EYT Şartları ve Kademeli Emeklilik Tablosu

Kısa Cevap

EYT şartları tek bir cümlede özetlenir: düzenleme yalnız yaş şartını kaldırır. Sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı şartları olduğu gibi yürürlüktedir. Bu nedenle yaşı dolmuş olmak tek başına aylık bağlatmaz; kademeli tabloda kendi bandınıza düşen 5000–5975 gün aralığındaki prim gününü de tamamlamış olmanız gerekir.

Bu Durumda mısınız?

• Sigorta girişiniz 8 Eylül 1999 veya öncesinde ve “yaş kalktı” haberini duyup başvurdunuz, ancak kurum prim gününüzün eksik olduğunu bildirdi.
• Sigortalılık süreniz 20/25 yılı doldurdu fakat hangi prim günü bandına düştüğünüzü çözemiyorsunuz.
• “15 yıl 3600 gün” ile EYT’yi aynı hak sanıyor, hangisinin aylık bağlattığını bilmiyorsunuz.
• Emekliliğe hak kazandığınızı düşünüp istifa etmeyi planlıyor, kıdem tazminatınızın akıbetini merak ediyorsunuz.
• Sigorta başlangıç tarihinizin kurum kayıtlarında geç göründüğünü fark ettiniz.

Bu başlıkların her biri farklı bir hukuki değerlendirme gerektirir. Kendi durumunuz için bir avukata danışın.

EYT Nedir, Hangi Şartı Kaldırır?

EYT, kamuoyunda “Emeklilikte Yaşa Takılanlar” olarak bilinen düzenlemenin kısaltmasıdır. Teknik karşılığı, 1 Mart 2023 tarihli 7438 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle 5510 sayılı Kanuna eklenen geçici madde 95’tir.

Maddenin kurduğu mekanizma dar ve nettir: belirli geçici hükümler kapsamında aylık bağlanacak olanlar, o hükümlerdeki yaş dışındaki diğer şartları taşımaları hâlinde aylıktan yararlanır. Yani düzenleme yeni bir emeklilik rejimi kurmaz; mevcut hükümlerin yalnız yaş sütununu devre dışı bırakır.

Dayandığı Kanun Maddeleri

5510 sayılı Kanun geçici m.95 — EYT düzenlemesi (Ek: 1/3/2023-7438/1 md.)

Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.

Bu tek fıkradan üç sonuç çıkar:

1. Kapsam yollamayla belirlenir. Madde kendi başına bir şart listesi yazmaz; dört ayrı geçici hükme yollama yapar. Hangi kanunun kapsamına girdiğiniz, hangi sosyal güvenlik kolunda sigortalı olduğunuza bağlıdır.
2. Yalnız yaş düşer. “Yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde” ifadesi, sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarını korur.
3. Geriye dönük ödeme yoktur. Hüküm bunu lafzıyla kapatır.

506 sayılı Kanun geçici m.81 — (B) bendi, (a) alt bendi (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/3 md.)

23.5.2002 tarihinde; a) (A) bendi kapsamında olanlar hariç sigortalılık süresi 18 (dahil) yıldan fazla olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 40 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 23 yıldan (dahil) fazla olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 44 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün,

EYT bu bendin “40 yaşını” ve “44 yaşını” ibarelerini işlevsiz kılar. Ayakta kalan şey şudur: kadın için 20, erkek için 25 yıllık sigortalılık süresi ve en az 5000 gün.

Kapsamın eşiği: geçici madde 81 ne zaman yürürlüğe girdi?

Geçici madde 81 “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte;” diye başlar. O tarihi belirleyen hüküm, maddeyi ekleyen 4447 sayılı Kanunun yürürlük maddesidir. Bu maddede geçici 81 sayılmamıştır; dolayısıyla artık hüküm uygulanır.

4447 sayılı Kanun m.63 — yürürlük

e) Diğer hükümleri Kanunun yayımı tarihinde, yürürlüğe girer.

