Maden Ruhsatı Nasıl Alınır? İşletme İzni ve Ruhsatın İptali

Maden ruhsatı, madenlerin aranması ve işletilmesi için Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce verilen belgedir (3213 sayılı Kanun m.3). Maden ruhsatı maden grubuna göre ihale ile ya da Genel Müdürlüğe doğrudan müracaatla alınır ve iki aşamadan oluşur: arama ruhsatı ile işletme ruhsatı (3213 sayılı Kanun m.16). Maden ruhsatı tek başına üretime başlamak için yeterli değildir. Üretim için ÇED kararı, mülkiyet izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınarak ayrıca işletme izni düzenlenmesi gerekir (3213 sayılı Kanun m.24). Maden ruhsatı; bedelin ödenmemesi, arama yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi, izinsiz faaliyetin tekrarı ve yatırım çakışması gibi kanunda sayılan hâllerde iptal edilir. Maden ruhsatının iptaline karşı idare mahkemesinde altmış gün içinde iptal davası açılır (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7).

1. Maden Ruhsatı Nedir, Kimler Alabilir?

Maden ruhsatı, madenlerin aranması ve işletilmesi için yönetmelikteki usul ve esaslar çerçevesinde Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce verilen belgedir (3213 sayılı Kanun m.3). Kanun “Bakanlık” dediğinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığını, “Genel Müdürlük” dediğinde Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünü kasteder (3213 sayılı Kanun m.3). Maden ruhsatı sicile kaydedildiği tarihte yürürlüğe girer ve yalnız verildiği grup için hak sağlar; başka gruptaki bir maden, işletme faaliyetinin zorunlu sonucu olarak çıksa bile ancak Genel Müdürlükten izin alınarak değerlendirilebilir (3213 sayılı Kanun m.16).

Kanuna göre maden; petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan, yer kabuğunda ve su kaynaklarında doğal olarak bulunan, ekonomik ve ticari değeri olan her türlü maddedir. Bu yüzden petrol, doğal gaz ve jeotermal kaynaklar maden ruhsatının konusu değildir. Maden ruhsatı başka amaçla kullanılamaz (3213 sayılı Kanun m.2).

Maden ruhsatını alabilecek kişiler kanunda sayılıdır. Maden hakları medeni hakları kullanmaya ehil Türk vatandaşlarına, Türk kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliği olan şirketlere, bu konuda yetkili kamu iktisadi teşebbüslerine ve bağlı ortaklıklarına ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına verilir. Maden hakkı gerçek veya tüzel tek kişi adına verilir (3213 sayılı Kanun m.6). Devlet memurları, diğer kamu görevlileri ve Genel Müdürlükte çalışan personel arama ve işletme ruhsatı alamaz; maden hakkı sahibiyken memur olan kişi memuriyete geçişinden itibaren altı ay içinde bu hakkı devretmek zorundadır (3213 sayılı Kanun m.6). Kanun gerçek kişiler bakımından yalnız Türk vatandaşlarını sayar; tüzel kişilerde aranan şart şirketin Türk kanunlarına göre kurulmuş olmasıdır (3213 sayılı Kanun m.6).

2. Maden Ruhsatı Grupları: Hangi Maden Hangi Ruhsatla Aranır?

Maden ruhsatı, madenin ait olduğu gruba göre verilir ve grup, ruhsatın ihaleyle mi başvuruyla mı alınacağını, arama aşaması olup olmadığını ve alan sınırını belirler (3213 sayılı Kanun m.2, m.16). Kanundaki beş grup şöyledir (3213 sayılı Kanun m.2):

