Uzaklaştırma Kararı: Şartları, İhlali ve Cezası (6284 Sayılı Kanun)

Kısa Cevap

Uzaklaştırma kararı, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında, şiddet uygulayan kişinin ortak konuttan uzaklaştırılması ve mağdura yaklaşmaması için verilen önleyici tedbir kararıdır. Talep üzerine hâkim, mülkî amir ya da kolluk tarafından verilebilir; ilk kararı en çok altı ay içindir ve ihlali hâlinde kişi üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur.

Bu Durumda mısınız?

• Eşiniz ya da birlikte yaşadığınız kişi size şiddet, tehdit veya hakaret ediyor ve evden uzaklaştırılmasını istiyorsunuz.
• Hakkınızda uzaklaştırma kararı verildi; kararın haksız olduğunu düşünüyor ve itiraz etmek istiyorsunuz.
• Lehinize verilmiş bir uzaklaştırma kararı var ama karşı taraf buna uymuyor; ne yapabileceğinizi bilmiyorsunuz.
• Uzaklaştırma kararının süresi doluyor ve tehdidin sürdüğünü düşünüyorsunuz.

Bu yazı genel bir yol haritası sunar; somut olayınızda süreleri kaçırmamak ve doğru mahkemeye başvurmak için bir avukata danışmanız önemlidir.

Uzaklaştırma Kararı Nedir?

Halk arasında “uzaklaştırma kararı” denilen tedbir, hukukta 6284 sayılı Kanun’un önleyici tedbir kararları başlıklı hükümlerinde düzenlenir. Kanun iki tür tedbir öngörür: koruyucu tedbirler (mağduru koruyan; barınma, geçici koruma gibi) ve önleyici tedbirler (şiddet uygulayana yönelik yasaklar). Uzaklaştırma, bu ikinci gruptadır. 6284’ün mağduru koruyan tarafı (barınma, geçici maddi yardım, ayrı yerleşim yeri) ve koruma kararının boşanma davasıyla ilişkisi için bkz. 6284 Sayılı Kanun: Koruma Kararı ve Mağdurun Hakları.

6284 sayılı Kanun’un 5. maddesi, hâkimin şiddet uygulayan hakkında verebileceği önleyici tedbirleri sayar. Bunların en bilineni, kişinin ortak konuttan uzaklaştırılması ve konutun mağdura tahsisidir:

“Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi.”

(6284 sayılı Kanun m.5/1-b)

Aynı madde ayrıca; mağdura yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlarda bulunulmamasını (m.5/1-a) ve mağdurun konutuna, okuluna ve işyerine yaklaşılmamasını (m.5/1-c) da tedbir olarak öngörür. Hâkim bu tedbirlerden birine, birkaçına veya benzerlerine karar verebilir.

Dayandığı Kanun Maddeleri

Uzaklaştırma kararının çerçevesini çizen temel hükümler şunlardır (6284 sayılı Kanun):

Tedbir kararı, kimin başvurusuyla verilir (m.8/1):

“Tedbir kararı, ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir. Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir.”

(6284 sayılı Kanun m.8/1)

İhlal hâlinde yaptırım — zorlama hapsi (m.13/1):

“Bu Kanun hükümlerine göre hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayan, bu kararın gereklerine aykırı hareket etmesi hâlinde, fiili bir suç oluştursa bile ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur.”

(6284 sayılı Kanun m.13/1)

Bu iki hüküm, aşağıda süre (m.8/2), itiraz (m.9) ve ihlal (m.13) başlıkları altında ayrıntılı ele alınmaktadır.

Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır? Delil Gerekir mi?

Uzaklaştırma kararı için mahkemede uzun bir dava açmaya gerek yoktur. Karar; mağdurun talebi, Bakanlık, kolluk (polis/jandarma) görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir (m.8/1). Başvuru, en çabuk ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da doğrudan kolluk biriminden yapılabilir; yani gece yarısı bile karakola gidilerek koruma istenebilir.

En çok merak edilen nokta delil meselesidir. 6284 sayılı Kanun bu konuda mağduru korur:

“Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için, şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbir kararı, geciktirilmeksizin verilir.”

(6284 sayılı Kanun m.8/3)

Buna göre koruyucu tedbirler için delil veya belge aranmaz; uzaklaştırma gibi önleyici tedbirler ise geciktirilmeksizin verilir. Ayrıca karar şiddet uygulayana tebliğ edilirken, ihlal hâlinde zorlama hapsi uygulanacağı ihtarı da yapılır (m.8/5). Mağdurun kimlik ve adres bilgileri, korumanın etkinliği için resmî kayıtlarda gizli tutulabilir (m.8/6).