Ayrım incedir: aynı 17 nci madde ile eklenen geçici 82 nci madde yürürlük maddesinin (b) bendinde açıkça sayılmış ve “Kanunun yayımını takip eden yılbaşında” yürürlüğe girmiştir. Geçici 81 ise sayılmadığı için yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Yayım tarihini Yargıtay Hukuk Genel Kurulu şöyle tespit eder:

8. Nitekim 25.08.1999 tarihinde kabul edilerek 08.09.1999 tarihli ve 23810 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanun ile eklenen,

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/282, K. 2024/39, T. 31.01.2024)

Bu nedenle kapsamın eşiği 8 Eylül 1999’dur: bu tarihte sigortalı olanlar geçici madde 81’in bantlarına girer.

Kademeli Emeklilik Tablosu

Geçici madde 81/B, 23 Mayıs 2002 itibarıyla sahip olunan sigortalılık süresine göre bentlere ayrılır. Sigorta girişi 8 Eylül 1999’a ne kadar yakınsa, aranan prim günü o kadar yükselir. EYT sonrası yaş sütunu uygulanmaz; belirleyici olan prim günüdür.

Bent	Kadın yaş (kalktı)	Erkek yaş (kalktı)	Aranan prim günü
a	40	44	5000
b	41	45	5000
c	42	46	5075
d	43	47	5150
e	44	48	5225
f	45	49	5300
g	46	50	5375
h	47	51	5450
ı	48	52	5525
j	49	53	5600
k	50	54	5675
l	51	55	5750
m	52	56	5825
n	53	57	5900
o	54	58	5975
p	55	—	5975
r	56	—	5975

(Kaynak: 506 sayılı Kanun geçici madde 81/B, bentler hâlinde. Yaş sütunu 5510 geçici madde 95 uyarınca aranmaz; tabloda karşılaştırma amacıyla gösterilmiştir.)

Tablonun okunuşu: kadın ve erkek için ayrı sigortalılık süresi bantları tanımlanmıştır ve her bandın kendi prim günü vardır. Sigortalılık süreniz kısaldıkça aranan gün sayısı 5000’den 5975’e doğru tırmanır. Hangi bende düştüğünüz, sigorta başlangıç tarihinizin gün gün tespitine bağlıdır.

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

Bu başlık EYT’de atlanmaması gereken bir başlıktır, çünkü dayanak metin değişmiştir.

5510 geçici madde 95’in güncel hâlinde ikinci fıkranın yerinde şu ibare yer alır: “(Mülga fıkra: 28/7/2024-7524/30 md.)”. Yani düzenlemenin 1 Mart 2023’te yürürlüğe giren ilk hâli ile bugünkü hâli birebir aynı değildir; 28 Temmuz 2024 tarihinde 7524 sayılı Kanunun 30 uncu maddesiyle bir fıkra yürürlükten kaldırılmıştır.

Pratik sonucu şudur: internette bulacağınız 2023 tarihli anlatımlar, metnin kaldırılmış fıkrasına dayanıyor olabilir. Başvuru öncesinde maddenin güncel metnine bakılması gerekir.

Ayrıca 5510 geçici madde 95 kendi lafzıyla ileriye dönüktür: “Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan…”. Talebin tarihi, uygulanacak rejimi belirleyen unsurdur.

EYT ile “15 Yıl 3600 Gün” Farkı

Bu iki kavram sık karıştırılır ve karıştırılması maddi sonuç doğurur. İkisi farklı bentlerde düzenlenmiştir ve farklı hak verir.

• EYT, geçici madde 81’in (B) bendi üzerinden işler ve yaş şartını kaldırarak yaşlılık aylığı bağlanmasını sağlar.
• 15 yıl 3600 gün, geçici madde 81’in (C) bendinde düzenlenmiştir.

506 sayılı Kanun geçici m.81 — (C) bendi, (a) alt bendi

23.5.2002 tarihinde 15 yıllık sigortalılık süresini kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurmuş ve 3600 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunanlara istekleri halinde yaşlılık aylığı bağlanır.

