Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılma ve Kıdem Tazminatı

Kısa Cevap

Evlenen kadın işçi, resmî nikâh tarihinden itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini kendi isteğiyle sona erdirerek kıdem tazminatına hak kazanır. Şart, aynı işverende en az bir yıllık kıdemdir. Hak nikâhtan önce kullanılamaz; nikâh öncesi verilen dilekçe istifa sayılır ve tazminat doğmaz.

Bu Durumda mısınız?

• Nikâhınız kıyıldı, işi bırakmak istiyorsunuz ve kıdem tazminatınızın yanıp yanmayacağını bilmiyorsunuz.
• Düğün hazırlığı sırasında istifa ettiniz, nikâh birkaç hafta sonraydı ve işveren tazminat ödemiyor.
• Dilekçenizde yalnızca “istifa” yazdınız, evlilik sebebini belirtmediniz; işveren şimdi feshin evliliğe dayanmadığını söylüyor.
• Evlilik nedeniyle ayrıldınız, birkaç ay sonra başka bir işe girdiniz ve işveren tazminatı geri istiyor.
• İşveren “ben bu fesihi kabul etmiyorum, ihbar süresi vermen gerekirdi” diyor.

Bu başlıklar birbirine benzese de sonuçları çok farklıdır. Somut durumunuz için bir avukata danışın.

Evlilik Nedeniyle Fesih Nedir, Şartları Nelerdir?

Evlilik nedeniyle fesih, evlenen kadın işçiye tanınan ve kıdem tazminatı hakkını koruyarak iş sözleşmesini tek taraflı sona erdirme imkânı veren özel bir fesih hakkıdır. Olağan istifadan farkı şudur: istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamazken, bu hakkı usulüne uygun kullanan kadın işçi alır.

Üç şart birlikte aranır:

• Resmî evlilik — nüfusa tescil edilen nikâh. Nişan, dinî tören veya düğün tarihi yeterli değildir.
• Bir yıllık hak kullanma süresi — fesih, nikâh tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.
• En az bir yıllık kıdem — kıdem tazminatının genel şartıdır; bir yılını doldurmayan işçide tazminat doğmaz.

Dayandığı Kanun Maddeleri

Kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi, 4857 sayılı Kanun yürürlüğe girdiğinde yürürlükte bırakılan tek maddedir:

“25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi hariç diğer maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.”

(4857 sayılı İş Kanunu m.120)

Evlilik hükmü, maddenin birinci fıkrasında sayılan bentlerden sonra gelen kapanış cümlesinde yer alır:

“Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir.”

(1475 sayılı İş Kanunu m.14/1)

Bu yapı önemlidir: evlilik, maddenin numaralı bentlerinden biri değildir. Kanun, bentlerde sayılan sebeplerle feshedilme hâlinin yanına iki bağımsız sona erme hâli daha ekler; kadının evlenme nedeniyle sözleşmeyi sona erdirmesi ve işçinin ölümü.

Bir Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?

Süre resmî nikâh tarihinde başlar. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi hakkın kapsamını ve başlangıcını tek paragrafta toplar:

“Kadın işçinin evlilik sebebiyle fesih hakkı, evlilik tarihinden itibaren başlar. Bu hak, sadece bayan eşe tanınmış olup, resmi evlilik işleminin tamamlanmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Kadın işçinin kanunun tanıdığı fesih hakkını kullanması halinde, kıdem tazminatı talep hakkı doğar. Feshin işverence kabul edilmesi gerekmez. Aynı zamanda işçinin işverene ihbar öneli tanıması zorunluluğu da bulunmamaktadır.”

(Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/10878, K. 2018/5005, T. 27.02.2018 — bozma, oybirliğiyle)

Bu pasaj dört ayrı soruyu birden kapatır: sürenin başlangıcı, hakkın yalnızca kadın eşe tanınmış olması, işverenin kabulünün gerekmemesi ve ihbar öneli tanıma zorunluluğunun bulunmaması.

Nikâhtan Önce Ayrılırsanız: Dilekçe İstifa Sayılır

Bu, sayfadaki en pahalı ayrıntıdır. Hakkı erken kullanmak, geç kullanmak kadar tehlikelidir. Hukuk Genel Kurulu’nun önüne gelen olayda işçi 09.10.2006 tarihli nikâhından yaklaşık on gün önce, 30.09.2006’da ayrılma dilekçesi vermişti:

“davacı kadın işçinin nikah öncesi iş akdini sonlandırmaya yönelik yaptığı bu işlemin fesih olarak nitelendirilmesinin mümkün bulunmadığı, işyerinden ayrılmak amacıyla verilen dilekçenin istifa mahiyetinde olduğu, bu itibarla 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14.maddesinin 1.fıkrasında yer alan ve fesih hakkının, resmi evlilik işleminin gerçekleştiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kullanılacağına ilişkin kanunun açık hükmüne aykırı davranıldığı anlaşılmaktadır.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/1136, K. 2016/968, T. 12.10.2016 — direnme kararının bozulması, oybirliğiyle)

Sonuç nettir: evlilik hazırlığı içinde olmak, hatta nikâh tarihinin belli olması bile yetmez. Nikâh kıyılmadan verilen dilekçe istifadır ve kıdem tazminatı doğurmaz. İşi nikâhtan önce bırakmanız gerekiyorsa, ücretsiz izin veya yıllık izin gibi seçenekleri değerlendirip fesih bildirimini nikâhtan sonraya bırakmak belirleyici olabilir.

