İçindekiler 14
Kısa Cevap
Cebir suçu (TCK 108), bir kişiyi bir şeyi yapmaya, yapmamaya ya da bir şeyin yapılmasına katlanmaya zorlamak amacıyla ona karşı fiziksel güç (maddi cebir) kullanılmasıdır. Cezası bağımsız bir rakam değildir: fiil sonucu kasten yaralama suçundan verilecek ceza, üçte birinden yarısına kadar artırılarak hükmolunur. Cebir başka bir suçun (yağma, görevi yaptırmamak için direnme gibi) unsuru ise ayrı bir cebir suçu oluşmaz.
Bu Durumda mısınız?
- Birini bir şey yapmaya zorlamak için ona fiziksel güç uyguladığınız iddiasıyla hakkınızda soruşturma açıldı.
- Eyleminizin cebir mi yoksa tehdit mi sayılacağını merak ediyorsunuz.
- Zorlama sonucunda karşı taraf yaralandı ve cezanın nasıl hesaplanacağını öğrenmek istiyorsunuz.
- Eylemin yağma, direnme veya başka bir suçun parçası olup olmadığı tartışılıyor.
- Size karşı cebir kullanıldı ve nasıl bir yol izleyeceğinizi soruyorsunuz.
Bu suçta zorlamanın niteliği (maddi/fiziksel mi), sonucu (yaralama) ve başka bir suçun unsuru olup olmadığı sonucu belirler. Somut dosyanız için bir avukata danışın.
Cebir Ne Demek?
Cebir, en genel anlamda zorlamadır. Yargıtay, kavramı şöyle açıklar:
“TCK.da cebir terimi, maddi ve manevi zorlamayı içermektedir. Maddi cebir yaralama suçu oluşturacak şekilde bir şiddet içerdiği, şiddetin de bireye yönelik fiziksel güç kullanılması olarak tanımlandığı kabul edilmektedir.”
(Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2017/17695, K. 2019/13961, T. 14.11.2019)
TCK 108’de düzenlenen cebir suçunda kullanılan cebir, maddi cebirdir; yani mağdura yönelik fiziksel güç kullanımıdır. Failin amacı, mağduru iradesine aykırı biçimde bir şeyi yapmaya, yapmamaya veya bir şeyin yapılmasına katlanmaya zorlamaktır. Kısaca cebir, kişinin irade özgürlüğüne fiziksel güçle yapılan bir saldırıdır.
Dayandığı Kanun Maddesi
TCK m.108 — Cebir
“Bir şeyi yapması veya yapmaması ya da kendisinin yapmasına müsaade etmesi için bir kişiye karşı cebir kullanılması halinde, kasten yaralama suçundan verilecek ceza üçte birinden yarısına kadar artırılarak hükmolunur.”
Görüldüğü üzere madde, cebir suçu için bağımsız bir ceza öngörmez; cezayı, kasten yaralama suçuna atıf yaparak ve artırım oranı belirleyerek hesaplar.
Cebir ile Tehdit Arasındaki Fark
Cebir ve tehdit sık karıştırılır; ikisi de kişinin irade özgürlüğünü hedef alır, ama araçları farklıdır:
- Cebir (TCK 108): Zorlama fiziksel/maddi güçle yapılır (itme, tutma, dövme yoluyla bir şeye zorlama). Mağdurun bedeni üzerinde doğrudan bir kuvvet uygulanır.
- Tehdit (TCK 106): Zorlama manevi baskı yoluyla, yani gelecekte bir kötülük yapılacağı söylenerek/beyanla gerçekleştirilir. Fiziksel temas gerekmez.
Yani birini korkutarak bir şey yaptırmak tehdit; onu fiilen zorla (fiziksel güçle) bir şeye mecbur etmek cebirdir. Ayrıntı için: Tehdit Suçu ve Cezası (TCK 106).
Üçüncü kavram: şantaj (TCK m.107). Ayrım ikili değil üçlüdür ve uygulamada asıl karışıklık burada çıkar. Şantajda da baskı beyanla kurulur (bu yönüyle tehdide yakındır) ama fail bununla haksız bir çıkar sağlamayı amaçlar. Kaba bir ayırt edici şudur:
| Suç | Baskının aracı | Ayırt edici |
|---|---|---|
| Cebir (m.108) | Fiziksel güç | Mağdurun bedenine doğrudan kuvvet uygulanır |
| Tehdit (m.106) | Beyan (gelecekte kötülük) | Çıkar sağlama amacı şart değildir |
| Şantaj (m.107) | Beyan | Beyanla haksız çıkar sağlanması amaçlanır |
⇒ İlk soru “fiziksel güç mü, beyan mı?”, ikinci soru “beyanla çıkar mı isteniyor?”. Şantajın ayrıntısı için bkz. Şantaj Suçu ve Cezası (TCK 107).
