Konut Dokunulmazlığının İhlali Suçu ve Cezası (TCK 116)

Kısa Cevap

Konut dokunulmazlığının ihlali (TCK 116), bir kimsenin konutuna veya eklentilerine rızasına aykırı olarak girmek ya da rızayla girdikten sonra çıkmamaktır. Temel hâlde ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir ve suç şikâyete bağlıdır. Cebir/tehdit kullanılarak ya da gece vakti işlenirse ceza artar (bir yıldan üç yıla) ve suç re’sen takip edilir.

Bu Durumda mısınız?

• Eski eşiniz/komşunuz/akrabanız izniniz olmadan evinize girdi ya da girip çıkmadı.
• Kiracınız tahliye olmasına rağmen eve/işyerine sizin rızanız dışında girildi.
• İşvereniniz veya bir kişi kapalı işyerinize mesai dışında izinsiz girdi.
• Hakkınızda “eve zorla/geceleyin girme” ile ilgili soruşturma açıldı ve bunun şikâyete mi bağlı, yoksa re’sen mi takip edildiğini merak ediyorsunuz.
• Hakkınızda uzaklaştırma kararı varken müşterek konuta girdiğiniz iddia ediliyor.

Bu durumların hukuki sonucu, rızanın varlığına, konutun kime özgülendiğine ve fiilin nasıl işlendiğine göre değişir. Somut olayınız için bir ceza avukatına danışmanız yerinde olur.

Konut Dokunulmazlığının İhlali Nedir, Şartları Nelerdir?

Suç, kişinin konut/işyeri güvenliğini ve özel yaşam alanının dokunulmazlığını korur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu suçun maddi unsurunu şöyle tanımlar:

“Konut ya da iş yeri dokunulmazlığının ihlali suçunun maddi unsuru, bireyin konutuna, iş yerine ya da eklentisine rızasına aykırı olarak girmek veya rıza ile girdikten sonra rızaya aykırı olarak çıkmamak şeklinde seçimlik olarak belirtilmiş olup girmek hâlinde icrai, çıkmamak hâlinde ise ihmali bir hareket söz konusudur.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/175, K. 2023/325, T. 31.05.2023)

Buna göre suçun şartları:

• Konut, işyeri veya eklentisi bulunması. Konut, kişinin barınma ve yaşamını sürdürdüğü yerdir; eklenti ise konuta bağlı bahçe, garaj, balkon gibi bölümlerdir.
• Rızaya aykırılık. Hak sahibinin rızası dışında girme ya da rızayla girip çıkmama (seçimlik hareket). Rıza varsa suç oluşmaz.
• Kast. Fail, rıza dışı girdiğini/kaldığını bilerek ve isteyerek hareket etmelidir.

Dayandığı Kanun Maddesi (TCK 116)

Suç, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Hürriyete Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenmiştir:

TCK m.116 — Konut Dokunulmazlığının İhlali

(1) Bir kimsenin konutuna, konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikayeti üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Birinci fıkra kapsamına giren fiillerin, açık bir rızaya gerek duyulmaksızın girilmesi mutat olan yerler dışında kalan işyerleri ve eklentileri hakkında işlenmesi hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. (3) Evlilik birliğinde aile bireylerinden ya da konutun veya işyerinin birden fazla kişi tarafından ortak kullanılması durumunda, bu kişilerden birinin rızası varsa, yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Ancak bunun için rıza açıklamasının meşru bir amaca yönelik olması gerekir. (4) Fiilin, cebir veya tehdit kullanılmak suretiyle ya da gece vakti işlenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Suçun nitelikli halleri için ayrıca “Ortak hüküm” başlıklı TCK m. 119 uygulanır: fiil silahla, kişinin kendini tanınmayacak hale koyması suretiyle, birden fazla kişiyle birlikte veya kamu görevinin nüfuzu kötüye kullanılarak işlenirse ceza bir kat artırılır.

Rıza Unsuru: Hangi Hâllerde Suç Oluşmaz?

Suçun kalbinde rıza vardır; rıza varsa konut dokunulmazlığı ihlali oluşmaz. TCK 116/3 uyarınca, konutun veya işyerinin birden fazla kişi tarafından ortak kullanılması durumunda bu kişilerden birinin rızası varsa suç oluşmaz; ancak rızanın meşru bir amaca yönelik olması gerekir.

Müşterek konut ve uzaklaştırma kararı. Eşlerin birlikte oturduğu konuta, hakkında uzaklaştırma tedbiri bulunan eşin girmesi, tek başına konut dokunulmazlığının ihlali oluşturmaz. Yargıtay:

“Sanığın aile mahkemesinin konuttan uzaklaştırmaya ilişkin tedbir kararına karşın, müşterek konuta girme eyleminin konut dokunulmazlığının ihlali suçunu oluşturmayacağı”

(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2013/33988, K. 2016/1943, T. 08.02.2016)

Aynı kararda Yargıtay, tarafların ayrı yaşadığı ve konutun suç tarihinde müştekinin kullanımına özgülenip özgülenmediğinin araştırılması gerektiğini vurgulamıştır. Yani konut mahkeme kararıyla mağdurun kullanımına bırakılmışsa, oraya girmek suç oluşturabilir. (Bu davranış ayrıca uzaklaştırma (6284) kararının ihlali yaptırımını doğurur.)