Grup	Kapsadığı madenler (kanundaki sayımdan örnekler)
I. Grup (a)	İnşaat ve yol yapımında kullanılan doğal kum ve çakıl
I. Grup (b)	Tuğla-kiremit kili, çimento kili, marn, puzolanik kayaç (tras) gibi çimento ve seramik sanayisinde kullanılan kayaçlar
II. Grup (a)	Agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kalsit, dolomit, kalker, granit, andezit, bazalt gibi kayaçlar
II. Grup (b)	Mermer, traverten gibi blok olarak üretilen taşlar ve dekoratif doğal taşlar
II. Grup (c)	Entegre çimento, kireç ve kalsit öğütme tesisinde kullanılan kayaçlar
III. Grup	Deniz, göl ve kaynak suyundan elde edilen eriyik tuzlar, kar­bon­di­ok­sit ve hidrojen sülfür
IV. Grup (a)	Kaolen, bentonit, bor tuzları, feldispat, kuvars, pomza, perlit ve benzerleri
IV. Grup (b)	Turba, linyit, taşkömürü, asfaltit ve benzerleri
IV. Grup (c)	Altın, gümüş, bakır, kurşun, çinko, demir, krom, nadir toprak elementleri ve benzerleri
IV. Grup (ç)	Uranyum, toryum, radyum gibi radyoaktif mineraller
V. Grup	Elmas, safir, yakut, zümrüt, opal, oltutaşı, lületaşı ve benzerleri

Bir madenin hangi gruba girdiği ve kanunda sayılmayan madenlerin grubunun tespiti yönetmelikle belirlenir (3213 sayılı Kanun m.2). Altın madeni ruhsatı arayan kişi bu tabloya göre IV. Grup (c) bendi kapsamında arama ruhsatıyla işe başlar.

3. Maden Ruhsatı Nasıl Alınır?

Maden ruhsatı, maden grubuna göre ihale ile ya da Genel Müdürlüğe doğrudan müracaatla alınır; kum ve çakılda ihaleyi il özel idaresi yapar (3213 sayılı Kanun m.16). Arama ruhsatıyla başlayan gruplarda süreç arama ruhsatı, arama dönemleri, işletme ruhsatı ve işletme izni sırasıyla ilerler; bu aşamalar makalenin altındaki şemada gösterilmiştir.

3.1. Maden Ruhsatı Başvurusu: İhale mi, Doğrudan Müracaat mı?

Maden ruhsatı başvurusunda izlenecek yol gruba göre değişir (3213 sayılı Kanun m.16):

• İhale ile verilen ruhsatlar: II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler dışındaki maden ruhsatları ihale ile verilir. I. Grup ile II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için arama aşaması yoktur; doğrudan işletme ruhsatı verilir.
• I. Grup (a) bendi (kum ve çakıl): Alanlar il özel idarelerince, Genel Müdürlüğün uygun görüşü alınarak ihale edilir ve işletme ruhsatı verilir. Özel mülkiyete tabi alanlar ihale edilemez; mülk sahibi kendi arazisinde ruhsat isterse bedel alınmaz. Mülk sahibinin izniyle üçüncü kişilere de, belirlenen muhammen bedel yatırılınca ruhsat verilir. Bu ruhsatların alanı 10 hektarı geçemez; denizlerdeki kum ve çakılda sınır 20 hektardır.
• Doğrudan müracaat: II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler için müracaat, 1/25.000 ölçekli topoğrafik harita koordinatlarıyla sınırlandırılmış alan için doğrudan Genel Müdürlüğe yapılır. Bu müracaatlar işletme ruhsatı taban bedeli ödenerek yapılır ve öncelik hakkı esastır; talep edilen alanın müsait kısmı müracaat tarihinde başvuru sahibine bildirilir.
• Arama ruhsatıyla aranan gruplar: II. Grup (b) bendi, III. Grup, IV. Grup ve V. Grup madenler arama ruhsatı ile aranır.

Aynı gruptaki maden ruhsatları IV. Grubun alt bentleri hariç birbiri üzerine verilemez (3213 sayılı Kanun m.16).

