulunun verdiği ceza: İtiraz yolu yoktur; bu cezalara karşı ancak idari yargı yoluna başvurulabilir.

İtiraz yetkili merci tarafından otuz gün içinde karara bağlanır (7068 sayılı Kanun m.30/2). Merci itirazı haklı görürse cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir, haklı görmezse reddeder; karar itiraz edene tebliğ edilerek kesinleşir (m.30/3). İtiraz üzerine önceki cezadan daha ağır ceza verilemez (m.30/4). Süresi içinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir (m.30/1). İtiraz dilekçesinin kurulması için bkz. disiplin cezasına itiraz dilekçesi.

11.1. 7068 Sayılı Kanun ile 657 Sayılı Kanun’da İtirazın Farkı

7068 sayılı Kanun’a tabi personelin 657 sayılı Kanun’daki süreleri uygulaması hak kaybına yol açabilir; iki rejimin itiraz kuralları farklıdır:

Konu	657 sayılı Kanun	7068 sayılı Kanun
İtiraz süresi	Tebliğden itibaren 7 gün (m.135)	Tebliğden itibaren 10 gün (m.30/1)
Amir cezasına itiraz mercii	Disiplin kurulu; kademe durdurmada yüksek disiplin kurulu (m.135)	Bir üst disiplin amiri (m.30/1)
Kurul cezası	İdari yargı yolu (m.135)	İtiraz yok, yalnız idari yargı (m.30/5)
Merciin karar süresi	30 gün (m.135)	30 gün (m.30/2)
Dava süresinin başlangıcı	İYUK m.7 genel kuralı	Kesinleşen cezanın tebliği (m.32/2)
Evrak inceleme hakkı	Açık hüküm yok	Açıkça tanınmış (m.31/3)
Ceza puanı sistemi	Yok	Var (m.12)

657 rejimindeki itiraz için bkz. disiplin cezasına itiraz.

12. 7068 Sayılı Kanun’da İptal Davası Süresi Ne Zaman Başlar?

7068 sayılı Kanun’a göre kesinleşen disiplin cezalarına karşı iptal davası açılabilir ve dava açma süresi kesinleşen cezanın personele tebliğinden itibaren başlar (7068 sayılı Kanun m.32/1, m.32/2). Sahil Güvenlik Komutanlığının seyir hâlindeki gemi ve botlarında verilen cezalarda süre, geminin bağlı bulunduğu üsse veya limana dönmesiyle başlar (m.32/2).

7068 sayılı Kanun sürenin uzunluğunu ayrıca göstermez. Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/1). Amir cezasına itiraz edilmişse ceza, itiraz kararının tebliğiyle kesinleşir (7068 sayılı Kanun m.30/3); dava süresi de bu tebliğden itibaren işler. Genel çerçeve için bkz. idari davada dava açma süresi.

13. 7068 Sayılı Kanun’da Cezanın Yerine Getirilmesi ve Sicilden Silinmesi

7068 sayılı Kanun’da disiplin cezaları kesinleştikten sonra yerine getirilir; aylıktan kesme cezası kesinleşme tarihini takip eden aybaşında uygulanır (7068 sayılı Kanun m.33/1, m.33/2). Verilen cezalar üst disiplin amirine, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezaları ayrıca Devlet Personel Başkanlığına bildirilir (m.33/3).

7068 sayılı Kanun’a göre meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma dışındaki cezalar özlük dosyasından silinebilir. Uyarma ve kınama cezalarında cezanın uygulanmasından başlayarak beş yıl, diğer cezalarda on yıl geçtikten sonra atamaya yetkili amire başvurulur; personelin bu süreler içindeki davranışları isteği haklı kılacak nitelikteyse ceza silinir (7068 sayılı Kanun m.7/5). Başvuru ve dilekçe için bkz. disiplin cezasının sicilden silinmesi.