Görüldüğü gibi (C) bendinde yaş koşulu metnin içinde durur. Bu bendin iş hukuku bakımından asıl işlevi, aylığın hemen bağlanması değil, kıdem tazminatı alarak işten ayrılma hakkının doğmasıdır.

Yaşlılık Aylığına Hak Kazanma ve Kıdem Tazminatı

Kıdem tazminatının dayanağı, 4447 sayılı Kanunla eklenen 5 numaralı benttir.

1475 sayılı Kanun m.14 — kıdem tazminatı, 5 numaralı bent (Ek: 25/8/1999 - 4447/45 md.)

506 Sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle,

Yollamanın bir ucu mülga, öteki ucu ayakta. Bendin andığı 506 sayılı Kanun bugün bütün olarak yürürlükte değildir. Kaldırma hükmü, belirli maddeleri kapsam dışında bırakmıştır.

5510 sayılı Kanun m.106 — yürürlükten kaldırılan hükümler

1. 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 142 ve 143 üncü, ek 36 ncı, geçici 20 nci, geçici 81 inci ve geçici 87 nci maddeleri hariç diğer maddeleri,

Sonuç şudur: bendin ilk kolunun dayandığı 506 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesi mülgadır; ikinci kolunun dayandığı geçici 81 inci madde ise “hariç” tutularak ayakta bırakılmıştır. Uygulamanın bugün geçici 81 üzerinden yürümesinin sebebi budur. Aynı istisna Bağ-Kur bakımından 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesi için de yapılmıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu bendin geçici madde 81’e yaptığı yollamanın kapsamını açıkça belirlemiştir:

“1475 sayılı Kanun’un 14. maddesinde, 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesinin bentleri arasında ayrım öngörülmeden tamamına atıf yapılmıştır. Dolayısıyla işçiler bu maddede yer alan en az sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısını doldurmaları hâlinde iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatı alabilirler. Geçici 81. maddede yaş hariç en az sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı 15 yıllık sigortalılık süresi ve 3600 gün prim ödeme koşulunun sağlanması ile (C) bendinde öngörülmüştür.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1777, K. 2021/430, T. 06.04.2021 — direnme kararının bozulması)

Bu pasajın iki ayrı katkısı vardır. Birincisi, 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindeki yollama bentler arasında ayrım gözetmeden geçici madde 81’in tamamına yapılmıştır. İkincisi, o maddede yaş hariç aranan en düşük eşik 15 yıl ve 3600 gün olarak (C) bendinde durmaktadır.

Kıdem tazminatı hesabınızın nasıl işlediğini kıdem tazminatı hesaplama aracı üzerinden görebilir, şartların ayrıntısı için kıdem tazminatında zamanaşımı ve şartları yazısını inceleyebilirsiniz.

Sigorta Başlangıcına Göre Üç Ayrı Rejim

Geçici madde 81 bir geçiş hükmüdür; herkesi kapsamaz. Sigorta başlangıç tarihiniz sizi üç rejimden birine sokar ve EYT yalnız birincisini ilgilendirir.

1) 8 Eylül 1999 ve öncesi — 506 sayılı Kanun geçici madde 81. Yukarıdaki kademeli tablo bu kohorta uygulanır; EYT bu tablodan yaş sütununu siler.

2) 8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası. Bu kohort geçici madde 81 kapsamında değildir; kendi geçiş hükmü vardır.

5510 sayılı Kanun geçici m.9 — 8/9/1999 ile 30/4/2008 arasında ilk defa sigortalı sayılanlar

4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olup da 8/9/1999 tarihinden 30/4/2008 tarihine kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmak ve 7000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla veya kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmak ve 25 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 4500 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla yaşlılık aylığından yararlanırlar.

Bu kohortta yaş şartı durur: 58/60. EYT bu gruba uygulanmaz.