3.2. Maden Arama Ruhsatı İçin Gerekli Belgeler ve Teminat

Maden arama ruhsatı, müracaatın hak sağlamasından veya ihale bedelinin yatırılmasından sonraki iki ay içinde şu belge ve ödemeler tamamlanınca verilir (3213 sayılı Kanun m.16):

• Ön inceleme raporu: Başvurulan sahanın ilk değerlendirmesini içerir.
• Maden arama projesi: Arama dönemi faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli mali yeterliliği de içerir. Arama dönemlerine ait proje ve faaliyet raporları yetkilendirilmiş tüzel kişilerce hazırlanır (3213 sayılı Kanun m.17).
• Yatırım teminatı: Proje için gerekli toplam yatırım tutarının yüzde beşi kadar teminat sunulur. Teminat, arama yükümlülükleri yerine getirilmezse irat kaydedilir (3213 sayılı Kanun m.17).
• Ruhsat bedeli: Maden ruhsatı bedeli yatırılır.

II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenlerde doğrudan müracaatta ruhsat bedeli yatırılmaz veya belgeler iki ay içinde tamamlanmazsa alan başka bir işleme gerek kalmadan yeniden müracaata açılır (3213 sayılı Kanun m.16). Maden arama ruhsatının alanı II. Grup (b) bendi madenlerde 100, III. Grupta 500, IV. Grupta 2.000, V. Grupta 1.000 hektarı geçemez; tamamı denizde verilen III. ve IV. Grup ruhsatlarda sınır 50.000 hektardır (3213 sayılı Kanun m.16).

3.3. Maden Arama Ruhsatı Süresi ve Arama Dönemleri

Maden arama ruhsatının süresi dönemlere bölünür ve bu dönemler 7554 sayılı Kanunla 19.07.2025’te yeniden düzenlenmiştir. Arama ruhsatının düzenlenmesinden sonraki ilk bir yıl ön arama dönemidir. Onu izleyen genel arama dönemi IV. Grup madenlerde iki yıl, diğer gruplarda bir yıldır. Genel arama dönemi yükümlülükleri yerine getirilen IV. Grup arama ruhsatı dört yıllık detay arama dönemine hak kazanır (3213 sayılı Kanun m.17).

Maden arama ruhsatında her dönemin faaliyet raporu o dönemin sonuna kadar Genel Müdürlüğe verilmelidir. Dönemler süresinden önce tamamlanırsa dönem sonu beklenmeden sonraki aşamaya geçilebilir. IV. Grup (b), (c) ve (ç) bendi ruhsatlarda gerekçeli başvuru uygun bulunursa detay arama döneminden sonra iki yıllık fizibilite dönemi verilir (3213 sayılı Kanun m.17). Jeolojik haritalama, jeofizik etüt, sismik, karot ve numune alma gibi arama faaliyetleri için ÇED kararı aranmaz (3213 sayılı Kanun m.17).

3.4. Maden İşletme Ruhsatı Nasıl Alınır ve Kaç Yıl Geçerlidir?

Maden işletme ruhsatı talebi, I. Grup (b) bendi ile II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerde ihale bedelinin yatırılmasından itibaren iki ay içinde, diğer gruplarda arama ruhsatının süresi sonuna kadar yapılır (3213 sayılı Kanun m.24). Başvuruda işletme ruhsat bedeli, rehabilitasyon bedeli ve işletme ruhsatı taban bedeli yatırılır. Ayrıca yetkilendirilmiş tüzel kişilerce maden mühendisinin sorumluluğunda hazırlanmış işletme projesi, bu projeye ilişkin mali yeterlilik belgeleri ve aktif edilmiş KEP veya e-Tebligat adresi Genel Müdürlüğe verilir. Bunlar eksikse talep reddedilir ve saha ihale yoluyla ruhsatlandırılmak üzere ihalelik saha konumuna getirilir (3213 sayılı Kanun m.24).

Projede teknik eksiklik varsa Genel Müdürlük bunu iki ay içinde bildirir ve eksiklik bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanır. Tamamlanmazsa idari para cezası uygulanarak süre üç ay daha uzatılır; bu sürede de tamamlanmayan talep kabul edilmez. Kabul edilmeyen talepte işletme ruhsatı taban bedeli iade edilmez, işletme ruhsat bedeli iade edilir. Uygun görülen talepte işletme ruhsatı bir ay içinde düzenlenir (3213 sayılı Kanun m.24).

