Eve Haciz Gelir mi? Haczedilemeyen Mallar

Kısa Cevap

Eve haciz gelebilir, ancak kural olarak takip kesinleşmeden gelmez ve gelse bile evdeki eşyanın önemli bir bölümü haczedilemez. İcra ve İflas Kanunu m.82/1-3 kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyasını koruma altına alır. Haciz yapılırsa yedi gün içinde icra mahkemesine haczedilmezlik şikâyetinde bulunabilirsiniz.

Bu Durumda mısınız?

Bu yazı, aşağıdaki durumlardan birinde olan okuyucu için yazıldı:

• Adınıza bir icra dosyası açıldığını öğrendiniz ve evinize haciz gelmesinden endişe ediyorsunuz.
• İcra memuru eve geldi, haciz tutanağı düzenlendi ve hangi eşyanın yasal olarak alınabileceğini bilmiyorsunuz.
• Siz evde yokken haciz yapıldı; kapıya bir kâğıt bırakılmış ve ne yapmanız gerektiğini çözemiyorsunuz.
• Evdeki eşyanın bir kısmı aslında eşinize, kardeşinize veya ev sahibinize ait ve bunların da haczedildiğini gördünüz.
• Kendi meslek aletleriniz (terzi makinesi, berber koltuğu, tamirci takımı) haczedildi ve bunlarsız çalışamıyorsunuz.

Her dosyanın kendine özgü tarihleri ve belgeleri vardır; süreler kısa olduğu için durumunuzu bir avukata değerlendirmesi için danışmanız yerinde olur.

Eve Haciz Ne Zaman Gelir?

Haciz, takibin kesinleşmesinden önce kural olarak istenemez. İİK m.78/1 bunu açıkça düzenler:

“Ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeksizin alacaklı, haciz konmasını isteyebilir.”

Pratikte bu şu anlama gelir: size bir ödeme emri tebliğ edilmeden ve itiraz süreniz geçmeden eve haciz gelmez. Genel haciz yolu ile ilamsız takipte, İİK m.66 uyarınca “Müddeti içinde yapılan itiraz takibi durdurur.” Ancak bu kural her takip türü için aynı işlemez. Kambiyo senetlerine mahsus takipte itiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Hangi takip türüyle karşı karşıya olduğunuzu ödeme emrinizden tespit etmek gerekir; bu ayrımı icra takibi ve ödeme emrine itiraz yazısında anlattık.

İki noktayı ayrıca bilmekte yarar var. Birincisi, İİK m.257 uyarınca alacaklı, rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunda borçlunun mallarını ihtiyaten haczettirebilir (ihtiyati haciz nedir). İkincisi, İİK m.78/2 uyarınca haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer; yani dosya açıldı diye haciz süresiz beklemez.

Ayrıca borçlunun evde olmaması hacze engel değildir. İİK m.80/2 uyarınca:

“Borçlu haciz sırasında malın bulunduğu yerde bulunmaz ve hemen bulundurulması mümkün olmazsa haciz, gıyabında yapılır.”

Dayandığı Kanun Maddeleri

Konunun çekirdeği İİK m.82’dir. Maddenin başlığı “Haczi caiz olmıyan mallar ve haklar” olup, ev haczi bakımından belirleyici olan 3 numaralı bendin güncel metni şöyledir:

“Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası”

Meslek eşyasını koruyan 2 numaralı bent ise şu düzenlemeyi getirir:

“Ekonomik faaliyeti, sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya”

Maddenin son fıkrası, kararı ilk aşamada verecek makamı gösterir:

“İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir.”

Buna İİK m.16 (şikâyet ve yedi günlük süre), m.80 (haciz yapan memurun yetkisi), m.83/a (önceden yapılan anlaşmalar), m.85 (aşırı haciz yasağı) ve m.96 (istihkak) eklenir.

Önemli bir sınır: İİK m.82 uyarınca “2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bendlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması haline munhasırdır.” Yani taksitle aldığınız buzdolabının borcundan dolayı takip yapılıyorsa, o eşya için haczedilmezlik korumasına dayanamazsınız.

Hangi Eşyalar Haczedilemez?

