Zimmet Suçu ve Cezası (TCK 247)

Kısa Cevap

Zimmet suçu (TCK 247), bir kamu görevlisinin, görevi nedeniyle kendisine teslim edilmiş ya da korumakla yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçirmesidir. Cezası beş yıldan on iki yıla kadar hapistir. Zimmet hileli davranışlarla gizlenmişse ceza yarı oranında artar. Özel sektörde zimmet suçu işlenemez — orada suç, güveni kötüye kullanmadır.

Bu Durumda mısınız?

• Kamu kurumunda görevlisiniz ve bir sayım açığı / kasa noksanlığı tespit edildi.
• Muhasebe kayıtlarında usulsüzlük bulundu ve hileli işlem yaptığınız ileri sürülüyor.
• Kurum zararını kısmen ödediniz; etkin pişmanlıktan yararlanıp yararlanamayacağınızı bilmiyorsunuz.
• Banka görevlisisiniz ve zimmetle suçlanıyorsunuz.
• Size teslim edilen mal, göreviniz gereği değil şahsınıza güvenilerek verilmişti.

Zimmet Suçu Nedir, Şartları Nelerdir?

Suçun üç unsuru vardır:

• Fail kamu görevlisi olmalıdır. Zimmet bir görev suçudur; özel sektör çalışanı zimmet suçu işleyemez.
• Ön şart: mal, faile görevi nedeniyle teslim edilmiş ya da fail o malı korumak ve gözetmekle yükümlü olmalıdır.
• Zimmete geçirme: fail, mal üzerinde sahibiymiş gibi tasarrufta bulunmalıdır.

Ceza Genel Kurulu, “zimmete geçirme”yi şöyle tanımlar:

“Madde ile kamu görevlisinin görevi dolayısıyla kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu mallar üzerinde görevinin gerekleriyle bağdaşmayan bir surette tasarrufta bulunması, bu malları kendisinin veya başkasının zimmetine geçirmesi suç olarak tanımlanmıştır. Zimmete geçirme, suç konusu mal üzerinde malikmiş gibi tasarrufta bulunmayı ifade eder.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/198, K. 2025/286, T. 25.06.2025)

Dayandığı Kanun Maddeleri

TCK m.247 — Zimmet

(1) Görevi nedeniyle zilyedliği kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçiren kamu görevlisi, beş yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Suçun, zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

TCK m.249 — Daha az cezayı gerektiren hal

(1) Zimmet suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilir.

Ön Şart: Mal Size Nasıl Teslim Edildi?

Bu, zimmet dosyalarının kaderini belirleyen sorudur. Mal, göreviniz nedeniyle mi, yoksa şahsınıza duyulan güvenle mi teslim edildi?

“Suça konu mal ya da eşya görevi dolayısıyla değil de kamu görevlisinin şahsına duyulan güven nedeniyle teslim edilmişse zimmet değil, güveni kötüye kullanma suçu gerçekleşebilecektir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/44, K. 2022/790, T. 08.12.2022)

Fark küçük görünür ama sonucu büyüktür: zimmetin cezası 5–12 yıl, güveni kötüye kullanmanın temel cezası ise çok daha düşüktür. Bu nedenle savunmanın ilk sorusu şudur: teslim, görevin bir gereği miydi?

Zimmet Cezası

Hâl	Ceza	Dayanak
Basit zimmet	5 – 12 yıl hapis	TCK m.247/1
Nitelikli zimmet (hileli davranışlarla gizleme)	Ceza yarı oranında artırılır	TCK m.247/2
Kullanma zimmeti (geçici kullanıp iade amacı)	Ceza yarı oranına kadar indirilebilir	TCK m.247/3
Değer azlığı	Ceza 1/3 – 1/2 arası indirilir	TCK m.249

Nitelikli Zimmet: Hile Ne Zaman Vardır?

En çok tartışılan konu budur; çünkü ceza yarı oranında artar. Buradaki hile, suçu işlemek için değil, suçu gizlemek için kullanılan hiledir.

