İçindekiler 10
Kısa Cevap
Garanti belgesi, üretici veya ithalatçının, tüketiciye yönelik bir mal için düzenlemek zorunda olduğu ve satıcının tüketiciye vermekle yükümlü olduğu belgedir. Garanti süresi, malın teslim tarihinden itibaren asgari iki yıldır. Bu süre içinde malda bir ayıp (kusur) çıkarsa tüketici; ücretsiz onarım, ayıpsız misliyle değişim, bedelden indirim veya sözleşmeden dönme (iade) haklarından birini kullanabilir. Önemli bir güvence de şudur: onarılan mal yine bozulursa ya da tamiri gereğinden uzun sürer/mümkün olmazsa, tüketici değişim veya iade isteyebilir; satıcı bunu reddedemez. Satın alırken önerilen “ek/genişletilmiş garanti” ise ihtiyari bir garantidir ve tüketicinin yasal haklarını ortadan kaldırmaz.
Bu Durumda mısınız?
- Bir ürün aldınız ama satıcı size garanti belgesi vermedi ve bunun hakkınızı etkileyip etkilemediğini soruyorsunuz.
- Ürün garanti süresi içinde bozuldu; ne isteyebileceğinizi (onarım mı, değişim mi, iade mi) merak ediyorsunuz.
- Aynı ürün defalarca aynı arızayı yaptı ve artık değişim ya da paranızı istiyorsunuz.
- Yetkili servis çok uzun süredir ürünü tamir etmiyor.
- Size satışta ücretli “ek garanti” önerildi; buna gerek olup olmadığını soruyorsunuz.
Bu soruların cevabı malın türüne ve somut duruma göre değişir; bir avukata danışın.
Garanti Belgesi Nedir, Zorunlu mu?
Garanti belgesi, tüketici işlemlerinde kanunun öngördüğü bir belgedir ve düzenlenmesi zorunludur:
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.56 — Garanti belgesi
Üretici ve ithalatçılar, tüketiciye yönelik üretilen veya ithal edilen mallar için içeriği yönetmelikle belirlenen bir garanti belgesi düzenlemek zorundadır. Bu belgenin tekemmül ettirilerek tüketiciye verilmesi sorumluluğu satıcıya aittir.
Yani belgeyi hazırlama yükümlülüğü üretici/ithalatçıya, tamamlayıp tüketiciye teslim etme sorumluluğu ise satıcıya aittir. Hangi malların garanti belgesiyle satılmak zorunda olduğu yönetmelikle belirlenir.
Garanti Süresi Ne Kadardır?
Kanun, garanti süresi için bir alt sınır koyar:
6502 sayılı Kanun m.56/2 — Garanti süresi
Garanti süresi malın teslim tarihinden itibaren başlamak üzere asgari iki yıldır.
Buna göre garanti süresi en az iki yıldır ve süre teslim tarihinden işlemeye başlar. Bu bir alt sınırdır; üretici daha uzun bir süre taahhüt edebilir. Özelliği nedeniyle bazı malların garanti şartları Bakanlıkça başka bir ölçü birimiyle (örneğin kilometre) belirlenebilir.
Garanti Süresinde Mal Bozulursa: Haklarınız
Garanti süresi içinde malda bir ayıp ortaya çıkarsa, tüketicinin seçimlik hakları devreye girer. Bu haklar Kanunun 11. maddesinde sayılır (ücretsiz onarım, ayıpsız misliyle değişim, bedelden indirim, sözleşmeden dönme) ve ayrıntısı ayıplı mal ve tüketicinin seçimlik hakları yazımızda ele alınmıştır. Garanti belgesine özgü çok önemli bir güvence ise onarımın işe yaramadığı hâllerde ortaya çıkar:
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 6502 sayılı Kanun bakımından tüketicinin malı gözden geçirme yükümlülüğü bulunmadığını ve ayıp kendiliğinden ortaya çıkıncaya kadar ayrıca bir işlem yapmasının gerekmediğini belirtmiştir:
Görüldüğü üzere, 6502 sayılı Kanunda, ne gözden geçirme külfetine, ne de bildirim açısından bir süreye ilişkin düzenlemeye işaret eden herhangi bir ifadeye yer verilmemiştir. Gözden geçirme külfeti aranmadığı için, tüketici malı kontrol etmek zorunda değildir, malı kontrol etmeden kullanmaya başlayabilir. Ayıp, kendiliğinden ortaya çıkana kadar, tüketicinin ayrıca herhangi bir şey yapmasına gerek yoktur.
(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/4007, K. 2024/3633, T. 08.11.2024 — bölge adliye mahkemesi kararları arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi)
6502 sayılı Kanun m.56/3 — Onarım sonrası haklar
Tüketici bu Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen seçimlik haklarından onarım hakkını kullanmışsa, malın garanti süresi içinde tekrar arızalanması veya tamiri için gereken azami sürenin aşılması veya tamirinin mümkün bulunmadığının anlaşılması hâllerinde 11 inci maddede yer alan diğer seçimlik haklarını kullanabilir. Satıcı tüketicinin talebini reddedemez.