Maden işletme ruhsatı arama ruhsatının tamamına değil; geçici tesis alanı ile arama süresince belirlenen görünür ve muhtemel rezerv alanına verilir, arama ruhsatının diğer kısımları taksir edilir. Taksir, ruhsat alanının kanun gereğince küçültülmesidir (3213 sayılı Kanun m.3, m.24).

Maden işletme ruhsatının süresi I. Grup (a) bendi madenlerde beş yıldır; diğer gruplarda on yıldan az olmamak üzere projesine göre belirlenir. Uzatmalar dahil toplam süre I. Grupta otuz, II. Grupta kırk, diğer gruplarda elli yılı geçemez. I. Grupta altmış, II. Grupta seksen yıla kadar uzatmaya Bakan; diğer gruplarda doksan dokuz yıla kadar uzatmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir (3213 sayılı Kanun m.24). V. Grup madenlerde işletme ruhsatı süresi beş yıldır ve uzatılabilir (3213 sayılı Kanun m.24).

Maden ruhsatı verilmesi, birleştirilmesi, süresinin uzatılması, devri ve intikali başvurularında 6183 sayılı Kanun m.22/A kapsamında vadesi geçmiş borç bulunmaması şartı aranır (3213 sayılı Kanun m.24).

4. Maden Ruhsatı Üretime Başlamak İçin Yeterli mi? İşletme İzni

Maden ruhsatı üretim için tek başına yeterli değildir; maden işletme ruhsatından sonra işletme izni alınması gerekir. İşletme izni, ruhsat sahibinin 7. maddeye göre alınması gereken ÇED kararını, mülkiyet iznini, işyeri açma ve çalışma ruhsatını ve Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlara ilişkin izinleri Genel Müdürlüğe vermesinden sonra düzenlenir (3213 sayılı Kanun m.24). İşletme izni ruhsat alanının tamamına değil, geçici tesis alanına ve görünür rezerv alanına verilir (3213 sayılı Kanun m.24).

Maden ruhsatı ile işletme izni arasındaki fark hukuki sonuçta ortaya çıkar. Ruhsat, arama ve işletme hakkını doğurur. İşletme izni ise bu hakkın sahada üretim olarak kullanılabilmesini sağlar. ÇED kararı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı veya mülkiyet izni olmadan faaliyet yürütülürse idari para cezası uygulanır ve o alandaki işletme faaliyetleri durdurulur (3213 sayılı Kanun m.7).

4.1. Maden Ruhsatı Sonrası Alınması Gereken İzinler

Maden ruhsatı alındıktan sonra işletme izni için gereken izinler 3213 sayılı Kanun’un “Madencilik faaliyetlerinde izinler” başlıklı 7. maddesinde düzenlenir:

• ÇED kararı: Çevresel etki değerlendirmesi işlemlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yürütür. Süreçte ilgili kurumlar görüşlerini en geç üç ay içinde verir; en fazla bir ay ek süre verilebilir ve süresinde görüş bildirmeyen kurumun görüşü olumlu kabul edilir. İzin vermiş kurum ÇED sürecinde olumsuz görüş veremez (3213 sayılı Kanun m.7). Bu fıkra 7554 sayılı Kanunla 19.07.2025’te yeniden yazılmıştır.
• İşyeri açma ve çalışma ruhsatı: Maden üretim faaliyetleri ve ruhsat sahasındaki tesisler için il özel idareleri veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları tarafından verilir (3213 sayılı Kanun m.7).
• Orman izni: Devlet ormanlarında maden aranması, işletilmesi ve zorunlu altyapı tesisleri için Genel Müdürlüğün talebi üzerine üç ay içinde yirmi dört ay süreli bedelsiz izin verilir; talep hâlinde süre on iki ay uzatılır. Tarım ve Orman Bakanlığının verdiği izin ÇED yönünden uygun görüş sayılır (3213 sayılı Kanun m.7).
• Korunan alanlardaki izin: Özel çevre koruma bölgeleri, milli parklar, sulak alanlar, sit alanları, kıyı kanununa göre korunan alanlar ve benzeri yerlerde ormanlar hariç Genel Müdürlük ruhsat düzenlemeden önce ilgili kurumdan izin ister. Kurum üç ay içinde cevap vermezse bir ay ek süre verilir; bu süre sonunda da cevap gelmezse izin verilmiş sayılır (3213 sayılı Kanun m.7).
• Mesafe izinleri: Kamu hizmetine veya umumun yararına ayrılmış yerlere ve tesislere 60 metre mesafe içindeki madencilik faaliyeti Bakanlığın, binalara 60 metre ve özel mülkiyete konu araziye 20 metre mesafe içindeki faaliyet mülk sahibinin iznine bağlıdır. Mesafeler yatay hesaplanır ve Bakanlıkça artırılabilir (3213 sayılı Kanun m.7).

