31/b Şerhi Nedir? Kamulaştırma Şerhi Nasıl Kaldırılır?

31/b şerhi, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 31. maddesinin (b) bendindeki devir yasağının tapuya yansımasıdır: mahkemece m.10 uyarınca yapılan tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmazın başkasına devir ve ferağ veya temliki yasaktır (2942 sayılı Kanun m.31/b). 31/b şerhi, idarenin kamulaştırma kararından sonra tapuya verdirdiği 7. madde şerhinden ve acele kamulaştırmadaki el koyma şerhinden ayrı bir kayıttır. Altı ay içinde dava belgelenmezse şerhin kendiliğinden silinmesi kuralı yalnız 7. madde şerhi içindir (m.7); 31/b şerhi için kanunda böyle bir süre yoktur.

1. 31/b Şerhi Nedir?

31/b şerhi, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasıyla birlikte doğan bir devir yasağıdır. Kamulaştırma satın alma usulüyle yapılamazsa idare asliye hukuk mahkemesine başvurur ve mahkeme malike meşruhatlı davetiye gönderir ya da ilan yoluyla tebligat yapar (2942 m.10). 31/b yasağı bu tebligatla başlar.

31/b şerhinin dayanağı olan 2942 sayılı Kanun m.31, “Yasak işler ve eylemler” başlığını taşır ve altı bent içerir. Bentlerden yalnız (b) bendi taşınmazla ilgilidir: mahkemece 10. madde uyarınca yapılan tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmazın başkasına devir ve ferağ veya temliki yasaktır (2942 m.31/b). Diğer bentler bilirkişilerin mahkemece takdir edilen ücret dışında çıkar sağlamasını ve avukatların kamulaştırma bedeline ilişkin bazı işlemlerini yasaklar (m.31).

31/b şerhindeki “ferağ”, tapuda mülkiyetin devri için verilen beyandır; “temlik” ise taşınmaz üzerindeki hakkın başkasına geçirilmesidir. Hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından kamulaştırma işlemi de malik için aynı m.10 tebligatıyla başlar (2942 m.25).

2. 31/b Şerhi Olan Taşınmaz Satılabilir mi?

31/b şerhi olan taşınmaz, yasak devam ettiği sürece satılamaz; taşınmazın başkasına devri, ferağı veya temliki yasaktır (2942 m.31/b).

31/b şerhi ile ilgili sık karşılaşılan soru ipotektir. Kanun, tebligattan sonra taşınmazın “devir ve ferağ veya temlikini” yasaklar (2942 m.31/b); ipotek gibi bir sınırlı ayni hakkın kurulmasının bu kapsamda kalıp kalmadığı, tapu müdürlüğünde ve kredi veren kurumda kaydın dayanağına göre ayrıca değerlendirilir.

Tapuda kamulaştırmaya ilişkin her ibare 31/b yasağı anlamına gelmez. İdarenin satın alma teklifi, 7. madde şerhi ve mahkemenin m.10 tebligatı ayrı işlemlerdir. Satın alma teklifinden sonra ve m.10 tebligatından önce taşınmazın devri m.31/b ile yasaklanmış değildir; ancak idari şerh varsa, malik değiştiğinde tapu idaresi bunu kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorundadır (2942 m.7).

3. 31/b Şerhi ile 7. Madde Şerhi Farkı

31/b şerhi ile 7. madde şerhi, konuldukları an, etkileri ve silinme yolları bakımından ayrılır:

	7. madde şerhi	31/b şerhi
Ne zaman konulur?	İdare kamu­laş­tırma kararı verdikten sonra tapu idaresine bildirim yapınca (2942 m.7)	Mahkemenin m.10 uyarınca tebligat, davet veya ilanen tebliğinden sonra (m.31/b)
Etkisi	Malik değişirse tapu idaresi bunu kamu­laş­tır­mayı yapan idareye bildirir (m.7)	Taşınmazın devri, ferağı ve temliki yasaktır (m.31/b)
Ken­di­li­ğin­den silinir mi?	Altı ay içinde m.10 başvurusunu gösteren mahkeme belgesi tapuya ibraz edilmezse tapu idaresince resen silinir (m.7)	Kanunda süre yoktur

7. madde şerhinin satışa etkisi ve silinmesi kamulaştırma 7. madde şerhi yazısında ayrıca açıklanmıştır. Kamulaştırmanın genel aşamaları kamulaştırma nedir yazısındadır.

4. 31/b Şerhi Altı Ay Sonra Kalkar mı?

31/b şerhi altı ay geçince kendiliğinden kalkmaz. Altı aylık kural 2942 sayılı Kanun m.7’de, idari şerh için düzenlenmiştir: idare, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde m.10’a göre kamulaştırma bedelinin tespitiyle idare adına tescil isteğinde bulunduğuna dair mahkemeden alacağı belgeyi tapu idaresine ibraz etmezse, bu şerh tapu idaresince resen sicilden silinir (2942 m.7).

31/b şerhinin kaldırılması istenirken bu nedenle önce tapudaki kaydın hangi hükme dayandığı belirlenir. Kayıt aslında m.7 kapsamında konulmuş bir idari şerhse ve altı ay içinde gerekli belge ibraz edilmemişse, silme görevi tapu idaresine aittir (m.7). Kayıt m.10 tebligatına bağlı bir devir yasağıysa, m.7’deki altı aylık süre bu kayda uygulanmaz.