Aşağıdaki tablo İİK m.82/1’in bentlerini sadeleştirilmiş biçimde gösterir. Sütunlardaki ifadeler madde metninin özetidir; her somut olayda uygulanacak olan maddenin kendi lafzıdır.

Bent	Haczedilemeyen	Kritik nokta
1	Devlet malları ve özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar	Özel kanun şartı aranır
2	Bedenî çalışmaya dayanan mesleği sürdürmek için gerekli her türlü eşya	”Meslek” ile “teşebbüs” ayrımı belirleyici
3	Kişisel eşya + ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası	Para, altın, gümüş, değerli taş, antika, süs eşyası hariç
4	Çiftçinin geçimi için zaruri arazi, çift hayvanları, ziraat aletleri; çiftçi değilse mesleki alet, edevat ve kitaplar	Küçük nakliye erbabının nakil vasıtaları da kapsamda
5	Bir süt veren manda/inek veya üç keçi ya da koyun + üç aylık yem ve yataklık	Borçlunun tercihine bırakılmıştır
6	Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı	Çiftçide gelecek mahsul tohumluğu da eklenir
7	Bağ, bahçe, meyve veya sebze yetiştiricisinin geçimi için zaruri bağ bahçe ve aletleri	Geçimi hayvancılığa münhasır borçlu için ayrı fıkra vardır
8	Kaydı hayatla iratlar	Borçlar Kanunu’na atıfla düzenlenmiştir
9	Ordu ve zabıta hizmetinde malul olanlara bağlanan emeklilik maaşları ve ailelerine bağlanan maaşlar	Uçuş ve dalış tazminat ve ikramiyeleri dâhil
10	Bir muavenet sandığı veya cemiyetince hastalık, zaruret ve ölüm hâlinde bağlanan maaşlar	—
11	Vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için ödenen tazminatlar	Toptan veya irat şeklinde ödenmesi fark etmez
12	Borçlunun hâline münasip evi	Değer fazlaysa satılıp bir kısmı borçluya bırakılır
13	Öğrenci bursları	2012’de eklenmiştir

Maaş ve ücretler bu listede değil, kısmî haczi düzenleyen İİK m.83’tedir; ayrıntısı maaş haczi yazımızdadır. Trafik siciline kayıtlı araçlar da bu koruma listesinde yer almaz; araçta mesele haczedilmezlik değil, şerhin devri kısıtlamasıdır (bkz. araç haczi nasıl kaldırılır).

Kanun “Tüm Ev Eşyası” Diyor, Yargıtay Nasıl Uyguluyor?

Burada okuyucunun bilmesi gereken iki katman var ve bunları karıştırmamak gerekir.

Birinci katman — kanun metni. 02.07.2012 tarihli 6352 sayılı Kanunla değiştirilen İİK m.82/1-3, kıymetli şeyleri dışarıda bırakarak “ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası”nı korur. Metinde “lüzumlu”, “lüks” veya “birden fazlasından biri” gibi bir ölçüt yer almaz.

İkinci katman — Yargıtay uygulaması. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu hükmü uygularken korumayı geniş yorumlamış, ancak iki sınır çizmiştir: lüks eşya kapsam dışıdır ve aynı amaca hizmet eden birden fazla eşyadan biri haczedilebilir. Dairenin yerleşik formülü şudur:

“Bütün bu açıklamalar ışığında, kural olarak ev eşyasının haczedilemeyeceği, ancak aynı amaca hizmet eden birden fazla eşya var ise birisinin haczedilebileceği kabul edilmelidir.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2013/32652, K. 2013/39141, T. 09.12.2013 — bozma)

Daire bu geniş yorumun gerekçesini de açıkça ortaya koymuştur:

“Buna göre ev eşyası yönünden, İİK’nun 82/3. maddesinde yer alan haczdilmezliğe ilişkin düzenlemenin genel kuralın aksine geniş yorumlanması gerektiği kabül edilmelidir.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2016/8501, K. 2017/373, T. 16.01.2017 — bozma)

Peki “lüzumlu eşya” nedir? Aynı Daire ölçütü şöyle tanımlamıştır:

“Mütevazi bir hayat standardının sürdürülebilmesi ve içinde bulunulan sosyal statünün asgari koşullarının muhafazasını temine yarayan, borçlunun yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya lüzumlu eşya olarak kabul edilmelidir.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2013/32652, K. 2013/39141, T. 09.12.2013 — bozma)

Değer eşiği konusunda da Daire bir ölçüt vermiştir:

“Lüzumlu eşyanın değeri ise pek fahiş olmadığı sürece haczedilmezlik şikayetinin dinlenmesine engel oluşturmayacaktır.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2015/30939, K. 2016/8773, T. 24.03.2016 — bozma)

Bu kararda somut olarak tek adet televizyonun, 2017 tarihli kararda ise tek adet bilgisayar kasasının haczedilemeyeceğine hükmedilmiştir.