Maden ruhsatı düzenlendikten sonra alan izne tabi hâle gelse bile madencilik faaliyetine devam edilir. Ruhsat sahasında kültür varlığı tespit edilirse devam için Kültür ve Turizm Bakanlığının uygun görüşü aranır (3213 sayılı Kanun m.7). IV. Grup veya stratejik ya da kritik madenlere ilgili kurum izin vermezse, Bakanlığın başvurusu üzerine izin hakkında nihai kararı üstün kamu yararı çerçevesinde Kurul verir (3213 sayılı Kanun m.7). Kurul, Cumhurbaşkanınca görevlendirilen Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında toplanır; tanımı 7554 sayılı Kanunla eklenmiştir (3213 sayılı Kanun m.3). Alınan izinler, uzatmalar dahil ruhsat hukuku devam ettiği sürece geçerlidir (3213 sayılı Kanun m.7).

4.2. Maden Ruhsatında Üç Yıllık İzin Süresi ve Yaptırımı

Maden ruhsatı sahibi, işletme izni için gereken izinleri işletme ruhsatının yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde Genel Müdürlüğe vermelidir (3213 sayılı Kanun m.24). Bu fıkra 7554 sayılı Kanunla 19.07.2025’te değişmiştir ve bugünkü metin üç sonuç bağlar:

• Devlet hakkı: İşletme izninin verildiği tarihten itibaren alınır.
• Yıllık idari para cezası: Süresi içinde yükümlülüğü yerine getirilmeyen maden ruhsatları için her yıl idari para cezası verilir.
• Süre uzatılmaz: İşletme ruhsatı süresi sonuna kadar bu izinler yüzünden işletme izni alınamazsa ruhsat süresi uzatılmaz.

Kanun metnindeki idari para cezası tutarları taban değerdir ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (3213 sayılı Kanun m.13); madde metninde yazan rakam bugün uygulanan tutar değildir. 2025 değişikliğinden önceki metne göre hazırlanmış kaynaklarda yıllık ceza yer almaz.

Maden işletme izni alındıktan sonra üretim de denetime tabidir. Beş yıllık dönemde üretimin en az olduğu üç yıldaki toplam üretim, projede beyan edilen bir yıllık üretimin yüzde otuzundan azsa ruhsat sahibine idari para cezası verilir (3213 sayılı Kanun m.24).

5. Maden Ruhsatı Bedeli, Rehabilitasyon Bedeli ve Teminat

Maden ruhsatı bedeli ve rehabilitasyon bedelinin tamamı her yıl ocak ayının sonuna kadar yatırılır (3213 sayılı Kanun m.13). Ruhsat bedeli, taban bedelin ruhsatın yürürlükte kaldığı yıl sayısı, maden grubu, cinsi ve alan büyüklüğüne göre belirlenen katsayılarla çarpılmasıyla, kanuna ekli tablolara göre hesaplanır (3213 sayılı Kanun m.3, m.13). Rehabilitasyon bedeli işletme ruhsat bedeli kadardır; yalnız rehabilitasyon için kullanılır, haczedilemez, rehnedilemez ve temlik edilemez. Rehabilitasyon yükümlülüğü kalmayan ruhsat sahibine kullanılmayan kısım iade edilir (3213 sayılı Kanun m.13).

