Hız Sınırı Cezaları: Aşım Kademeleri, Tutarlar ve Ehliyet Geri Alma

Kısa Cevap

Hız sınırı cezası artık tek bir rakam değildir: aşımın kaç km/s olduğuna ve yolun yerleşim yeri içinde mi dışında mı bulunduğuna göre dokuz kademeye ayrılır. Yerleşim yeri içinde 6-10 km/s aşım 2.000 TL ile başlar, 66 km/s ve üzeri aşım 30.000 TL’ye çıkar. 46 km/s’yi geçen aşımlarda para cezasına ek olarak sürücü belgesi de geri alınır.

Bu yapı, 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanun ile getirildi. Önceki düzenleme cezayı yüzdesel aşıma (yüzde 10-30 ve yüzde 30 üstü) bağlıyordu. İnternette dolaşan “51/2-a”, “51/2-c” gibi kodlar ve onlara bağlanan tutarlar bu değişiklikten öncesine aittir.

Bu Durumda mısınız?

• Radar veya EDS tespitiyle hız cezası kesildi, hangi kademeden yazıldığını bilmiyorsunuz.
• Tutanakta “51/2-a” gibi bir kod var, karşılığını internette bulduğunuz tutarla eşleştiremiyorsunuz.
• Cezayla birlikte sürücü belgenize el konuldu ve ne kadar süreyle geri alındığını öğrenmek istiyorsunuz.
• Aynı sürüşte birden çok tutanak düzenlendi, hepsinin ayrı ayrı ödenip ödenmeyeceğini merak ediyorsunuz.
• Hız sınırının düşürüldüğü bir kesimde levha görmediniz.
• Cezaya itiraz etmek istiyorsunuz ama nereye ve kaç gün içinde başvurulacağını bilmiyorsunuz.

Her tutanak kendi somut verisiyle değerlendirilir; aşağıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır.

Hız Sınırları Kaçtır?

Kanun sınırın kendisini değil üst tavanını belirler, rakamları yönetmeliğe bırakır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.50 şöyledir:

“Motorlu araçların cins ve kullanma amaçlarına göre sürülebileceği en çok ve en az hız sınırları, şehirlerarası çift yönlü karayollarında 90 km/s, bölünmüş yollarda 110 km/s, otoyollarda 120 km/s hızı geçmemek üzere yönetmelikte belirlenir.”

Otomobil için uygulanan azami sınırlar bu tavanlarla aynıdır: şehirlerarası çift yönlü karayolunda 90, bölünmüş yolda 110, otoyolda 120 km/s.

Yerleşim yeri içinde ise Karayolları Trafik Yönetmeliği m.100’deki tablo, araç cinsinden bağımsız biçimde büyük ölçüde tek rakamda buluşur: otomobil, minibüs, otobüs, kamyonet, panelvan, kamyon, çekici ve motosikletler için 50 km/s. Aynı tabloda motorlu ve motorsuz bisikletler ile tehlikeli madde taşıyan araçlar için 30 km/s, lastik tekerlekli traktörler, iş makineleri ve arızalı aracı çeken araçlar için 20 km/s öngörülmüştür.

Yerleşim yeri dışındaki sınırlar araç cinsine göre farklılaşır ve otomobil dışındaki cinslerde yukarıdaki tavanların altında kalır; cins bazındaki tam liste Yönetmelik m.100’ün tablosundadır. Ayrıca aynı maddeye göre römorklu araçlarda azami hız, aynı cins römorksuz araca göre saatte 10 km daha düşüktür.

İki nokta pratikte belirleyicidir. Birincisi, Karayolları Trafik Kanunu m.50 İçişleri Bakanlığına otomobiller için bu sınırları 20 km/s’e kadar artırma yetkisi verir. İkincisi ve daha önemlisi, Karayolları Trafik Kanunu m.50 şu kuralı koyar:

“Bu Kanunla yetki verilen kuruluşlar tarafından yönetmelikte belirtilen hız sınırları yol ve trafik durumuna göre azaltılabilir veya çoğaltılabilir. Bu hallerde durum trafik işaretleri ile belirtilir ve uygun vasıtalarla duyurulur.”

Yani düşürülmüş bir sınırın sürücüyü bağlaması, o durumun trafik işaretleriyle belirtilmesine bağlıdır.

Ceza Kademeleri: Yerleşim Yeri İçinde ve Dışında

Karayolları Trafik Kanunu m.51’in yürürlükteki metni cezayı aşım miktarına göre dokuz kademede belirler:

“Madde 51 – (Değişik:12/2/2026-7574/14 md.) Sürücüler, aksine bir karar alınıp işaretlenmemişse yönetmelikte belirtilen hız sınırlarını aşmamak zorundadırlar.”