Cebir Suçunun Tamamlayıcı (Genel) Niteliği
TCK 108, genel ve tamamlayıcı bir hükümdür. Cebir çoğu zaman başka bir suçun unsuru olarak karşımıza çıkar: yağmada (TCK 148), görevi yaptırmamak için direnmede (TCK 265), kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada (TCK 109) cebir zaten suç tanımının içindedir. Bu hâllerde ayrıca TCK 108’den ceza verilmez; cebir, ilgili suçun cezası içinde değerlendirilir.
TCK 108 ancak, kullanılan cebir başka bir suçun unsuru değilse (yani “salt” bir zorlama söz konusuysa) uygulanır. Bu yönüyle 108, diğer suçların kapsamadığı zorlama fiillerini yaptırım altına alan bir tamamlayıcı hükümdür.
Cezası Nasıl Hesaplanır?
Cebir suçunun cezası iki aşamada belirlenir:
- Önce kasten yaralama cezası bulunur. Fiil nedeniyle mağdurun uğradığı yaralanmaya göre, TCK 86 (ve gerekiyorsa 87) uyarınca temel ceza belirlenir. Yaralama basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek düzeydeyse daha az, ağır sonuçlar doğmuşsa daha fazla olur.
- Bu ceza artırılır. Bulunan kasten yaralama cezası, üçte birinden yarısına kadar artırılır (TCK 108).
| Aşama | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Kasten yaralama cezasının belirlenmesi | TCK m.86 / 87 |
| 2 | Bu cezanın 1/3 – 1/2 oranında artırılması | TCK m.108 |
Bu nedenle cebir suçunun cezası, olayda meydana gelen yaralanmanın ağırlığına bağlı olarak değişir.
Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı
Şikâyet
Belirleyici olan, cebrin dayandığı yaralama hükmüdür. Kanun basit yaralamayı açıkça şikâyete bağlar:
TCK m.86/2
Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
Yani cebir, etkisi basit tıbbî müdahaleyle giderilebilecek bir yaralamaya dayanıyorsa şikâyet aranır; daha ağır yaralama hâllerinde soruşturma re’sen yürütülür. Somut olayda hangi yaralama hükmünün uygulandığı bu yüzden ilk belirlenmesi gereken noktadır.
Görevli mahkeme
Dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Dayanağı yalnız “ceza on yılın altında” olması değildir: 5235 sayılı Kanun m.12 ağır ceza mahkemesinin görev alanını sayar ve cebir bu katalogda yer almaz; ceza da kasten yaralamaya bağlı olarak belirlendiğinden on yıldan fazla hapsi gerektirmez. İki ölçüt birlikte sonucu verir. Ağır ceza görev alanının tam çerçevesi için bkz. Ağır Ceza Mahkemesi Nedir?.
Zamanaşımı
Dava zamanaşımı, somut olayda uygulanan cezanın üst sınırına göre TCK 66’ya göre belirlenir; basit yaralamaya dayalı cebirde kural olarak sekiz yıldır (TCK m.66/1-e).
Adım Adım Ne Yapmalısınız?
- Zorlamanın niteliğini belirleyin. Fiziksel güç mü kullanıldı (cebir), yoksa sözle korkutma mı (tehdit)? Bu ayrım hangi suçun uygulanacağını belirler.
- Yaralanmayı belgeleyin. Cebirin cezası yaralamaya bağlı olduğundan adli rapor ve sağlık kayıtları önemlidir.
- Başka suç bağını değerlendirin. Cebir bir yağma, direnme veya hürriyeti kısıtlama fiilinin parçası mı? Bu durumda ayrı bir cebir suçu oluşmaz.
- Tanık ve kamera kaydı toplayın. Fiziksel zorlamanın ispatı için görgü tanıkları ve görüntü kayıtları belirleyicidir.
- Bir avukata danışın. Cebir/tehdit ayrımı ve ceza hesabı teknik olduğundan uzman değerlendirmesi önemlidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Cebir ile tehdidi karıştırmak. Cebir fiziksel güçle; tehdit ise sözle/beyanla yapılan zorlamadır.
- Cebiri her zaman ayrı suç sanmak. Cebir bir yağma, direnme veya hürriyeti kısıtlama suçunun unsuru ise ayrıca TCK 108’den ceza verilmez.
- Cezayı sabit bir rakam sanmak. Cebirin cezası, meydana gelen yaralamaya göre değişen kasten yaralama cezasının artırılmasıyla bulunur.
- Yaralama olmadığını düşünüp önemsememek. Fiziksel zorlama, en hafif tıbbi müdahaleyle giderilebilecek bir etki doğursa bile kasten yaralama temelinde değerlendirilir.
- Delil toplamayı ihmal etmek. Fiziksel zorlamanın ispatı adli rapor, tanık ve kayıtlarla mümkündür.
Özet
- Cebir suçu (TCK 108), bir kişiyi bir şey yapmaya/yapmamaya fiziksel güçle (maddi cebir) zorlamaktır.
- Cezası bağımsız değildir: kasten yaralama cezası, üçte birinden yarısına kadar artırılarak belirlenir.