Kanundaki arama ve işletme ruhsatı taban bedelleri ile idari para cezaları her yıl Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılır (3213 sayılı Kanun m.13). Bu nedenle kanun metnindeki rakamlar bugün ödenecek tutarı göstermez. Cari yıl tutarları kanun metninde değil, idarenin her yıl ilan ettiği tutarlarda yer alır.

Maden ruhsatı bedeli ocak sonuna kadar ödenmezse yatırılmayan kısım, o yılın haziran ayının son gününe kadar gecikme zammı oranında artırılarak yatırılabilir. Haziran sonuna kadar da yatırılmazsa maden ruhsatı iptal edilir ve ruhsat sahibine ayrıca tebligat veya bildirim yapılmaz (3213 sayılı Kanun m.13). İptal edilen ruhsatın ödenmemiş bedeli 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir (3213 sayılı Kanun m.13).

6. Maden Ruhsatı Devri, Rödovans ve Mirasla İntikal

Maden ruhsatı, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir. Devirden önce arama veya işletme ruhsatının devir tarihindeki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır; devir Bakanlık onayıyla gerçekleşir ve maden siciline şerh edilmesiyle tamamlanır (3213 sayılı Kanun m.5). Maden hakları hisselere bölünemez, her biri bir bütün hâlinde işleme tabi tutulur (3213 sayılı Kanun m.5).

Ruhsat devri, rödovans sözleşmesi ve benzeri talepler; aktif KEP veya e-Tebligat adresinin bulunması, ruhsat harcı, ruhsat bedeli, rehabilitasyon bedeli ve Devlet hakkı borcu olmaması ve gerekli belgelerin eksiksiz verilmesi şartıyla değerlendirmeye alınır; aksi hâlde talep reddedilir (3213 sayılı Kanun m.13).

Maden hakları miras yoluyla intikal eder. Mirasçılar, bütün mirasçıların vekâletini içeren vekâletnameyle hakkı kanuni niteliklere sahip mirasçılardan birine veya üçüncü bir kişiye devreder. Anlaşamazlarsa mirasçılardan birinin başvurusu üzerine mahkeme hakkın en ehil mirasçıya tahsisine ya da ruhsatın satışına karar verir. Dava yoksa ve intikal işlemleri altı ay içinde tamamlanmazsa ruhsat feshedilir (3213 sayılı Kanun m.5).

7. Maden Ruhsatı Hangi Hâllerde İptal Edilir?

Maden ruhsatının iptali, kanunda sayılan belirli yükümlülüklerin yerine getirilmemesine bağlanmış bir yaptırımdır ve iptal hâlleri 3213 sayılı Kanun’un farklı maddelerine dağılmıştır. Aşağıdaki hâllerin her birinde kanun iptal sonucunu açıkça yazar.

Maden ruhsatının iptali, kanundaki benzer sonuçlardan ayrılmalıdır; çünkü her birinin dayanağı ve dava konusu işlemi farklıdır:

• Maden ruhsatının iptali: Ruhsat, kanunda sayılan bir yükümlülük ihlali nedeniyle idari işlemle sona erdirilir (3213 sayılı Kanun m.7, m.13, m.17, m.24).
• Ruhsat süresinin dolması: Uzatılmayan veya azami süresine ulaşan ruhsatın alanı başka bir işleme gerek kalmadan ihalelik saha konumuna gelir; burada ayrı bir iptal işlemi yoktur, süre uzatımı talebinin reddi dava konusu olur (3213 sayılı Kanun m.24).
• Taksir: Ruhsat sona ermez, yalnız alanı küçültülür. Arama ruhsatından işletme ruhsatına geçişte, işletilemeyecek küçük alanlarda ve yatırım çakışmasında uygulanır (3213 sayılı Kanun m.3, m.7, m.24).
• Faaliyetin durdurulması: Ruhsat yürürlükte kalır, izinsiz faaliyet veya çevre ve insan sağlığına zarar tespiti nedeniyle o alandaki işletme faaliyeti durdurulur (3213 sayılı Kanun m.7).