Kademeler şöyledir:

Aşım (km/s)	Yerleşim yeri içinde	Aşım (km/s)	Yerleşim yeri dışında
6-10	2.000 TL	—	—
11-15	4.000 TL	11-15	2.000 TL
16-20	6.000 TL	16-20	4.000 TL
21-25	8.000 TL	21-25	6.000 TL
26-35	12.000 TL	26-30	8.000 TL
36-45	15.000 TL	31-40	12.000 TL
46-55	20.000 TL	41-50	15.000 TL
56-65	25.000 TL	51-60	20.000 TL
66 ve üzeri	30.000 TL	61-70	25.000 TL
—	—	71 ve üzeri	30.000 TL

Tablodan çıkan iki sonuç önemlidir. Birincisi, yerleşim yeri içinde ceza 6 km/s aşımdan itibaren başlar; yerleşim yeri dışında ilk kademe 11 km/s’dir. İkincisi, aynı aşım miktarı yerleşim yeri içinde bir üst kademeye denk gelir — 11-15 km/s aşım şehir içinde 4.000 TL, şehir dışında 2.000 TL’dir. Bu nedenle tutanakta ihlalin yerleşim yeri içinde mi dışında mı gerçekleştiği, tek başına cezayı iki katına çıkarabilen bir veridir.

”51/2-a”, “51/2-c” Kodları Ne Oldu?

Tutanaklarda ve arama sonuçlarında sık görülen bu kodlar maddenin eski yapısına aittir. Değişiklikten önceki metin cezayı yüzdesel aşıma bağlıyordu; Uyuşmazlık Mahkemesi bir kararında o dönemin lafzını şöyle aktarmıştır:

(Değişik: 8/1/2003 - 4785/4 md) Hız ölçen teknik cihaz veya çeşitli teknik usullerle yapılan tespit sonucu hız sınırlarını yüzde ondan yüzde otuza (otuz dahil) kadar aşan sürücülere 64 700 000 lira, yüzde otuzdan fazla aşan sürücülere 131 900 000 lira para cezası uygulanır.

(Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2015/845, K. 2015/881, T. 28.12.2015)

Alıntıdaki rakamların eski para birimiyle yazılmış olması, bu lafzın ne kadar geriye gittiğini de gösterir.

Yürürlükteki metinde ise yüzde hesabı yoktur: aşım km/s cinsinden ölçülür ve 2. fıkranın (a) bendi yerleşim yeri içini, (b) bendi yerleşim yeri dışını gösterir; her bendin altında dokuz alt bent bulunur. Dolayısıyla tutanağınızdaki bir kodu eski içeriklerde bulduğunuz tutarla eşleştirmek yanıltıcıdır. Doğru denetim yolu şudur: ölçülen aşım kaç km/s’dir, ihlal yerleşim yeri içinde mi gerçekleşmiştir ve tutanaktaki tutar bu kademeye karşılık geliyor mu?

Ehliyet Ne Zaman Geri Alınır?

Yeni düzenlemenin en çok gözden kaçan yanı budur: hız aşımı belirli kademeleri geçtiğinde para cezasına sürücü belgesinin geri alınması eklenir. Madde, yerleşim yeri içi ve dışı için aynı süreleri farklı kademelere bağlar:

Kademe	Yerleşim yeri içinde	Yerleşim yeri dışında	Geri alma
7. kademe	46-55 km/s	51-60 km/s	her seferinde 30 gün
8. kademe	56-65 km/s	61-70 km/s	her seferinde 60 gün
9. kademe	66 km/s ve üzeri	71 km/s ve üzeri	her seferinde 90 gün

“Her seferinde” ifadesi önemlidir: süre, ihlal tekrarlandıkça yeniden uygulanır. Karayolları Trafik Kanunu m.51 ayrıca iki ek şart getirir:

“Bu madde kapsamında geri alınan sürücü belgelerinin iade edilebilmesi için bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır.”

Yani süre dolsa bile ödenmemiş trafik cezanız varsa belge iade edilmez — ve buradaki “bu Kanun kapsamında verilen” ifadesi yalnızca hız cezasını değil, Kanun kapsamındaki tüm idari para cezalarını kapsayacak genişliktedir.

İkinci şart tekrar hâline ilişkindir: son ihlalden geriye doğru bir yıl içinde beşinci kez geri alınan sürücü belgeleri, geri alma süresi sonunda sürücünün psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri uzmanının muayenesinden geçirilmesi ve belge almasına engel hâli bulunmadığının anlaşılması şartıyla iade edilir.

