DASK Eksik Ödedi Ne Yapmalı? Hasar İtirazı ve Süreler

DASK eksik ödeme çoğu zaman keyfî değildir; üç kurala dayanır:

• sigorta bedeli azami teminat tutarını aşamaz,
• her hasarda sigorta bedelinin %2’si oranında tenzili muafiyet uygulanır,
• tazminat hiçbir durumda sigorta bedelinden fazla olamaz (Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları A.4, A.6, B.3.1).

Ödemeyi ayrıca poliçedeki beyan ve binadaki tadilat da etkiler: gerçeğe aykırı beyanda tazminat prim oranına göre ödenir (C.2); projeye aykırı ve taşıyıcı sistemi etkileyen tadilattan doğan hasarda tazminat hakkı kaybedilir (6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu m.12/2). Hasar, rizikonun öğrenilmesinden itibaren on beş iş günü içinde bildirilir (B.1.1). Hesaba itiraz Sigorta Tahkim Komisyonu veya ticaret mahkemesi yoluyla yapılır (C.6). Talepler, sözleşmenin sona ermesinden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar (C.7). DASK, belirli binalar için zorunludur: tapu işlemleri ve abonelikler geçerli poliçeye bağlıdır (6305 sayılı Kanun m.10, m.11).

1. DASK Zorunlu mu?

DASK zorunludur: Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız bölümler, tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi taşınmazlar üzerinde mesken olarak inşa edilmiş binalar, bu binaların içinde yer alan ve ticarethane, büro ve benzeri amaçlarla kullanılan bağımsız bölümler ile doğal afetler nedeniyle Devlet tarafından yaptırılan veya sağlanan kredi ile yapılan meskenler zorunlu deprem sigortasına tabidir (6305 sayılı Kanun m.10/1). Sigortayı malikler veya intifa hakkı sahipleri yaptırır ve sigorta her yıl yenilenir (m.10/3). Sigorta süresi bir yıldır; poliçe bitiş tarihine kadar yenilenmezse DASK’ın sorumluluğu bitiş tarihi itibarıyla sona erer (Genel Şartlar A.7, C.1).

DASK zorunluluğunun dışında kalan binalar kanunda sayılmıştır (6305 sayılı Kanun m.10/2):

• Kamu Konutları Kanununa tabi olan veya kamu hizmet binası olarak kullanılan binalar ve bağımsız bölümler.
• Köy nüfusuna kayıtlı ve köyde sürekli oturanlarca köy yerleşik alanları ve civarında ve mezralarda yapılan binalar.
• Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında olsalar bile tamamı ikamet dışı amaçlarla kullanılan binalar.

1.1. DASK Zorunlu mu, Cezası Var mı?

6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu, zorunlu deprem sigortasını yaptırmayana para cezası öngören bir hüküm içermez. Kanunun öngördüğü sonuç, sigortanın bazı işlemlerin ön şartı olmasıdır:

• Tapu işlemleri: Tapu müdürlükleri, maliklerin veya intifa hakkı sahiplerinin talebine bağlı olarak tapu kütüğünde sigortaya tabi bağımsız bölümler ve binalarla ilgili tescil işlemlerini, zorunlu deprem sigortasının yaptırıldığı ve işlem tarihi itibarıyla geçerli olduğu belgelenmedikçe yapamaz (6305 sayılı Kanun m.11/2). Ev satarken ve tapu devrinde geçerli DASK poliçesi bu yüzden aranır.
• Su ve elektrik abonelikleri: Sigortanın kapsamına giren binalar ve bağımsız bölümlerle ilgili su ve elektrik abonelik işlemlerinde zorunlu deprem sigortasının varlığı ilgili kuruluşça kontrol edilir (6305 sayılı Kanun m.11/3).

DASK yaptırmamanın asıl sonucu depremden sonra ortaya çıkar: sigortası olmayan bina için DASK tazminatı doğmaz. Kurum ayrıca mevzuata ve projeye aykırı inşa edilen binaları sigortalamama hakkına sahiptir ve taşıyıcı sistemi olumsuz etkileyecek şekilde tadil edildiği veya zayıflatıldığı tespit edilen binaları sigortalamaz (6305 sayılı Kanun m.10/4).