5. 31/b Şerhi Nasıl Kaldırılır?

31/b şerhinin terkini için kanun ayrı bir usul öngörmez. Bu nedenle kaldırma talebi, kaydın hangi olaya bağlandığı ve o olayın bugün ne durumda olduğu gösterilerek kurulur. 31/b şerhinin kaldırılması için incelenecek başlıca durumlar şunlardır:

• Bedel tespiti ve tescil davası sonuçlanmışsa: Mahkeme taşınmazın idare adına tesciline karar verdiyse mülkiyet tescil kararıyla idareye geçer (2942 m.25); karar tapu dairesine bildirilir (m.10). Taşınmazın yalnız bir kısmı kamulaştırılmış veya yalnız irtifak kurulmuşsa, devir yasağının kamulaştırma dışında kalan kısım veya malikte kalan mülkiyet üzerinde devam etmesinin dayanağı ayrıca sorgulanır.
• İdare kamulaştırmadan vazgeçmişse: İdare, kamulaştırma kararını veren ve onaylayan merciin kararıyla kamulaştırmadan kısmen veya tamamen vazgeçebilir (2942 m.21); vazgeçilen kısım bakımından devir yasağının dayanağı ayrıca sorgulanır.
• Kamulaştırma işlemi iptal edilmişse: İdari yargıda kamulaştırma işlemi iptal edilmişse, m.10 davasının ve ona bağlı yasağın dayanağı yeniden değerlendirilir (2942 m.14).
• Taşınmaz imar uygulaması görmüşse: Kayıt eski parselden yeni parsele taşınmışsa, yeni parselin kamulaştırma alanı veya hat güzergâhı içinde kalıp kalmadığı fen belgeleriyle gösterilir.

31/b şerhinin terkini tapu müdürlüğüne veya kaydı isteyen idareye yapılan başvuruyla sağlanamazsa, uyuşmazlık adli yargıda çözülür. 2942 sayılı Kanun’dan doğan ve adli yargıda çözülmesi gereken uyuşmazlıklar taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde basit yargılama usulüyle görülür (2942 m.37). Davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartıdır (HMK m.114); kaydın malikin tasarrufunu fiilen sınırlaması bu yararın somut olarak gösterilmesinde kullanılır.

31/b şerhinin terkini davası, kamulaştırma işleminin hukuka aykırılığı nedeniyle iptalini istemekle aynı şey değildir. Kamulaştırma işleminin iptali, m.10 tebligatından itibaren otuz gün içinde idari yargıda istenir (2942 m.14); bu yol kamulaştırma kararının iptali davası yazısında açıklanmıştır.

5.1. 31/b Şerhinin Kaldırılması İçin Hangi Belgeler İncelenir?

31/b şerhinin kaldırılması talebinde şu belgeler karşılaştırılır:

• Güncel tapu kaydı ve şerh belgesi: Kaydın tarihi, yevmiye numarası, dayanak gösterilen hüküm ve hangi taşınmaz veya paya ilişkin olduğu.
• Kaydı isteyen idarenin yazısı ve mahkeme belgeleri: Kaydın idari şerh mi (m.7), m.10 tebligatına bağlı devir yasağı mı (m.31/b), acele el koyma şerhi mi (m.27) olduğu.
• Bedel tespiti ve tescil dosyası: Davanın açılıp açılmadığı, kararın kapsamı, tescilin tapuda yapılıp yapılmadığı; m.7 bakımından gerekli belgenin tapuya altı ay içinde ibraz edilip edilmediği.
• İmar uygulaması ve güzergâh belgeleri: Eski parselden yeni parsele taşınan kaydın hâlâ kamulaştırma alanıyla ilgili olup olmadığı.

6. 31/b Şerhi ile Acele Kamulaştırma Şerhi Farkı

31/b şerhi ile acele kamulaştırma şerhi, ikisi de taşınmazın devrini sınırlasa da farklı işlemlere dayanır. Acele kamulaştırmada mahkemece verilen el koyma kararı tapu müdürlüğüne bildirilir ve taşınmazın başkasına devir, ferağ veya temlikinin yapılamayacağı hükmü tapu kütüğüne şerh edilir (2942 m.27). 31/b yasağı ise m.10 uyarınca mahkemece yapılan tebligata bağlıdır (m.31/b).

Kayıt	Dayanak	Başlangıç işlemi
7. madde şerhi (idari şerh)	2942 m.7	Kamu­laş­tırma kararından sonra idarenin tapuya bildirimi
31/b devir yasağı	2942 m.31/b	m.10 uyarınca mahkemece tebligat, davet veya ilanen tebliğ
Acele el koyma şerhi	2942 m.27	Mahkemenin el koyma kararının tapuya bil­di­ril­mesi

Acele el koyma sonrası süreç acele kamulaştırma yazısında açıklanmıştır. İdarenin kamulaştırma usulünü izlemeden taşınmaza el koyması ise kamulaştırmasız el atma kapsamındadır; bu durumda m.10 tebligatı yapılmadığı için 31/b yasağı da doğmaz.