7.1. Maden Ruhsatı Bedelinin Ödenmemesi

Maden ruhsatı ve rehabilitasyon bedeli ocak ayının sonuna kadar ödenmez, gecikme zammıyla artırılmış tutar da haziran ayının son gününe kadar yatırılmazsa ruhsat iptal edilir (3213 sayılı Kanun m.13). Kanun bu iptal için ayrıca tebligat veya bildirim şartı aramaz. Bu yüzden ödeme takvimi ruhsat sahibinin kendi takibindedir.

7.2. Maden Arama Ruhsatında Dönem Yükümlülüklerinin Yerine Getirilmemesi

Maden arama ruhsatı şu hâllerde iptal edilir (3213 sayılı Kanun m.17):

• Faaliyet raporu ve asgari faaliyet: Ön, genel veya detay arama faaliyet raporu dönem sonuna kadar verilmez ya da yönetmelikteki asgari faaliyetler yapılmazsa ve Genel Müdürlüğün verdiği bir aylık sürede eksiklik tamamlanmazsa, teminat irat kaydedilerek arama ruhsatı iptal edilir.
• Yatırım programı: Yatırım programı iki yıl üst üste yüzde ellinin altında gerçekleşirse teminat irat kaydedilir ve ruhsat iptal edilir.
• İşletme ruhsatı talebi: IV. Grupta detay arama döneminin, diğer gruplarda genel arama döneminin sonuna kadar üç boyutu ve miktarıyla belirlenmiş rezervle işletme ruhsatı talep edilmezse ruhsat iptal edilir.
• Fizibilite dönemi: Fizibilite raporu uygun bulunmaz ve eksiklik bir ay içinde giderilmezse ya da arama ruhsatı süresi sonuna kadar işletme ruhsatı talep edilmezse ruhsat iptal edilir.

Arama sonucunda işletilebilir rezerv bulunmadığı Ulusal Maden Kaynak ve Rezerv Raporlama Koduna göre raporlanır ve talep edilirse arama ruhsatı bedelleri ile ihale bedeli ruhsat sahibine iade edilir (3213 sayılı Kanun m.17).

7.3. Maden Ruhsatı Süre Uzatımında Başvurunun Kaçırılması

Maden işletme ruhsatının süresini uzatmak isteyen ruhsat sahibi, süre bitiminden en geç on iki ay önce işletme ruhsatı taban bedelini yatırmalı ve işletme projesi ile KEP veya e-Tebligat adresini Genel Müdürlüğe vermelidir. Bu yükümlülüğe uymayana idari para cezası uygulanır. Ruhsat süresinin bitiminden en geç altı ay öncesine kadar da yükümlülükler yerine getirilmezse talep reddedilir, ruhsat süresi sonunda iptal edilir ve saha ihale yoluyla ruhsatlandırılır (3213 sayılı Kanun m.24).

Eksikliklerin ruhsat süresi sonuna kadar tamamlanmaması veya yönetmelikteki asgari üretim faaliyetinin yapılmaması durumunda ruhsat süresi uzatılmaz ve saha ihalelik saha konumuna gelir. Süresi dolan maden ruhsatı sahasında işletme faaliyeti yapılamaz (3213 sayılı Kanun m.24).

7.4. Maden Ruhsatında İzinsiz Faaliyetin Üç Kez Tespiti

ÇED kararı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı veya mülkiyet izni olmadan ya da mesafe kurallarına aykırı faaliyet yürütüldüğü ilk kez tespit edildiğinde idari para cezası uygulanır ve o alandaki işletme faaliyetleri durdurulur. Bu ihlallerin ilk tespit dahil üç yıl içinde üç kez yapıldığı tespit edilirse maden ruhsatı iptal edilir (3213 sayılı Kanun m.7). İhlali tespit eden kurum durumu diğer ilgili kurumlara bildirir (3213 sayılı Kanun m.7).