Ne Kadar Sürer, Uzatılır mı?

Uzaklaştırma kararı süresizdir sanılır; oysa kanun ilk karar için bir üst sınır koyar:

“Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir.”

(6284 sayılı Kanun m.8/2)

Şiddetin veya şiddet tehlikesinin devam edeceği anlaşılırsa; hâkim resen, korunan kişinin ya da Bakanlık/kolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirin süresini veya şeklini değiştirebilir, tedbiri kaldırabilir ya da aynen sürdürebilir (m.8/2). Yani altı ay bir tavan değil, yenilenebilir bir dönemdir; süre dolmadan yeni talepte bulunmak önemlidir.

Uzaklaştırma Kararına İtiraz

Hakkında uzaklaştırma kararı verilen kişi bu karara itiraz edebilir. İtirazın süresi ve mercii kanunda açıktır:

“Bu Kanun hükümlerine göre verilen kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir.”

(6284 sayılı Kanun m.9/1)

İtiraz süresi, kararın yüze karşı okunması (tefhim) veya tebliğ edilmesinden itibaren iki haftadır. İtiraz üzerine dosyayı, aynı yerde birden fazla aile mahkemesi dairesi varsa numara olarak izleyen daire; tek daire varsa asliye hukuk mahkemesi inceler (m.9/2). İtiraz üzerine verilen karar kesindir.

Uzaklaştırma Kararının İhlali: Zorlama Hapsi

Uzaklaştırma kararına uyulmaması, sıradan bir kural ihlali değildir. Karara aykırı davranan kişi hakkında zorlama hapsi uygulanır. İlk ihlalde süre üç günden on güne kadardır (m.13/1); ihlalin her tekrarında süre artar:

“Tedbir kararının gereklerine aykırılığın her tekrarında, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre zorlama hapsinin süresi onbeş günden otuz güne kadardır. Ancak zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez.”

(6284 sayılı Kanun m.13/2)

Zorlama hapsi bir hapis “cezası” değil, tedbire uymaya zorlayan bir yaptırımdır; bu nedenle adli sicile bir mahkûmiyet olarak işlenmez ve HAGB, uzlaştırma gibi ceza muhakemesi kurumları buraya doğrudan uygulanmaz. Ancak dikkat edilmelidir ki kanun, ihlalin “fiili bir suç oluştursa bile” zorlama hapsini öngörür (m.13/1): yani ihlal aynı zamanda tehdit, hakaret veya kasten yaralama gibi bir suç oluşturuyorsa, o suç ayrıca soruşturulur ve kovuşturulur. Zorlama hapsine ilişkin kararlar Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir:

“Zorlama hapsine ilişkin kararlar, Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir. Bu kararlar Bakanlığın ilgili il ve ilçe müdürlüklerine bildirilir.”

(6284 sayılı Kanun m.13/3)

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

Uzaklaştırma tedbirleri 2012 yılına kadar 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun’da düzenleniyordu. 6284 sayılı Kanun bu eski kanunu tümüyle yürürlükten kaldırmış ve tedbire aykırılığın yaptırımını yeniden düzenlemiştir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi bu geçişi şöyle ifade eder:

“6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’un 23/1.maddesi ile 14.01.1998 tarihli ve 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun’un tümüyle yürürlükten kaldırıldığı”

(Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2013/1470, K. 2013/2822, T. 05.02.2013)

Eski dönemde işlenen ihlaller bakımından hangi kanunun uygulanacağı, ceza hukukunun lehe kanun ilkesine (TCK m.7/2) göre belirlenir: sonradan yürürlüğe giren daha lehe hüküm geriye yürür. Nitekim Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 4320 sayılı Kanun döneminde işlenen bir ihlalde TCK m.7/2 uyarınca daha lehe olan 6284 sayılı Kanun’un zorlama hapsi hükmünü uygulamıştır (Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2015/17748, K. 2016/320, T. 14.01.2016). Bu nedenle olayınızın tarihi, uygulanacak hükmü ve sonucu doğrudan etkiler.