Ceza Genel Kurulu ölçütü nettir:

“Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere nitelikli zimmet suçundaki hileli davranışların, fiilin ortaya çıkmamasını sağlamaya yönelik olmasının yanında bu sonucu gerçekleştirmeye elverişli olacak nitelikte yoğun ve aldatıcı olması gerekir. Diğer bir anlatımla hileli davranışın eylemin ortaya çıkmamasını sağlayacak şekilde aldatmaya elverişli olması gerekmektedir. Herkes tarafından anlaşılabilir ve özünde aldatıcı niteliği bulunmayan davranış, hileli bir davranış olarak değerlendirilemeyecektir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2023/456, K. 2024/126, T. 20.03.2024)

Pratik sonuç: basit bir kayıt eksikliği ya da rutin bir denetimde hemen fark edilebilecek bir işlem, nitelikli zimmet için yeterli değildir. Hilenin, gizlemeye elverişli olacak ölçüde yoğun ve aldatıcı olması aranır. Savunmada bu ayrım, cezanın yarı oranında artıp artmayacağını belirler.

Etkin Pişmanlık: İade Ederseniz Ceza İner mi?

Evet — ama şartı ağırdır: iade veya tazmin TAM olmalıdır.

TCK m.248 — Etkin pişmanlık

(1) Soruşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen malın aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisi indirilir. (2) Kovuşturma başlamadan önce, gönüllü olarak, zimmete geçirilen malın aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi halinde, verilecek cezanın yarısı indirilir. Etkin pişmanlığın hükümden önce gerçekleşmesi halinde, verilecek cezanın üçte biri indirilir.

Ne zaman iade edilirse	İndirim
Soruşturma başlamadan önce	Cezanın 2/3’ü indirilir
Kovuşturma başlamadan önce (gönüllü)	Cezanın 1/2’si indirilir
Hükümden önce	Cezanın 1/3’ü indirilir

Kısmi ödeme yetmez. Yargıtay, kurum zararının tamamı karşılanmadan etkin pişmanlık uygulanmasını bozma sebebi saymıştır:

“Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için zimmete geçirilen malın aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesinin gerektiği halde, kurum zararının tamamını tazmin etmeyen sanık hakkında yasal şartları oluşmamasına rağmen zimmet suçundan dolayı 5237 sayılı Kanun’un 248. maddesindeki etkin pişmanlık hükmünün uygulanması…”

(Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2022/2887, K. 2024/10518, T. 16.10.2024)

Zimmet mi, Güveni Kötüye Kullanma mı?

İki suçun ayrımı failin sıfatı ve teslimin sebebi üzerinden yapılır:

	Zimmet (TCK 247)	Güveni kötüye kullanma (TCK 155)
Fail	Yalnız kamu görevlisi	Herkes
Teslim sebebi	Görev gereği zilyetlik devri	Şahsa duyulan güven
Alan	Kamu	Özel sektör dâhil
Ceza (temel)	5 – 12 yıl	Çok daha düşük

Ön şart gerçekleşmemişse (yani mal göreve değil şahsa güvenle verilmişse) zimmetten söz edilemez.

Zimmet mi, İrtikap mı, Görevi Kötüye Kullanma mı?

Kamu görevlisi dosyalarında bu üç suç sürekli karıştırılır. Ayrım, failin ne yaptığına bakılarak kurulur.

• Zimmet (TCK 247): görevi nedeniyle kendisine teslim edilmiş malı kendi malı gibi kullanır. 5–12 yıl.
• İrtikap (TCK 250): kendisine teslim edilmiş bir mal yoktur; başkasını, nüfuzunu kullanarak menfaat sağlamaya zorlar veya ikna eder. 5–10 yıl.