2. DASK Neden Eksik Öder? Üç Sınır

DASK eksik ödemesinin sebebini bulmak için ödemenin hangi sınırda kaldığını belirlemek gerekir. Genel Şartlar üç sınır koyar.

2.1. Birinci Sınır: Sigorta Bedeli ve Azami Teminat

Sigorta bedeli, meskenin yapı tarzı için Tarife ve Talimatta belirlenen metrekare bedeli ile brüt yüzölçümünün çarpılmasıyla bulunur ve her hâlde Tarife ve Talimatta belirlenen azami teminat tutarından çok olamaz (Genel Şartlar A.4). Zorunlu deprem sigortasına ilişkin tarife ve talimatlar ile azami teminat tutarı her yıl Bakan tarafından belirlenir ve Resmî Gazete’de yayımlanır (6305 sayılı Kanun m.13/1). Konutun gerçek değeri ne olursa olsun tazminat bu tavanı aşamaz; riziko tarihinde yürürlükte olan poliçenin sigorta bedeli esas alınır.

Sigorta bedeli meskenin yeniden yapım maliyetini aşarsa, sigortanın bu bedeli aşan kısmı geçersizdir ve fazla alınan prim gün esası üzerinden iade edilir (Genel Şartlar A.5).

2.2. İkinci Sınır: %2 Tenzili Muafiyet

DASK, her hasarda sigorta bedelinin %2’si oranında tenzili muafiyet uygular ve hasarın bu muafiyeti aşan kısmından sorumludur (Genel Şartlar A.6). Muafiyet uygulamasında her bir 72 saatlik dönemde meydana gelen bütün hasarlar bir hasar sayılır (A.6). Art arda gelen sarsıntılarda oluşan hasarlar tek hasar sayıldığı için muafiyet bir kez uygulanır; her sarsıntı için ayrı muafiyet düşülmesi bu kurala aykırıdır.

2.3. Üçüncü Sınır: Tazminat Sigorta Bedelini Aşamaz

Sigorta tazminatının hesabında, tam veya kısmi hasar olmasına bakılmaksızın, rizikonun gerçekleştiği yer ve tarihte, benzer yapı özellikleri göz önünde bulundurularak binanın piyasa rayiçlerine göre hesaplanan yeniden yapım maliyeti esas alınır; ancak sigorta tazminatı hiçbir durumda sigorta bedelinden fazla olamaz (Genel Şartlar B.3.1). Hesabın çıkış noktası yapım maliyeti, tavanı sigorta bedelidir.

3. DASK Hafif Hasar ve Orta Hasar Ödemesi

DASK hafif hasar ödemesi ayrı bir tarifeye bağlı değildir: tazminat, tam veya kısmi hasar ayrımı yapılmadan yeniden yapım maliyeti esas alınarak hesaplanır (Genel Şartlar B.3.1). Hafif ve orta hasarda da her hasar için %2 tenzili muafiyet düşülür (A.6); küçük hasarlarda muafiyet, ödenecek tutarın önemli bir kısmını karşılayabilir.

Kısmi hasarın poliçeye etkisi de vardır: deprem sonucu tam hasar meydana gelirse tazminatın ödenmesiyle teminat sona erer; kısmi hasarda ise sigorta bedeli, rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren ödenen tazminat tutarı kadar eksilir (Genel Şartlar B.6.2). Binanın taşıyıcı sistemini etkileyen hasarlarda teminatın yeniden işlemesi için konutun eksper raporunda belirtilen makul süre içinde onarılması gerekir; aksi hâlde poliçe süresince oluşabilecek sonraki hasarlar ödenmez (B.6.2). Sigorta bedelinin eksildiği hâllerde, hasarlı bina hasardan önceki hâline getirildiği tarihten başlayarak gün esasıyla prim alınıp sigorta bedeli yükseltilir (B.6.2).

4. DASK Eksik Ödemesinin Diğer Sebepleri

DASK eksik ödemesi üç sınırdan başka iki sebepten de doğabilir.