- Cebir (maddi/fiziksel) ile tehdit (manevi/sözle) farklıdır; birini korkutmak tehdit, fiilen zorlamak cebirdir.
- TCK 108 tamamlayıcı hükümdür: cebir yağma, direnme veya hürriyeti kısıtlama gibi suçların unsuruysa ayrıca uygulanmaz.
- Ceza kasten yaralamaya bağlı olduğundan asliye ceza mahkemesinde görülür; zamanaşımı kural olarak 8 yıldır.
İlgili yazılar: Tehdit Suçu ve Cezası (TCK 106) · Görevi Yaptırmamak İçin Direnme (Polise Mukavemet) Suçu ve Cezası (TCK 265)
Sıkça Sorulan Sorular
Cebir ne demek?
Cebir, zorlama anlamına gelir. Yargıtay'a göre cebir terimi maddi ve manevi zorlamayı içerir; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.108'deki cebir suçunda kullanılan maddi cebir, bireye yönelik fiziksel güç kullanımıdır.
Cebir suçunun cezası nedir?
Cebirin bağımsız bir cezası yoktur. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.108, fiil sonucu ortaya çıkan kasten yaralama suçundan verilecek cezanın üçte birinden yarısına kadar artırılarak hükmolunacağını düzenler. Bu nedenle ceza, yaralamanın ağırlığına göre değişir.
Cebir ile tehdit arasındaki fark nedir?
Cebir fiziksel ve maddi güçle yapılan zorlamadır (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.108); tehdit ise gelecekte bir kötülük yapılacağının söylenmesiyle, yani manevi baskıyla gerçekleştirilir (aynı Kanunun m.106 hükmü). Birini fiilen zorla bir şeye mecbur etmek cebir, korkutarak yaptırmak tehdittir.
Cebir her zaman ayrı bir suç mudur?
Hayır. Cebir; yağma (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.148), görevi yaptırmamak için direnme (m.265) veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (m.109) gibi suçların unsuru ise ayrıca m.108'den ceza verilmez. m.108 yalnızca cebir başka bir suçun unsuru değilse uygulanır.
Birini zorla bir şey imzalatmak cebir midir?
Fiziksel güç kullanılarak zorla imzalatma 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.108 kapsamında değerlendirilebilir. Ancak yalnızca sözle korkutularak imzalatma aynı Kanunun m.106 hükmündeki tehdit; malvarlığına yönelik çıkar amacı varsa m.148 yağma veya şantaj gündeme gelebilir.
Cebir suçunda görevli mahkeme hangisidir?
Asliye ceza mahkemesi. Ceza, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.108 uyarınca kasten yaralamaya bağlı olarak belirlenir ve on yılın altında kaldığından 5235 sayılı Kanun m.12'deki ağır ceza görev alanına girmez.
Cebir suçu şikâyete bağlı mı?
Belirleyici olan dayandığı yaralama hükmüdür. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.86/2, yaralamanın etkisi basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafifse cezaya mağdurun şikâyeti üzerine hükmolunacağını düzenler; bu hâlde şikâyet aranır. Daha ağır yaralama hâllerinde soruşturma re'sen yürütülür.
Cebir suçunda zamanaşımı kaç yıldır?
Basit yaralamaya dayalı cebirde dava zamanaşımı kural olarak sekiz yıldır (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.66/1-e); ceza ağırlaştıkça bu süre değişebilir.
Cebir yağmadan nasıl ayrılır?
Yağmada cebir, bir malın hukuka aykırı olarak alınması amacına yöneliktir ve cebir 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.148'deki yağmanın unsurudur; bu hâlde ayrı bir cebir suçu oluşmaz. Cebir salt bir zorlamaysa ve başka suçun unsuru değilse aynı Kanunun m.108 hükmü uygulanır.
Cebirde ceza artırımı nasıl hesaplanır?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.108, bağımsız bir ceza aralığı koymaz; kasten yaralamadan belirlenen cezayı üçte birinden yarısına kadar artırır. Yani önce yaralama hükmüne göre temel ceza bulunur, sonra bu artırım uygulanır.
Yaralama oluşmayan zorlama da cebir sayılır mı?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.108 cezayı kasten yaralama suçundan verilecek cezaya bağladığından, uygulamada yaralama hükümlerine göre bir ceza belirlenebilmesi gerekir. Bu yazıda, hiçbir yaralama sonucu doğurmayan fiiller bakımından maddenin nasıl uygulanacağına ilişkin bir iddia kurulmamıştır.
Cebir ile şantaj karıştırılır mı?
Karıştırılabilir. Şantaj, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.107'de düzenlenir ve manevi baskıyla haksız çıkar sağlamaya yöneliktir; cebir ise aynı Kanunun m.108 hükmünde fiziksel zorlama olarak düzenlenmiştir. Fiziksel güç mü yoksa beyanla baskı mı kullanıldığı ayrımın çıkış noktasıdır.
İlgili çalışma alanı: Ceza Hukuku
← Tüm makaleler