İşyeri Dokunulmazlığının İhlali (TCK 116/2)

Konut dokunulmazlığı yalnız evi değil, işyeri ve eklentilerini de kapsar (TCK 116/2). Ancak burada ölçüt, işyerinin girilmesi mutat (alışılmış) bir yer olup olmadığıdır. Herkesin serbestçe girebildiği süpermarket, mağaza gibi yerlere mesai saatleri içinde girmek suç değildir; buna karşılık avukatlık bürosu, özel muayenehane gibi izinle girilen yerlere ya da bu yerlere mesai dışında/kapalıyken rıza dışı girmek işyeri dokunulmazlığını ihlal eder. İşyeri dokunulmazlığının ihlali de temel hâlde şikâyete bağlıdır ve altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasını gerektirir.

Konut Dokunulmazlığının İhlali Cezası ve Nitelikli Haller

Hâl	Fıkra	Ceza	Takip
Konuta rıza dışı girme / çıkmama	TCK 116/1	6 ay – 2 yıl hapis	Şikâyete bağlı
İşyerine rıza dışı girme	TCK 116/2	6 ay – 1 yıl hapis veya adlî para	Şikâyete bağlı
Cebir/tehdit ile veya gece vakti	TCK 116/4	1 yıl – 3 yıl hapis	Re’sen
Silah / birden fazla kişi / gizlenme / örgüt / kamu nüfuzu	TCK 119/1	Ceza bir kat artırılır	Re’sen

TCK 119’daki nitelikli hâllerden birden fazla kişiyle birlikte işlenme için, faillerin fiili müşterek fail olarak birlikte gerçekleştirmesi gerekir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bunu açıklar:

“TCK’nın 119. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer verilen nitelikli hâlin uygulanması için faillerin en az iki kişi olması ve suçun icra hareketlerinin müşterek fail olarak sorumluluğu gerektirecek şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla konut ya da iş yeri dokunulmazlığının ihlali suçunun, bir başkasının azmettirilmesi veya yardım eden sıfatıyla iştirak edilerek işlenmesi hâlinde, bu nitelikli hâl gereğince cezada artırım yapılmayacaktır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/175, K. 2023/325, T. 31.05.2023)

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

TCK m. 7/2 uyarınca sonradan yürürlüğe giren ve fail lehine olan kanun geçmişe yürür. Ancak konut dokunulmazlığı bakımından bu genellikle sorun yaratmaz: TCK 116, 01.06.2005’te yürürlüğe girdiğinden bu yana değişmemiştir (2. ve 3. fıkralardaki düzenleme de Kanun’un yürürlüğünden önce, 31.03.2005’te son hâlini almıştır). Ceza miktarları ve şartları bugün de aynıdır; dolayısıyla olay tarihi ne olursa olsun aynı metin uygulanır. Rakip içeriklerde sık görülen hata, cezayı yürürlükteki madde yerine eski/yanlış bir kaynaktan aktarmaktır.

Şikâyet, Uzlaştırma, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

• Şikâyete bağlılık — kritik ayrım. Temel hâller (116/1 konut, 116/2 işyeri) şikâyete bağlıdır; nitelikli hâller ise değildir. Yargıtay:

“119. maddesinde yazılı ortak hükümler başlıklı düzenlemede konut ve iş yeri dokunulmazlığının ihlali suçunun nitelikli hallerinin işlenmesi halinde, suçun takibi şikayete bağlı olmaktan çıkarak resen takibi gereken nitelikte olacağı kabul edilmektedir.”

(Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2021/1754, K. 2022/15254, T. 21.09.2022)

Aynı yönde bir başka daire de “maddenin 1. ve 2. fıkraları şikayete bağlı iken, 4. fıkradaki nitelikli hal şikayete bağlı değildir” demektedir (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2013/29381, K. 2014/12351, T. 17.04.2014).

• Şikâyet süresi: Şikâyete bağlı hâllerde, hak sahibi fiili ve failini öğrenmesinden itibaren altı ay içinde şikâyet etmelidir (TCK m. 73/1); aksi hâlde soruşturma/kovuşturma yapılamaz.
• Uzlaştırma: Konut dokunulmazlığının ihlali uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b-4’te 116 sayılıdır). Bu yönüyle, uzlaştırmaya tabi olmayan görevi yaptırmamak için direnme (TCK 265) suçundan ayrılır. Ancak suç, uzlaştırmaya tabi olmayan başka bir suçla birlikte işlenmişse uzlaştırma uygulanmaz (CMK m. 253/3).
• Görevli mahkeme: Asliye Ceza Mahkemesidir (5235 sayılı Kanun m. 11).
• Dava zamanaşımı: Temel ve nitelikli hâllerde ceza üst sınırı beş yılı aşmadığından dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e).