Görevli Mahkeme

Uzaklaştırma kararını vermeye, süresini uzatmaya ve ihlalde zorlama hapsine hükmetmeye yetkili merci aile mahkemesi hâkimidir; bu kararlara itirazlar da aynı çerçevede incelenir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, kanundaki “hâkim” tanımından hareketle görevi net biçimde ortaya koyar:

“6284 sayılı Ailenin Korunması Ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Yasanın 2/1-c maddesinde bu yasanın uygulanmasında, hakim deyiminden aile mahkemesi hakiminin anlaşılacağının belirtildiği, 5, 9 ve 13. maddelerinde düzenlenen önleyici tedbir kararı verilmesi, tedbir kararına aykırılık halinde zorlama hapsi verilmesi ve bu kararlara itirazların da aile mahkemesi hakimlerince inceleneceğinin düzenlendiği”

(Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/20388, K. 2021/16924, T. 08.12.2021)

Aynı Daire, daha önceki bir kararında da tedbire aykırılık hâlinde görevli mahkemenin aile mahkemesi olduğunu vurgulamıştır:

“tanımlar başlıklı 2.maddesinin (c) bendinde ise hakim tanımının Aile Mahkemesi hakimini ifade edeceği düzenlemesi karşısında tedbir kararlarına aykırılık halinde görevli mahkemenin Aile Mahkemesi olduğu”

(Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2013/1470, K. 2013/2822, T. 05.02.2013)

Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu görev asliye hukuk mahkemesince yerine getirilir.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Güvenliğinizi önceleyin. Hayatî tehlike varsa önce 155/156’yı arayın; kolluk gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde tedbiri kendisi alabilir (m.3/2).
2. Başvurun. Talebinizi en yakın kolluğa, mülkî amire (kaymakamlık/valilik) veya nöbetçi aile mahkemesine iletin. Koruyucu tedbirde delil/belge aranmaz (m.8/3).
3. Kararı ve ihtarı takip edin. Karar karşı tarafa tebliğ edilirken zorlama hapsi ihtarı yapılır (m.8/5); tebliğin yapıldığından emin olun.
4. İhlali belgeleyin. Karara uyulmazsa (arama, mesaj, konuta/işyerine yaklaşma) tarih-saatli kayıt tutun ve kolluğa/aile mahkemesine bildirin; zorlama hapsi bu ihlallere bağlanır.
5. Süreyi kaçırmayın. Karara itiraz iki hafta içinde (m.9/1); tedbirin süresi dolmadan yenileme talebinde bulunun (m.8/2).

Sık Yapılan Hatalar

• “Delil olmadan karar alınamaz” sanmak. Koruyucu tedbir için şiddetin ispatı aranmaz (m.8/3); beyan başvuru için yeterli olabilir.
• İhlali sözlü uyarıyla geçiştirmek. Karara aykırılık, ayrı bir dilekçe/ihbarla mahkemeye taşınmadıkça zorlama hapsi işletilmez.
• İtiraz süresini kaçırmak. Haksız bulduğunuz karara iki haftalık süre içinde itiraz edilmezse karar kesinleşir (m.9/1).
• Görevli mahkemeyi karıştırmak. Uzaklaştırma ve zorlama hapsi kararları aile mahkemesinindir; ceza mahkemesine başvurmak zaman kaybettirir.
• Süre dolduğunu fark etmemek. İlk karar en çok altı aylıktır; koruma sürecekse süre bitmeden yenileme istenmelidir.

Özet

• Uzaklaştırma kararı, 6284 sayılı Kanun’un önleyici tedbirlerindendir; şiddet uygulayan ortak konuttan uzaklaştırılır ve mağdura yaklaşması yasaklanır (m.5).
• Karar; talep, kolluk, mülkî amir veya savcı başvurusuyla verilir; koruyucu tedbirde delil/belge aranmaz (m.8).
• İlk karar en çok altı aylıktır ve yenilenebilir (m.8/2); karara iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilir (m.9/1).
• İhlalde zorlama hapsi uygulanır: ilk ihlalde 3-10 gün, tekrarda 15-30 gün, toplam 6 ayı geçemez (m.13).
• Görevli mahkeme aile mahkemesidir (Yargıtay 7. Ceza Dairesi); ihlal ayrıca suç oluşturuyorsa bağımsız ceza soruşturması yürür.

İlgili yazılar: Tehdit Suçu ve Cezası (TCK 106) · Adli Kontrol Nedir? Yükümlülükler, Süre ve İtiraz · TCK 86 Kasten Yaralama Suçu ve Cezası · Hakaret Suçu ve Cezası (TCK 125)