Evlendikten Sonra Başka İşe Girmek Hakkı Düşürür mü?

Otomatik olarak düşürmez. Uygulamada işverenler, işçinin kısa süre sonra başka bir işe girmesini “demek ki amaç evlilik değilmiş” diyerek hakkın kötüye kullanımı olarak ileri sürer. Yargıtay bunu peşinen kabul de etmez, peşinen reddetmez de:

“Kadın işçinin, iş sözleşmesini evlilik sebebine dayalı olarak feshine rağmen başka bir işte çalışmaya başlamasının kanuni hakkın kötüye kullanımı olup olmadığı her bir somut olay yönünden ayrı ayrı değerlendirilmelidir.”

(Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2015/23042, K. 2015/27860, T. 08.10.2015 — bozma, oybirliğiyle)

Yani ölçüt, “sonradan çalıştı mı” değil, o somut olayda hakkın amacına aykırı kullanılıp kullanılmadığıdır. Aynı kararda Daire, kadın işçinin bu hakkını evlilik öncesinde kullanmasının imkânsız olduğunu da ayrıca belirtmiştir.

Hangi Alacaklar Doğar, Hangileri Doğmaz?

Kalem	Doğar mı?	Dayanak
Kıdem tazminatı	Evet — her tam yıl için 30 günlük ücret	1475 sK m.14/1
İhbar tazminatı (işçi lehine)	Hayır — sözleşmeyi sona erdiren işçidir	4857 sK m.17
İşçinin ihbar süresi verme yükümlülüğü	Hayır	22. HD 2018/5005
Kullanılmayan yıllık izin ücreti	Evet — fesih türünden bağımsız	4857 sK m.59
İşsizlik ödeneği	Hayır — m.51 sayımında yok	4447 sK m.51

İşsizlik ödeneği bakımından ölçüt şudur: 4447 sayılı Kanun m.51, ödeneğe hak kazandıran fesih hâllerini sınırlı sayıda sayar ve evlilik nedeniyle fesih bu sayımda yer almaz. Sözleşme işçinin kendi iradesiyle sona erdiğinden ödenek şartları oluşmaz.

Kıdem tazminatının nasıl hesaplandığı, tavanın ne olduğu ve giydirilmiş ücrete hangi kalemlerin girdiği için kıdem tazminatının şartları ve zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz. Kullanılmayan izinlerin fesihte ücrete dönüşmesi için yıllık izin hakkı yazısı ayrıntılıdır.

Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Zamanaşımı

Uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür. Kıdem tazminatı bir işçilik alacağı olduğundan, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır:

“Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.”

(7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3)

Bu aşama tüketilmeden açılan dava usulden reddedilir. Kıdem tazminatında zamanaşımı ve 25.10.2017 tarihli kırılma için işçilik alacaklarında zamanaşımı ve faiz yazımız ayrıntılıdır.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Nikâh tarihini teyit edin. Bir yıllık süre bu tarihte başlar; takvimi nüfus kaydına göre kurun.
2. Fesih bildirimini yazılı hazırlayın ve sebebi açıkça yazın: sözleşmenin evlilik nedeniyle, 1475 sayılı Kanun m.14 uyarınca sona erdirildiğini belirtin.
3. Belgeyi ekleyin — evlilik cüzdanı fotokopisi veya nüfus kayıt örneği.
4. Tebliği belgeleyin. Bildirimi imza karşılığı elden verin veya noter kanalıyla gönderin; “verdim” demek yetmez.
5. İşveren ödemezse arabulucuya başvurun; anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açın.

Sık Yapılan Hatalar

• Nikâhtan önce dilekçe vermek. Hakkın tümüyle kaybedildiği en yaygın senaryodur; dilekçe istifaya dönüşür.
• Dilekçeye sebep yazmamak. Yalnızca “istifa ediyorum” yazılan bildirimde feshin evliliğe dayandığını ispat yükü ağırlaşır.
• Bir yıllık süreyi düğün tarihinden saymak. Süre resmî nikâhtan işler; düğün aylar sonra olabilir.
• İşverenin onayını beklemek. Fesih işverence kabul edilmek zorunda değildir; onay beklerken süre tüketilir.
• İhbar süresi çalışmaya devam etmek gerektiğini sanmak. Bu fesihte işçinin ihbar öneli tanıma zorunluluğu yoktur.
• Kıdem yılını gözden kaçırmak. Aynı işverende bir yılı doldurmayan işçide evlilik feshi de kıdem tazminatı doğurmaz.

Özet

• Evlenen kadın işçi, resmî nikâhtan itibaren bir yıl içinde sözleşmesini sona erdirerek kıdem tazminatına hak kazanır (1475 sK m.14/1; 4857 sK m.120 yollamasıyla yürürlükte).
• Hak nikâhtan önce kullanılamaz; Hukuk Genel Kurulu nikâh öncesi verilen dilekçeyi istifa saymıştır.
• İşverenin kabulü gerekmez ve işçinin ihbar öneli tanıma zorunluluğu yoktur.
• Evlilikten sonra başka işe girmek hakkı otomatik düşürmez; her somut olayda ayrı ayrı değerlendirilir.
• Kıdem tazminatı doğar; ihbar tazminatı ve işsizlik ödeneği doğmaz.
• Hak yalnızca kadın eşe tanınmıştır.