Aynı türden birden fazla eşya varsa hangisinin haczedileceği de belirlenmiştir:

“Haczi istenen aynı eşyalardan birden fazla bulunması durumunda bunlardan değerinin düşük olanının borçluya bırakılması, diğerinin ise haczedilmesi gerekir.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2013/32652, K. 2013/39141, T. 09.12.2013 — bozma)

Dürüst bir sınır: Bu içtihat çizgisi Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin yerleşik uygulamasıdır. Buna karşılık İİK m.363 uyarınca icra mahkemesi kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilmesi, alacak, hak veya malın değerinin maddedeki parasal sınırı geçmesi şartına bağlıdır; bu sınır İİK Ek m.1 uyarınca her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılır. Ev eşyası hacizlerinde tartışma konusu değerler görece düşük olabildiğinden, dosyanızda bu sınırın ve güncel bölge adliye mahkemesi uygulamasının ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Mesleki Eşya ile Ev Eşyası Farkı

İİK m.82/1-2 mesleki eşyayı ayrı bir bentte korur ve buradaki ölçüt farklıdır. Yargıtay, korumadan yararlanmak için iki şart arar:

“Ancak, bunun için borçlunun haciz sırasında bir meslek veya sanatla uğraşıyor olması ve kendisi ile ailesinin geçimini anılan meslek ve sanatla sağlaması gerekir.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2016/16939, K. 2017/8151, T. 25.05.2017 — bozma)

Ayrım, işin emek ağırlıklı mı yoksa sermaye ağırlıklı mı olduğuna bakılarak yapılır. Emek ağırlıklıysa “meslek” vardır ve aletler korunur; sermaye ağırlıklıysa “teşebbüs” vardır ve mallar haczedilebilir. Aynı kararda diş hekiminin muayenehane olarak kullandığı taşınmazların bu bent kapsamında mesleki eşya sayılamayacağına hükmedilmiştir; yani bent, mesleğin sürdürülmesi için gerekli eşyayı korur.

Evin Kendisi Haczedilebilir mi?

İİK m.82/1-12 uyarınca “Borçlunun haline münasip evi” haczedilemez. Ancak bu, her evin dokunulmaz olduğu anlamına gelmez. Maddeye 2012’de eklenen fıkra uyarınca, 2, 4, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki malların kıymeti fazlaysa, bedelinden hâline münasip bir kısmı borçluya bırakılmak üzere mal haczedilerek satılır.

Uygulamada icra mahkemesi bilirkişi marifetiyle iki değeri karşılaştırır: hacizli taşınmazın değeri ve borçlunun hâline münasip bir ev alabileceği bedel. Yargıtay’ın güncel ölçütü şudur:

“Borçlunun, şikayete konu taşınmazın bulunduğu yerde oturması zorunlu olmadığından, daha mütevazi semtlerde haline münasip meskenin değerinin bilirkişi marifeti ile tespit edilerek sonucuna göre karar verilmelidir.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2025/9930, K. 2026/2495, T. 09.04.2026 — bozma)

Aynı kararda değerlendirmenin haciz tarihi itibarıyla yapılması gerektiği vurgulanmıştır; keşif tarihindeki değerin esas alınması bozma sebebi sayılmıştır.

Evdeki Eşya Başkasına Aitse: İstihkak

Haciz mahallindeki her eşya borçluya ait olmayabilir. Bu durumda İİK m.96 devreye girer:

“Malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahıs, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde, aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder.”