Yani ürünü tamir ettirdiniz ama mal yine bozulduysa, tamir gereğinden uzun sürdüyse ya da tamir edilemiyorsa, artık onarımla yetinmek zorunda değilsiniz; değişim veya iade isteyebilirsiniz. Kanun burada güçlü bir güvence daha ekler: bu talep yerine getirilmezse satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen (zincirleme) sorumludur (m.56/3). Böylece talebinizi yalnızca satıcıya değil, üretici/ithalatçıya da yöneltebilirsiniz.
İhtiyari (Ek/Genişletilmiş) Garanti Nedir?
Mağazalarda satış sırasında sıkça önerilen “ek garanti” ya da “genişletilmiş garanti”, kanundaki ihtiyari garantidir:
6502 sayılı Kanun m.57 — İhtiyari garanti
İhtiyari garanti, tüketicinin yasal hakları saklı kalmak kaydıyla mal veya hizmetle ilgili; değişim, onarım, bakım, bedel iadesi ve benzeri hususlarda satıcı, sağlayıcı, üretici veya ithalatçı tarafından verilen ilave taahhüdü ifade eder.
Buradaki kilit ifade “tüketicinin yasal hakları saklı kalmak kaydıyla”dır: ihtiyari garanti, sizin kanundan doğan (asgari iki yıllık) garanti haklarınızı ortadan kaldırmaz, yalnızca üzerine ilave bir taahhüt ekler. Ayrıca ihtiyari garanti taahhüdü süresince, taahhüt edilen hakların kullanılması nedeniyle tüketiciden masraf talep edilemez ve taahhütte bulunan, reklam ve ilanlarındaki ifadelerle de bağlıdır (m.57).
Satış Sonrası Hizmet ve Tamir Süresi
Garantiden ayrı olarak, üretici ve ithalatçıların kullanım ömrü boyunca satış sonrası servis sağlama yükümlülüğü vardır. Tamir süresi de sınırsız değildir:
6502 sayılı Kanun m.58/3 — Tamir süresi
Bir malın yetkili servis istasyonlarındaki tamir süresi, yönetmelikle belirlenen azami süreyi geçemez.
Bu azami sürenin aşılması, yukarıda görüldüğü gibi (m.56/3) garanti süresi içinde değişim/iade hakkınızı doğrudan gündeme getirir. Kullanım ömrü ise garanti süresinden farklıdır: üretici/ithalatçı, Bakanlıkça belirlenen kullanım ömrü süresince bakım ve onarım (servis, yedek parça) hizmetini sağlamak zorundadır (m.58).
İki Ayrı “İki Yıl” Var: Garanti Süresi ≠ Zamanaşımı
Uygulamadaki en sık karışıklık budur. Kanunda iki farklı iki yıllık süre vardır; ikisi de teslimle başlar ama aynı şeyi ölçmezler:
| Garanti süresi | Zamanaşımı | |
|---|---|---|
| Dayanak | 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.56/2 | Aynı Kanunun m.12 hükmü |
| Ne yapar | Malın garanti kapsamında olduğu dönemi belirler | Dava/talep hakkının ne zamana kadar ileri sürülebileceğini belirler |
| Süre | Asgari 2 yıl — üretici daha uzun taahhüt edebilir | 2 yıl; konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda 5 yıl |
| İkinci el | — | Satıcının sorumluluğu 1 yıldan, konut/tatil taşınmazda 3 yıldan az olamaz |
⇒ Garanti süresinin asgari olması, zamanaşımının da uzadığı anlamına gelmez; bunlar ayrı maddelerde düzenlenmiş ayrı sürelerdir. Üretici beş yıl garanti taahhüt etmişse talebinizi o taahhüde dayandırırsınız, ama kanuni zamanaşımı kendi kuralına tabidir.
Zamanaşımının hiç işlemediği hâl. 6502 sayılı Kanun m.12’nin üçüncü fıkrası, ayıbın ağır kusur ya da hile ile gizlenmesi hâlinde zamanaşımı hükümlerinin uygulanmayacağını düzenler. Yani gizlenmiş bir ayıpta iki yıl dolmuş olsa dahi satıcı sorumluluktan kurtulmaz. Zamanaşımının tamamı ve ikinci el rejimi için bkz. Ayıplı Mal ve Tüketicinin Seçimlik Hakları.
Sık Yapılan Hatalar
- Belge verilmedi diye hak kaybı sanmak. Ayıplı mala ilişkin haklar kanundan doğar; belgenin verilmemesi bunları ortadan kaldırmaz (belgeyi verme yükümlülüğü satıcıdadır).
- Tekrar arızada onarımla yetinmek. Onarımdan sonra aynı mal yine bozulursa değişim/iade isteyebilirsiniz; satıcı reddedemez (m.56/3).
- Ek garantiyi yasal garanti sanmak. İhtiyari garanti, iki yıllık yasal garantinin yerine geçmez; yasal haklarınız saklıdır (m.57).
- Yalnızca satıcıyı muhatap almak. Talep karşılanmazsa üretici ve ithalatçı da müteselsilen sorumludur (m.56/3).