“İrtikap suçu, kamu görevlisinin, kamu görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak, kendisine veya başkasına yarar sağlamaya veya vaatte bulunmaya bir kimseyi icbar ya da ikna etmesi veya kanunen almaması gereken şeyi, muhatabının hatasından yararlanarak alması ile oluşmakta olup, uyuşmazlık konusu ile ilgili olarak ikna suretiyle irtikap suçunun incelenmesi gerekmektedir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2014/803, K. 2018/223, T. 22.05.2018)

• Görevi kötüye kullanma (TCK 257): yukarıdakilerin hiçbirine uymayan görev ihlalleri. Tali normdur — kanunda ayrıca tanımlanmış bir suç varsa (zimmet, irtikap, sahtecilik) o suç uygulanır. 6 ay – 2 yıl.

Ayrıntı için görevi kötüye kullanma, irtikap ve rüşvet makalelerine bakabilirsiniz.

Yargıtay’ın bu üç suçu tek bir formülle ayıran yerleşik bir cümlesi yoktur; ayrım her olayda somut olgulara göre kurulur. Yukarıdaki ölçütler ayrı kararlardan derlenmiştir.

Kamu Görevlisi misiniz? Sınır Nerede?

Zimmet yalnızca kamu görevlisi tarafından işlenebildiği için, savunmanın en temel sorusu şudur: fail gerçekten kamu görevlisi mi? Kanunun tanımı geniştir ama sınırsız değildir.

TCK m.6 — Tanımlar

c) Kamu görevlisi deyiminden; kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi,

Belirleyici olan unvan değil, yürütülen faaliyetin kamusal olup olmadığıdır. Ceza Genel Kurulu bu ölçütü iki yönde de uygulamıştır.

Sınırın dışında kalan bir örnek

Bir şirketin yönetimi kayyıma bırakılmış ve kayyım tarafından şirkete genel müdür görevlendirilmişse, o genel müdür kamu görevlisi sayılmaz. Dolayısıyla zimmet suçu oluşmaz:

“kayyımlarca şirket için genel müdür görevlendirilmesinin kamusal faaliyet kapsamında değerlendirilemeyeceği ve şirketin genel müdürünün kamu görevlisi sayılamayacağı anlaşılmakla kamu görevlisi tarafından işlenebilen zimmet suçunun oluşmayacağı”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2016/1176, K. 2020/437, T. 03.11.2020)

Şirket özel hukuk tüzel kişisi olduğu için, yönetimin kayyıma geçmesi faaliyeti kamusal hâle getirmez. Bu, pratikte sıkça karıştırılan bir noktadır.

Sınırın içinde kalan bir örnek: banka görevlisi

Banka çalışanları bakımından ise durum farklıdır: fail kamu görevlisi sayılır, ancak TCK 247 değil, özel kanun uygulanır:

“Örneğin, 5237 sayılı Kanun’da zimmet suçunu düzenleyen 247. madde hükmü genel norm niteliğinde iken 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 160. maddesinde düzenlenmiş olan zimmet suçu özel norm niteliği taşıdığından, Bankacılık Kanunu kapsamındaki bir banka görevlisinin zimmet suçunu işlemesi durumunda özel normun önceliği ilkesi gereğince 5237 sayılı TCK’nın 247. maddesi değil Bankacılık Kanunu’nun ilgili hükmü uygulanmalıdır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/44, K. 2022/790, T. 08.12.2022)

Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı

Konu	Durum
Görevli mahkeme	Ağır ceza mahkemesi (ceza üst sınırı 12 yıl → on yılı aşıyor)
Şikâyet	Şikâyete bağlı değil — re’sen soruşturulur
Uzlaştırma	YOK
Soruşturma izni	GEREKMEZ — savcı doğrudan soruşturur
Dava zamanaşımı	15 yıl

5235 sayılı Kanun m.12 — Ağır ceza mahkemesinin görevi

Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, Türk Ceza Kanununda yer alan yağma (m. 148), irtikâp (m. 250/1 ve 2), resmî belgede sahtecilik (m. 204/2), (…) hileli iflâs (m. 161) suçları, Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar (318, 319, 324, 325 ve 332 nci maddeler hariç) ve 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun kapsamına giren suçlar dolayısıyla açılan davalar ile ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere bakmakla ağır ceza mahkemeleri görevlidir.