Gerçeğe aykırı beyan: DASK sözleşmeyi sigorta ettirenin beyanına dayanarak yapar. Meskenin brüt yüzölçümü, yapı tarzı, adresi veya geçmiş depremlerdeki hasar durumu gibi bilgilerde gerçeğe aykırı beyan, depremden sonra öğrenilmişse tazminat, alınan prim ile alınması gereken prim arasındaki orana göre ödenir. Geçmiş depremlerdeki orta veya daha ağır hasarın kasıtlı olarak beyan edilmediği anlaşılırsa DASK, riziko gerçekleşmiş olsa bile sözleşmeden cayabilir ve prime hak kazanır (Genel Şartlar C.2). Poliçedeki yüzölçümünün tapudaki brüt alandan küçük yazılması bu yüzden eksik ödemenin sebeplerinden biri olabilir.

Projeye aykırı tadilat: Malik veya intifa hakkı sahibi, binanın ve her bağımsız bölümün projeye aykırı olarak ve taşıyıcı sistemi olumsuz yönde etkileyecek şekilde tadil edilmesine veya zayıflatılmasına karşı gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür (6305 sayılı Kanun m.12/1). Hasarın projeye aykırı olarak ve taşıyıcı sistemi olumsuz etkileyecek tadilat nedeniyle ortaya çıktığı tespit edilirse sigortadan tazminat alma hakkı kaybedilir (m.12/2). Hak kaybı için üç unsur birlikte aranır: tadilatın projeye aykırı olması, taşıyıcı sistemi olumsuz etkilemesi ve hasarın bu tadilat nedeniyle ortaya çıktığının tespit edilmesi.

5. DASK Tazminat Hesabı Nasıl Denetlenir?

DASK tazminat hesabı, Genel Şartlardaki sıraya göre yeniden kurularak denetlenir:

Sıra	Kontrol	Dayanak
1	Riziko tarihinde geçerli poliçedeki sigorta bedeli	Genel Şartlar A.4
2	Rizikonun ger­çek­leş­tiği yer ve tarihte, benzer yapı özel­lik­le­rine göre piyasa rayiç­le­riyle yeniden yapım maliyeti	B.3.1
3	Her hasar için sigorta bedelinin %2’si tenzili muafiyet; 72 saat içindeki hasarlar tek hasar	A.6
4	Tazminatın sigorta bedelini aşmaması	B.3.1
5	Gerçeğe aykırı beyan varsa prim oranına göre indirim	C.2
6	Önceki kısmi ödemeler ve eksilen sigorta bedeli	B.6.2

DASK hesabında binanın yaşı konusunda Genel Şartlar ayrı bir oran veya “yıpranma payı” kuralı öngörmez. B.3.1’in ölçüsü, rizikonun gerçekleştiği yer ve tarihte benzer yapı özellikleri göz önünde tutularak hesaplanan yeniden yapım maliyetidir. Bu nedenle bilirkişi veya eksper raporunda binanın yaşı ve teknik özelliklerinin hesaba hangi yöntemle ve hangi oranla yansıtıldığı açıkça gösterilmelidir; gerekçesiz bir indirim itirazın konusudur.

6. DASK Neyi Hiç Ödemez?

DASK’ın hiç ödemediği kalemler Genel Şartların A.3 maddesinde sayılmıştır:

Bent	Teminat dışı kalan
3.1	Enkaz kaldırma masrafları, kâr kaybı, iş durması, kira mahrumiyeti, alternatif ikametgâh ve işyeri masrafları, mali sorum­lu­luk­lar ve benzeri dolaylı zararlar
3.2	Her türlü taşınır mal, eşya ve benzerleri
3.3	Ölüm dahil tüm bedeni zararlar
3.4	Manevi tazminat talepleri
3.5	Deprem ve deprem sonucu oluşan yangın, infilak, tsunami veya yer kaymasının dışında kalan hasarlar
3.6	Belirli bir deprem hadisesine bağlı olmaksızın binanın kendi kusur ve özellikleri nedeniyle zamanla oluşan zararlar

Bu kalemler için DASK’a itiraz sonuç vermez; talep, varsa isteğe bağlı ek sigortalara veya sorumlu üçüncü kişilere yöneltilir. 3.6’daki kapsam dışılık, depreme bağlı olmaksızın zamanla oluşan zararlarla sınırlıdır; depremin yol açtığı hasar, binanın eski olması nedeniyle kendiliğinden teminat dışına çıkmaz.