3) 5510 sayılı Kanuna göre ilk defa sigortalı sayılanlar. Genel rejim şudur:

5510 sayılı Kanun m.28 — yaşlılık sigortasından sağlanan haklar

İlk defa bu Kanuna göre sigortalı sayılanlara; a) Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır. Ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için prim gün sayısı şartı 7200 gün olarak uygulanır.

Aynı madde bu yaşları ileriye dönük olarak da yükseltir: 1/1/2036 ilâ 31/12/2037 arasında kadın için 59, erkek için 61; 1/1/2038 ilâ 31/12/2039 arasında kadın için 60, erkek için 62; 1/1/2040 ilâ 31/12/2041 arasında kadın için 61, erkek için 63 şeklinde kademelenir.

“Kademeli emeklilik” iki ayrı tabloyu birden anlatır ve karışıklık buradan doğar: biri 506 sayılı Kanun geçici madde 81’in 1999 öncesi kohort için kurduğu tablo, diğeri 5510 sayılı Kanun m.28’in 2036 sonrası için kurduğu tablodur. EYT yalnız birincisini etkiler.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Sigorta başlangıç tarihinizi belgeleyin. Kapsamın ve bandın tamamı bu tarihe bağlıdır.
2. Sigortalılık sürenizi ve prim gün sayınızı ayrı ayrı çıkarın. İkisi farklı şeydir; süre takvimsel, gün sayısı fiilî bildirime dayanır.
3. Hangi kola tabi olduğunuzu belirleyin. 4/a, 4/b ve 4/c için dayanak maddeler farklıdır.
4. Tabloda kendi bandınızın prim gününü tespit edin.
5. Eksik varsa borçlanma imkânlarını değerlendirin. Askerlik borçlanması bu kapsamda sonuç doğurabilir.
6. Kayıtlarınız eksik veya hatalıysa hizmet tespiti davası yolunu hukuki değerlendirmeye açın.
7. İşten ayrılmadan önce kıdem tazminatı bakımından şartların tamamlandığını gösteren kurum yazısını temin edin.

Sık Yapılan Hatalar

• “Yaş kalktı, artık emekliyim” varsayımı. Kaldırılan tek sütun yaştır; prim günü eksikse aylık bağlanmaz.
• Sigortalılık süresi ile prim gününü karıştırmak. 25 yıldır sigortalı görünmek 5975 günü tamamlamış olmak anlamına gelmez.
• 15 yıl 3600 günü emeklilik sanmak. Bu koşul öncelikle kıdem tazminatı hakkı doğurur; (C) bendinde yaş koşulu metnin içinde durur.
• Kurum yazısı almadan istifa etmek. Şartların tamamlandığı belgelenmeden yapılan fesihte ispat sorunu doğar.
• 2023 tarihli kaynaklara dayanmak. Dayanak metinde 28 Temmuz 2024’te fıkra mülga edilmiştir.
• Geriye dönük ödeme beklemek. Madde bunu lafzıyla kapatır.

Özet

• EYT’nin dayanağı 5510 sayılı Kanun geçici madde 95’tir ve yalnız yaş şartını kaldırır.
• Sigortalılık süresi (kadın 20, erkek 25 yıl) ve 5000–5975 gün arasında değişen prim günü şartı yürürlüktedir.
• Prim günü, 506 sayılı Kanun geçici madde 81/B’de sigortalılık süresi bantlarına göre kademelenir.
• 15 yıl 3600 gün ayrı bir benttir (geçici madde 81/C) ve öncelikle kıdem tazminatı hakkı doğurur; Hukuk Genel Kurulu 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindeki yollamanın bentlerin tamamına yapıldığını belirlemiştir.
• Sigorta başlangıcına göre üç ayrı rejim vardır: 8 Eylül 1999 ve öncesi (geçici m.81 — EYT burada), 8 Eylül 1999–30 Nisan 2008 arası (5510 geçici m.9, yaş 58/60 durur), 5510’a göre ilk defa sigortalı olanlar (m.28).
• Dayanak metin 28 Temmuz 2024’te değişmiştir; güncel lafza bakılmalıdır.