Ev haczinde kolay gözden kaçan bir kural var. Aynı maddenin devamı uyarınca, istihkak iddiasının yapıldığı veya istihkak davasının açıldığı tarihte istihkak müddeisi ile birlikte oturan kimseler ile bu kişilerin iş ortakları, o tarihte malın haczini öğrenmiş sayılırlar. Yani aynı evde yaşayan birden fazla kişinin ayrı ayrı eşyası haczedildiyse, ilk yapılan istihkak iddiasının tarihi diğerleri bakımından da öğrenme tarihi sayılabilir. Ayrıntısı istihkak davası yazımızda.

İİK m.85 uyarınca haciz mahallinde mal elinde bulunduran kişilerin üçüncü kişinin hakkını icra memuruna beyan etmesi ve bunun tutanağa geçirilmesini istemesi zorunludur. Beyanı tutanağa geçirtmemek, sonradan ispat sorunu doğurur.

Haczedilmezlik Şikâyeti: Nereye, Kaç Gün İçinde?

Başvuru yeri icra mahkemesidir ve süre yedi gündür. İİK m.16/1 şikâyeti şöyle düzenler: “Şikayet bu muamelelerin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde yapılır.” Yargıtay bu süreyi haczedilmezlik şikâyeti için açıkça teyit etmiştir:

“İİK’nun 82. maddesinde yer alan haczedilmezlik şikayeti, İİK’nun 16/1. maddesi uyarınca 7 günlük süreye tâbi olup, bu süre öğrenme tarihinden başlar.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2017/5072, K. 2018/6705, T. 25.06.2018 — bozma)

Endişelenen borçlu için asıl önemli olan, sürenin ne zaman başladığıdır. Yargıtay burada borçluyu koruyan bir ispat ölçütü uygular:

“Öğrenme tarihinin yazılı belgeyle ispatlanması gerekir. Tanık ve benzeri delillerle ispatlanamaz. Somut olayda ise borçluların, şikayete konu haciz esnasında hazır bulunmadığı gibi hacze ilişkin kendilerine herhangi bir tebligat da yapılmadığı görülmektedir.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2014/4615, K. 2014/7571, T. 17.03.2014 — bozma)

Aynı kararda, haciz sırasında borçlunun çalışanlarının hazır bulunmasının usulüne uygun öğrenme sayılmadığı belirtilmiştir. Yani “işyerindeki eleman gördü” savunması tek başına süreyi başlatmaz.

İkinci koruyucu kural, tekrarlanan hacizlere ilişkindir:

“İcra ve İflas Kanunu’nda, taşınmaz üzerine konulan haczin yenilenmesi diye bir müessese mevcut olmayıp, aynı takip dosyasından da olsa, konulan her haciz, yeni bir haciz olup, borçlunun her hacze yönelik olarak şikayet hakkı bulunmaktadır.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2017/5072, K. 2018/6705, T. 25.06.2018 — bozma)

Kilitli Kapı, Çilingir ve İcra Memurunun Yetkisi

Bu konuda kanun metni açıktır ve fazlasını iddia etmemek gerekir. İİK m.80/3 şu düzenlemeyi getirir:

“Talep vukuunda borçlu kilitli yerleri ve dolapları açmağa vesair eşyayı göstermeğe mecburdur. Bu yerler icabında zorla açtırılır.”

Yani icra memuru, gerektiğinde kilitli yerleri zorla açtırma yetkisine sahiptir; kapıyı açmamak haczi hukuken engellemez. Aynı maddenin son fıkrası uyarınca borçlunun üzerinde para veya kıymetli şeyleri sakladığı anlaşılır ve bunları vermekten kaçınırsa, borçlunun şahsına karşı kuvvet kullanılabilir.

Buna karşılık haciz sınırsız değildir. İİK m.85/1 uyarınca alacaklının anapara, faiz ve masraflar dâhil bütün alacağına yetecek miktar haczolunur, “ancak bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz.” Aynı maddenin son fıkrası memura bir denge yükümlülüğü yükler: “Haczi koyan memur borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etmekle mükelleftir.”

Haczedilen eşyanın akıbeti İİK m.88’dedir: para ve kıymetli şeyler icra dairesince muhafaza edilir; diğer taşınırlar masrafı peşinen alacaklıdan alınarak muhafaza altına alınır, alacaklı muvafakat ederse mal geçici olarak borçlu yedinde bırakılabilir.