7. DASK Hasar İhbarı ve Ödeme Süresi

DASK hasar ihbar süresi kısadır: sigorta ettiren ya da sigortalı, rizikonun gerçekleştiğini öğrendiği tarihten itibaren en geç on beş iş günü içinde DASK’a veya Kurum nam ve hesabına sözleşmeyi yapan sigorta şirketine bildirimde bulunmakla yükümlüdür (Genel Şartlar B.1.1). Hasarın nedeni, niteliği ve miktarı DASK’ın veya yetkili kıldığı kişilerin belirlemelerine göre taraflar arasında yapılacak anlaşmayla tespit edilir (B.2).

DASK, hasar belgelerinin kendisine verilmesinden itibaren mümkün olan en kısa sürede incelemeleri tamamlayıp hasar ve tazminat miktarını tespit ederek sigortalıya bildirir (B.3.3). Tazminat miktarı tespit edildikten sonra DASK, sigorta bedelini aşmamak kaydıyla kesinleşmiş tazminatı en geç takip eden bir ay içinde hak sahibine öder (B.4.1). Deprem sonrasında sigortalılara avans ödemesi yapılabilir; avansın ödenip ödenmeyeceği, tutarı ve kapsamı DASK’ın önerisi üzerine belirlenir (B.4.2).

8. DASK Hasar Tespitine İtiraz: Tahkim ve Dava

DASK hasar tespitine itiraz iki yoldan yapılır (Genel Şartlar C.6):

• Sigorta Tahkim Komisyonu: Sigorta sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, uyuşmazlık konusu olay üyelik tarihinden sonra meydana gelmişse Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanununun 30. maddesinin on ikinci fıkrasında belirtilen tutara kadar olan kararlar iki taraf için de kesindir. Başvurunun şartları ve süreleri için Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yazısına bakın.
• Dava: Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda DASK aleyhine açılacak davalarda yetkili mahkeme, DASK’ın bulunduğu veya rizikonun gerçekleştiği yerdeki ticaret davalarına bakmakla görevli mahkemedir.

DASK hasar tespitine itirazda talebin dayanağı, yukarıdaki hesap sırasında hangi adımın hatalı yapıldığıdır: yanlış sigorta bedeli, muafiyetin birden fazla uygulanması, yeniden yapım maliyetinin yer ve tarihe göre hesaplanmaması veya gerekçesiz bir indirim.

8.1. DASK Tazminatında Zamanaşımı

DASK tazminatında zamanaşımı Genel Şartlarda düzenlenmiştir: sigorta sözleşmesinden doğan bütün talepler, sözleşmenin sona ermesinden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar (Genel Şartlar C.7). Tahkim veya dava yolunu seçmeden önce bu sürenin başlangıcı poliçenin bitiş tarihine göre hesaplanmalıdır.

9. DASK Eksik Ödemesinde Ne Yapmalısınız?

1. Poliçedeki sigorta bedelini bulun: Ödemenin tavanı budur (Genel Şartlar A.4, B.3.1).
2. Poliçedeki beyanları tapuyla karşılaştırın: Brüt yüzölçümü ve yapı tarzı gerçeğe aykırıysa oransal ödeme uygulanabilir (C.2).
3. Muafiyetin kaç kez düşüldüğünü kontrol edin: 72 saat içindeki hasarlar tek hasardır (A.6).
4. Yeniden yapım maliyetinin yöntemini inceleyin: Rizikonun gerçekleştiği yer ve tarih, benzer yapı özellikleri ve piyasa rayiçleri esas alınmış mı (B.3.1)?
5. Teminat dışı kalemleri ayıklayın: Enkaz, kira ve eşya talepleri bu poliçeden karşılanmaz (A.3).
6. Ret tadilat gerekçesine dayanıyorsa üç unsuru ayrı ayrı sorgulayın: Projeye aykırılık, taşıyıcı sisteme olumsuz etki, hasarın bu tadilattan doğması (6305 sayılı Kanun m.12/2).
7. Süreleri hesaplayın: İhbar için on beş iş günü (B.1.1), talepler için sözleşmenin sona ermesinden itibaren iki yıl (C.7).
8. Tahkim ile dava arasında seçim yapın: Sigorta Tahkim Komisyonu veya yetkili ticaret mahkemesi (C.6).

İlgili yazılar: Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru · Kasko Hasar Ödemesinin Reddi · Kentsel Dönüşüm · Kaçak Yapı