Diğer Suçlarla İçtima (Hırsızlık, Yağma, Tehdit)

Hırsızlık + konut ihlali. Hırsızlık amacıyla eve/işyerine girilmesi hâlinde hem hırsızlık hem konut/işyeri dokunulmazlığının ihlali oluşur ve ayrı ayrı cezalandırılır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu:

“hırsızlık suçunun bina veya eklentilerine ya da iş yerine girilerek işlenmesi hâlinde hırsızlık suçunun yanında ayrıca konut veya iş yeri dokunulmazlığının ihlali suçunun da oluşacağında bir tereddüt bulunmamaktadır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/175, K. 2023/325, T. 31.05.2023)

Üstelik hırsızlık amacıyla işlenen konut ihlalinde soruşturma/kovuşturma için şikâyet aranmaz (TCK m. 142/4); yani bu senaryoda konut ihlali re’sen takip edilir.

Yağma (gasp) hâlinde ise tersi geçerlidir: konutta işlenen yağmada konut ihlali ayrı bir suç olmaktan çıkıp yağmanın nitelikli hâline dönüşür ve ayrıca cezalandırılmaz. Yargıtay:

“Bu durumda aslında bağımsız bir suç olan konut dokunulmazlığının ihlali yağmanın nitelikli halini meydana getirmekte, bu nedenle faile yalnızca nitelikli yağma suçunun cezası tatbik edilmekte, ayrıca konut dokunulmazlığının ihlali suçundan ceza verilememektedir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2016/292, K. 2017/164, T. 21.03.2017)

Direnme sırasında memura yönelen tehdit/yaralama veya eşyaya verilen zarar da ayrı suç oluşturur; her biri kendi hükümlerine göre değerlendirilir.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Rızanın olup olmadığını belirleyin. Giriş için açık veya örtülü bir rıza var mıydı? Ortak kullanılan bir konut/işyeri mi?
2. Fiilin niteliğini tespit edin. Basit giriş mi, yoksa cebir/tehdit ya da gece vakti mi? Bu, hem cezayı hem şikâyete bağlılığı değiştirir.
3. Şikâyet sürenizi kaçırmayın. Şikâyete bağlı hâllerde altı aylık süre işler; gecikirseniz takip yapılamaz.
4. Uzaklaştırma/aile mahkemesi kararlarını toplayın. Müşterek konut uyuşmazlıklarında konutun kime özgülendiği belirleyicidir.
5. Delilleri koruyun. Kamera kaydı, tanık, mesajlaşma; girişin rıza dışı olduğunu gösteren her şey.
6. Ek suçlamaları ayrı değerlendirin. Hırsızlık, mala zarar, tehdit veya yaralama varsa her biri ayrı savunma gerektirir.
7. Bir ceza avukatından hukuki yardım alın.

Sık Yapılan Hatalar

• “Kendi evime/ortak eve girdim, suç olmaz” varsayımı. Konut mahkeme kararıyla mağdurun kullanımına özgülenmişse, girmek suç oluşturabilir.
• Şikâyet süresini kaçırmak. Basit hâller şikâyete bağlıdır; altı ay geçince takip yapılamaz.
• Nitelikli hâlde şikâyetten vazgeçmenin davayı düşüreceğini sanmak. 116/4 (cebir/gece) ve 119 hâlleri re’sen takip edilir; vazgeçme sonuç doğurmaz.
• Hırsızlıkla birlikte tek suç sanmak. Hırsızlık ve konut ihlali ayrı ayrı cezalandırılır.
• İşyerini kapsam dışı sanmak. Kapalı/izinle girilen işyerleri de korunur (116/2).

Konut Dokunulmazlığının İhlali Yargıtay Kararları

Maddi unsur ve rıza (kilit karar). Ceza Genel Kurulu, suçun konuta/işyerine rıza dışı girme veya rızayla girip çıkmama şeklinde seçimlik olduğunu; ayrıca birden fazla kişiyle birlikte işlemenin (119/1-c) müşterek faillik gerektirdiğini belirlemiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/175, K. 2023/325, T. 31.05.2023).

Özet

• Konut dokunulmazlığının ihlali (TCK 116), konut/işyerine rıza dışı girmek veya rızayla girip çıkmamaktır; temel ceza 6 ay – 2 yıl hapistir.
• Rıza suçu ortadan kaldırır; ortak kullanımda birinin meşru rızası yeterlidir (116/3).
• Şikâyet ayrımı kritik: temel hâller (116/1-2) şikâyete bağlı (6 ay süre), 116/4 (cebir/gece) ve 119 hâlleri re’sen.
• Uzlaştırmaya tabidir (CMK 253); görevli mahkeme asliye ceza; zamanaşımı 8 yıl.
• İçtima: hırsızlıkla birlikte ayrı ayrı ceza (142/4 şikâyet aranmaz); yağmada ise yağmanın nitelikli hâline dönüşür.

İlgili yazılar: Hırsızlık Suçu ve Cezası — TCK 141-147 · Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası — TCK 151. Madde · Uzaklaştırma Kararı: Şartları, İhlali ve Cezası (6284 Sayılı Kanun) · Tehdit Suçu ve Cezası (TCK 106) · Görevi Yaptırmamak İçin Direnme (Polise Mukavemet) Suçu ve Cezası (TCK 265)