Haciz Sırasında Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Tutanağı okumadan imzalamayın. İmza attığınız her beyan aleyhinize delil olur.
2. Haczedilmezlik iddianızı sözlü olarak beyan edin ve tutanağa geçirtin. Hangi eşyanın tek adet olduğunu, hangisinin mesleğinizi sürdürmek için gerekli olduğunu belirtin.
3. Üçüncü kişiye ait eşya varsa bunu İİK m.85 uyarınca memura beyan edin ve tutanağa yazdırın.
4. Tutanağın bir örneğini isteyin. İİK m.103 uyarınca haciz sırasında tebellüğe yetkili kimse bulunuyorsa tutanağın bir örneği ona verilir.
5. Muvafakat vermeyin. Aşağıdaki bölümde açıklandığı üzere, haciz sırasında verilen muvafakat korumanızı ortadan kaldırabilir.
6. Yedi gün içinde icra mahkemesine başvurun. Süre kısadır ve öğrenme tarihinden işler.

Sık Yapılan Hatalar

Muvafakat imzalamak. İİK m.83/a uyarınca “82 ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir.” Ancak bu koruma yalnızca hacizden önceki anlaşmalar içindir. Yargıtay şunu belirtmiştir:

“Bu durumda haciz sırasında ya da haciz işleminin gerçekleşmesinden sonraki dönemde borçlu haczedilmesi mümkün olmayan mal ve haklarla ilgili olarak bu hakkından vazgeçebilir”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2011/25076, K. 2012/9819, T. 27.03.2012 — bozma)

Yani haciz sırasında imzaladığınız bir muvafakat, kanunun size verdiği korumayı kaldırabilir.

Süreyi kaçırmak. Şikâyet yedi günlük süre içinde yapılmazsa icra mahkemesi istemi süre aşımından reddeder ve haczedilmezlik iddianızın esası hiç incelenmez.

Yanlış yola başvurmak. Haczedilmezlik bir şikâyettir, borca itiraz değildir. Borcun kendisine karşı çıkıyorsanız yol farklıdır (bkz. icra takibi ve ödeme emrine itiraz).

Eşya bedelinden doğan borcu gözden kaçırmak. İİK m.82 uyarınca 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki istisna, borcun o eşya bedelinden doğmaması hâline münhasırdır.

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

İİK m.82’nin 2, 3 ve 12 numaralı bentleri 02.07.2012 tarihli 6352 sayılı Kanunun 16. maddesiyle değiştirilmiş, 13 numaralı bent (öğrenci bursları) aynı Kanunla eklenmiştir. Ev eşyası bakımından bugün geçerli metin bu değişiklikle gelen metindir; madde daha sonra 28.03.2023 tarihli 7445 sayılı Kanunla ibare düzeyinde bir değişiklik daha görmüştür.

Bunun pratik sonucu şudur: 02.07.2012’den önce uygulanmış bir hacze ilişkin eski bir karar okuyorsanız, o karardaki bent numaraları ve ölçütler bugünkü metinle birebir örtüşmeyebilir. Kendi dosyanız için ölçüt, haciz tarihinde yürürlükte olan metindir. Ayrıca hâline münasip ev değerlendirmesinde Yargıtay değerin haciz tarihi itibarıyla belirlenmesini aramaktadır.

Özet

• Takip kesinleşmeden eve haciz gelmez (İİK m.78); ihtiyati haciz ayrı bir yoldur.
• İİK m.82/1-3 uyarınca borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez; para, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası bu korumanın dışındadır.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi korumayı geniş yorumlar, ancak lüks eşyayı dışarıda bırakır ve aynı amaca hizmet eden birden fazla eşyadan birinin haczine izin verir.
• Haczedilmezlik şikâyeti icra mahkemesine, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16); öğrenme yazılı belgeyle ispatlanmalıdır. Yargıtay, taşınmaz üzerine konulan haczin yenilenmesi diye bir müessese bulunmadığını, aynı dosyadan da olsa konulan her haczin yeni bir haciz sayıldığını ve borçlunun her hacze karşı şikâyet hakkı bulunduğunu belirtmiştir.
• Haciz sırasında verilen muvafakat korumayı kaldırabilir; hacizden önce yapılan anlaşmalar ise İİK m.83/a uyarınca geçersizdir.