TCK m.66 — Dava zamanaşımı

d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda onbeş yıl,

Soruşturma izni: zimmette 4483 sayılı Kanun UYGULANMAZ

Bu, görevi kötüye kullanma ile arasındaki en önemli usul farkıdır. Orada savcı, izin alınmadan memurun ifadesini bile alamaz. Zimmette böyle bir engel yoktur — çünkü kanun bu suçu izin usulünün dışında bırakmıştır:

3628 sayılı Kanun m.17 — Soruşturma

Bu Kanunda ve 18.6.1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar Kanununda yazılı suçlarla, irtikâp, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet, görev sırasında veya görevinden dolayı kaçakçılık, resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştır ma, Devlet sırlarının açıklanması veya açıklanmasına sebebiyet verme suçlarından veya bu suçlara iştirak etmekten sanık olanlar hakkında 2.12.1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz.

Yani zimmet ihbarı alan savcı, izin beklemeden doğrudan soruşturma başlatır.

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

Ceza hukukunda fiilin işlendiği tarihteki kanun uygulanır; sonradan çıkan kanun failin lehine ise geriye yürür (TCK m.7).

TCK 247, 248 ve 249 yürürlüktedir ve cezaları 2025 değişiklikleriyle artırılmamıştır. Kasten yaralama gibi suçlarda gündeme gelen “eski ceza mı, yeni ceza mı?” tartışması zimmette yoktur. 01.06.2005 öncesi fiillerde mülga 765 sayılı Kanun ile lehe kanun karşılaştırması ayrıca yapılır.

Sık Yapılan Hatalar

• Ön şartı tartışmamak. Mal göreve değil şahsa güvenle teslim edildiyse suç zimmet değildir. Bu, dosyanın en güçlü savunma noktasıdır.
• Kısmi ödemeyle etkin pişmanlık beklemek. İade veya tazmin tam olmalıdır; eksik ödeme indirim getirmez.
• Her gizleme davranışını “hile” saymak. Hilenin, gizlemeye elverişli olacak ölçüde yoğun ve aldatıcı olması gerekir.
• Zamanlamayı kaçırmak. İndirim oranı, iadenin soruşturmadan önce mi, kovuşturmadan önce mi, hükümden önce mi yapıldığına göre 2/3, 1/2 veya 1/3 olarak değişir.
• Banka dosyasında TCK 247’ye dayanmak. Bankacılık Kanunu özel normdur, öncelikle o uygulanır.
• Özel sektörde “zimmet” demek. Özel sektörde zimmet suçu yoktur; suç güveni kötüye kullanmadır.

Özet

• Zimmet bir görev suçudur: yalnız kamu görevlisi işleyebilir; özel sektörde karşılığı güveni kötüye kullanmadır.
• Ön şart belirleyicidir: mal göreve değil şahsa duyulan güvenle teslim edilmişse zimmet oluşmaz.
• Ceza 5–12 yıl. Zimmet hileli davranışlarla gizlenmişse yarı oranında artar; malın değeri azsa 1/3–1/2 indirilir.
• Nitelikli zimmette hile “yoğun ve aldatıcı” olmalıdır — herkesçe anlaşılabilir davranış hile sayılmaz.
• Etkin pişmanlıkta iade TAM olmalıdır: soruşturmadan önce 2/3, kovuşturmadan önce 1/2, hükümden önce 1/3 indirim.
• Banka görevlisinde özel norm önceliklidir (Bankacılık Kanunu). Görevli mahkeme ağır ceza; zamanaşımı 15 yıl.

İlgili yazılar: TCK 257 Görevi Kötüye Kullanma Suçu ve Cezası · Rüşvet Suçu ve Cezası (TCK 252) · İrtikap Suçu (TCK 250): Nedir, Cezası Nedir, Rüşvetten Farkı Nedir? · Güveni Kötüye Kullanma Suçu ve Cezası — TCK 155 · TCK 204 Resmî Belgede Sahtecilik Suçu ve Cezası