Belge geri alma ve iade işlemleri, Kanunun 6. maddesinde sayılan görevliler tarafından yapılır.

Radar Uyarı Cihazı Bulundurmak

Karayolları Trafik Kanunu m.51, hız denetim cihazlarının yerini tespit eden veya sürücüyü uyaran cihazlara ağır bir rejim uygular:

Hız sınırlarının aşılıp aşılmadığını tespit etmekte kullanılan cihazların yerini tespit veya sürücüyü ikaz eden her türlü cihazın imali, ithali ve araçlarda bulundurulması yasaktır. Bu cihazları imal ve ithal edenlere fiil başka bir suç oluştursa bile ayrıca 370.000 Türk lirası, cihazları araçlarında bulunduran işletene ise 185.000 Türk lirası idari para cezası uygulanır. Ayrıca bu cihazlara mülki amir tarafından el konulur ve mülki amir tarafından mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir.

Üç ayrıntı dikkat çeker. Ceza işletene yöneltilmiştir, sürücüye değil. “Fiil başka bir suç oluştursa bile” ifadesi, idari para cezasının ceza soruşturmasından bağımsız uygulanacağını gösterir. Ve yaptırım para cezasıyla sınırlı değildir: cihaz hakkında mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı verilir. Bu, Kabahatler Kanunu rejiminde para cezasından ayrı bir idari yaptırımdır ve kanun yolu bakımından da ayrıca sonuç doğurur.

Aynı Anda Birden Fazla İhlal: Hangi Ceza?

Bir sürüşte birden çok tutanak düzenlenmesi sık görülür. Karayolları Trafik Kanunu Ek m.3’ün son cümlesi bu durumda uygulanacak kuralı koyar:

“Bir fiil 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun idari para cezasını gerektiren muhtelif yasaklarını ihlal eder nitelikte ise faile, en ağır idari para cezası uygulanır.”

Kuralın sınırı “bir fiil” ifadesindedir. Tek bir fiil birden çok yasağı ihlal ediyorsa yalnızca en ağır ceza uygulanır; ayrı zaman ve yerlerde gerçekleşen ayrı fiiller için ise cezalar ayrı ayrı verilir. Bu nedenle çok tutanaklı dosyalarda ilk denetlenecek şey, tutanakların gerçekten ayrı fiillere mi dayandığıdır.

Tutarlar Her Yıl Değişir

Kanun metnindeki rakamlar sabit değildir. Karayolları Trafik Kanunu Ek m.3 şu mekanizmayı kurar:

“2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunundaki fiiller için, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere önceki yılda uygulanan mutlak ceza tutarları, o yıl için Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılır.”

Bunun pratik sonucu şudur: yukarıdaki kademe tutarları 12 Şubat 2026’da yürürlüğe giren kanun metninin rakamlarıdır. Takvim yılı başından itibaren yeniden değerleme uygulandığında tutanaktaki tutar bu rakamların üzerine çıkabilir. Bir tutanağı denetlerken sorulacak soru “kanunda kaç TL yazıyor” değil, “tutanağın tarihinde uygulanan tutar neydi” olmalıdır.

Aynı mekanizma, eski içeriklerdeki rakamların neden bu kadar düşük göründüğünü de açıklar: yeniden değerleme her yıl işlediği için birkaç yıl önceki bir tutar bugünün tutarıyla karşılaştırılamaz.

İtiraz: On Beş Gün, Sulh Ceza

Trafik idari para cezalarının kanun yolu, süresi kısa olan genel rejime tabidir. Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanaklarının Düzenlenmesinde, Tahsilinde ve Takibinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.16 şöyledir:

“(1) Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağına karşı, kararın tebliği tarihinden itibaren en geç 15 (onbeş) gün içinde sulh ceza mahkemesine itiraz için başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari para cezası kesinleşir.”

Aynı maddenin ikinci fıkrası, dosyayı idari yargıya taşıyabilecek bir istisna içerir:

“(2) İdarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarî yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde; idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idarî yargı merciinde görülür.”

Süre kaçırılmışsa tek çıkış yolu mücbir sebeptir; üçüncü fıkra bu hâlde sebebin ortadan kalkmasından itibaren yedi gün içinde başvurulabileceğini, bu başvurunun kesinleşmeyi engellemeyeceğini ancak mahkemenin yerine getirmeyi durdurabileceğini düzenler.