- Garanti süresini teslimden değil faturadan başlatmak. Süre, malın teslim tarihinden itibaren işler (m.56/2).
Özet
- Garanti belgesi, üretici/ithalatçının düzenlemek zorunda olduğu, satıcının verdiği belgedir (6502 m.56).
- Süre: teslimden itibaren asgari iki yıl (m.56/2).
- Ayıp çıkarsa: onarım/değişim/indirim/iade seçimlik hakları (m.11); onarım işe yaramazsa değişim/iade, satıcı reddedemez, satıcı-üretici-ithalatçı müteselsil sorumlu (m.56/3).
- İhtiyari (ek) garanti: yasal hakları ortadan kaldırmaz; ilave taahhüttür (m.57).
- Servis: tamir azami süreyi geçemez (m.58/3); kullanım ömrü boyunca satış sonrası hizmet sağlanır (m.58).
İlgili yazılar: Ayıplı Mal ve Tüketicinin Seçimlik Hakları · Cayma Hakkı: 14 Gün Hangi Alışverişlerde? · Tüketici Hakem Heyetine Başvuru ve İtiraz
Sıkça Sorulan Sorular
Garanti belgesi zorunlu mu?
Evet. Üretici ve ithalatçılar, tüketiciye yönelik ürettikleri veya ithal ettikleri mallar için garanti belgesi düzenlemek zorundadır; bu belgeyi tamamlayıp tüketiciye verme sorumluluğu ise satıcıya aittir (6502 sayılı Kanun m.56). Hangi malların garanti belgesiyle satılacağı yönetmelikle belirlenir.
Garanti süresi kaç yıldır?
Garanti süresi, malın teslim tarihinden başlayarak asgari iki yıldır (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.56/2). Bazı malların garanti şartları, özelliği nedeniyle Bakanlıkça farklı bir ölçü birimiyle belirlenebilir. İki yıl bir alt sınırdır; üretici daha uzun süre taahhüt edebilir.
Garanti belgesini kim verir?
Belgeyi üretici veya ithalatçı düzenler; ancak onu tamamlayıp size teslim etmekle yükümlü olan satıcıdır (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.56/1). Yani belgeyi mağazadan/satıcıdan istemek hakkınızdır.
Garanti süresi içinde mal bozulursa ne yaparım?
Ayıp (kusur) çıkması hâlinde 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11'deki seçimlik haklara sahipsiniz: sözleşmeden dönme (iade), bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim. Bunlardan birini seçersiniz ve satıcı bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Onardığım mal yine bozulursa değişim/iade isteyebilir miyim?
Evet. Onarım hakkını kullandıysanız ve mal garanti süresi içinde tekrar arızalanırsa, tamir için gereken azami süre aşılırsa ya da tamiri mümkün değilse diğer seçimlik hakları (değişim/iade) kullanabilirsiniz; satıcı bu talebi reddedemez (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.56/3).
Talebim yerine getirilmezse kime başvururum?
Talebin yerine getirilmemesi hâlinde satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen (birlikte ve zincirleme) sorumludur (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.56/3). Uyuşmazlığı, parasal sınıra göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine taşıyabilirsiniz.
Satın alırken önerilen 'ek/genişletilmiş garanti' nedir?
Bu bir ihtiyari (isteğe bağlı) garantidir: satıcı, üretici veya ithalatçının yasal garantinin ötesinde verdiği ilave taahhüttür (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.57). Önemlisi, ihtiyari garanti sizin yasal haklarınızı ortadan kaldırmaz; yasal haklarınız saklıdır.
İhtiyari garantide taahhüt edilen hizmet için para öder miyim?
Hayır. İhtiyari garanti taahhüdü süresince, taahhüt edilen hakların kullanılması nedeniyle tüketiciden masraf talep edilemez (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.57/2). Ayrıca taahhütte bulunan, reklam ve ilanlarındaki ifadelerle de bağlıdır.
Yetkili serviste tamir ne kadar sürebilir?
Bir malın yetkili servis istasyonlarındaki tamir süresi, yönetmelikle belirlenen azami süreyi geçemez (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.58/3). Bu azami sürenin aşılması, garanti süresi içinde değişim/iade hakkınızı gündeme getirir (aynı Kanunun m.56/3 hükmü).
Garanti belgesi verilmediyse haklarımı kaybeder miyim?
Hayır. Ayıplı mala ilişkin seçimlik haklarınız 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11'den doğar; garanti belgesinin verilmemiş olması bu hakları ortadan kaldırmaz. Belgeyi tamamlayıp verme yükümlülüğü ise aynı Kanunun m.56 hükmü uyarınca satıcıya aittir.
Kullanım ömrü ile garanti süresi aynı şey mi?
Değildir. Garanti süresi (asgari 2 yıl) içinde ayıba karşı seçimlik haklar işler. Kullanım ömrü ise üretici/ithalatçının Bakanlıkça belirlenen süre boyunca satış sonrası bakım-onarım (yedek parça/servis) sağlama yükümlülüğüdür (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.58).