İdari para cezalarına itirazın genel işleyişi, indirimli ödeme ve taksit imkânları için idari para cezasına itiraz ve idari para cezası nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ödemezseniz: Aylık Yüzde 5 Faiz

Karayolları Trafik Kanunu m.115 ödeme rejimini belirler:

“Ödeme derhal yapılmadığı takdirde para cezalarının, tutanağın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekir. Bir ay içinde ödenmeyen cezalar için her ay % 5 faiz uygulanır. Aylık faizin hesaplanmasında ay kesirleri tam ay olarak dikkate alınır. Bu suretle bulunacak tutar cezanın iki katını geçemez.”

Süresinde ödenmeyen cezalar için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Faizin tavanı cezanın iki katı olduğuna göre, 30.000 TL’lik bir kademede ödememenin maliyeti 60.000 TL’ye kadar yükselebilir; itiraz süresinin kaçırılmaması bu nedenle yalnızca usuli değil mali bir meseledir.

İtirazda Somut Olarak Tartışılabilecek Noktalar

Aşağıdaki başlıklar, dayanağını doğrudan yürürlükteki metinden alan denetim noktalarıdır. Hiçbiri kendiliğinden sonuç doğurmaz; her biri dosyadaki somut veriyle desteklenmek zorundadır.

• Kademe uyumu. Ölçülen aşım miktarı, tutanakta uygulanan tutarın kademesine gerçekten karşılık geliyor mu? Kademeler yerleşim yeri içinde ve dışında farklı olduğundan, ihlal yerinin niteliği ayrıca denetlenir.
• İşaretleme. m.51 sürücüyü “aksine bir karar alınıp işaretlenmemişse” yönetmelikteki sınırla bağlar; m.50 ise azaltılan sınırların trafik işaretleriyle belirtilmesini ve uygun vasıtalarla duyurulmasını öngörür.
• Tespit usulü. Madde tespiti “hız ölçen teknik cihaz veya çeşitli teknik usullerle” yapılan ölçüme bağlar; ölçümün bu kapsamda yapıldığı ve cihaz verisinin dosyada bulunduğu denetlenir.
• Tek fiil / çok tutanak. Ek m.3 uyarınca tek fiil birden çok yasağı ihlal ediyorsa yalnızca en ağır ceza uygulanır.
• Araç cinsi ve römork. Yönetmelik m.100 sınırları araç cinsine göre belirler ve römorklu araçlarda 10 km/s düşürür; uygulanan sınırın araca uygun olup olmadığı sorgulanabilir.
• Tebliğ tarihi. On beş günlük süre tebliğden işlediği için, tebliğin usulüne uygun ve hangi tarihte yapıldığı hem süre hem de faiz bakımından belirleyicidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Eski yüzdesel sisteme göre hesap yapmak. Yüzde 10-30 / yüzde 30 üstü ayrımı 12 Şubat 2026’dan sonraki ihlallere uygulanmaz.
• İnternetteki tek bir rakama güvenmek. Ceza dokuz kademelidir ve tutarlar her yıl yeniden değerlemeye tabidir.
• Ehliyet boyutunu atlamak. 46 km/s (şehir dışında 51 km/s) üstü aşımlarda para cezasının yanında 30, 60 veya 90 gün belge geri alma vardır.
• Süresi dolan belgenin kendiliğinden iade edileceğini sanmak. İade için Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamı tahsil edilmiş olmalıdır.
• On beş günü kaçırmak. Süre geçerse ceza kesinleşir ve tartışma esastan usule kayar.
• Yerleşim yeri ayrımını gözden kaçırmak. Aynı aşım miktarı şehir içinde bir üst kademeye denk gelebilir.

Özet

• Hız cezası, aşımın km/s miktarına ve yolun yerleşim yeri içinde mi dışında mı olduğuna göre dokuz kademeye ayrılır; yerleşim yeri içinde 2.000 TL’den 30.000 TL’ye kadar uygulanır.
• Bu yapı 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanun ile getirildi; önceki metin yüzdesel aşıma dayanıyordu, “51/2-a”/“51/2-c” gibi kodlar o döneme aittir.
• 46-55, 56-65 ve 66+ km/s aşımlarda (yerleşim yeri dışında 51-60, 61-70 ve 71+) her seferinde 30, 60 ve 90 gün sürücü belgesi geri alınır.
• Geri alınan belgenin iadesi, Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şartına bağlıdır; bir yıl içinde beşinci geri almada psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri muayenesi aranır.
• Tutarlar Ek m.3 uyarınca her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artar; kanun metnindeki rakam ile tutanaktaki rakam farklı olabilir.
• İtiraz, tutanağın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine yapılır; aynı işlem kapsamında idari yargının görev alanına giren kararlar da varsa hukuka aykırılık iddiaları orada birlikte görülür.

---