Bu yaptırım kademelidir. İlk iki tespitte ruhsat yürürlükte kalır, idari para cezası ve faaliyetin durdurulması uygulanır. Üç yıl içindeki üçüncü tespitte sonuç maden ruhsatının iptalidir. Bu nedenle her tespit, ruhsatın iptaline götüren sayımın bir parçasıdır.

7.5. Maden Ruhsatı Alanında Yatırım Çakışması: Taksir veya İptal

Madencilik faaliyeti ile yol, demir yolu, havalimanı, baraj, enerji tesisi, boru hattı ve su isale hattı gibi kamu yararı taşıyan veya kişilere ait başka yatırımlar birbirini engellerse, maden işletme faaliyeti yapılamaz hâle gelirse ve yatırım için alternatif alan bulunamazsa, hangi yatırımın öncelikli olduğuna ilgili bakanlığın uygun görüşü alınarak Bakanlık karar verir. Bu karar kamu yararı kararı yerine geçer. Maden işletme faaliyetinin yapılamaz hâle geldiği alanın ruhsattan taksir edilmesine veya maden ruhsatının iptaline de Bakanlık karar verir (3213 sayılı Kanun m.7).

Bakanlık kararında görünür rezerv alanı ile diğer yatırım çakışıyorsa öncelikle madenin makul sürede üretilip üretilemeyeceği değerlendirilir (3213 sayılı Kanun m.7). Faaliyeti kısıtlanan maden işletmecisinin yatırım giderleri, lehine karar verilen tarafça tazmin edilir (3213 sayılı Kanun m.7). Kamu yararı kararından sonraki kamulaştırma aşaması için acele kamulaştırma yazısına bakılabilir.

7.6. Maden Ruhsatı Süresinin Dolması, Terk ve Hükümden Düşme

Uzatmalar dahil azami süresinin sonuna gelen maden ruhsatının alanı, başka bir işleme gerek kalmadan, ruhsat sahasındaki buluculuk ve görünür rezerv geliştirme hakkı düşürülerek ihalelik saha konumuna gelir (3213 sayılı Kanun m.24). Ruhsat sahibi dilerse sahada emniyet tedbirlerini alıp son durumu gösteren imalat haritası ve maden jeoloji haritasını vererek terk talebinde bulunabilir (3213 sayılı Kanun m.32).

Maden ruhsatı hükümden düştüğünde veya alan terk edildiğinde ruhsat sahibi en geç bir yıl içinde emniyet tedbirlerini almak ve alanı işletme projesine göre çevreye uyumlu hâle getirmek zorundadır. Yapılmazsa çalışmalar orman idaresi, il özel idaresi veya valilikçe yapılır ve masraflar ruhsat sahibinden tahsil edilir (3213 sayılı Kanun m.32).

8. Maden Ruhsatının İptaline Karşı Dava

Maden ruhsatının iptali, Bakanlığın veya Genel Müdürlüğün tesis ettiği bir idari işlemdir. İdari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönünden hukuka aykırı olduğunu ileri süren ve menfaati ihlal edilen kişi iptal davası açabilir (İYUK m.2). Aynı yol maden ruhsatı başvurusunun reddi, işletme ruhsatı talebinin reddi ve süre uzatımı talebinin reddi için de geçerlidir. İşletme ruhsatı talebini reddeden işlem de kanunda açıkça öngörülmüş bir idari işlemdir (3213 sayılı Kanun m.24).

8.1. Maden Ruhsatı İptal Davası Hangi Mahkemede, Kaç Günde Açılır?

Maden ruhsatı iptal davası idare mahkemesinde açılır. Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa altmış gündür ve işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m.7). Dava açmadan önce, dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuruya kadar geçen süre hesaba katılarak yeniden işler (İYUK m.11). Ayrıntılı hesap için idari davada dava açma süresi yazısına bakılabilir.

8.2. Maden Ruhsatı Davasında Yetkili İdare Mahkemesi

Maden ruhsatı davasında yetkili idare mahkemesi, kanunda ayrıca gösterilmemişse dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m.32). İmar, kamulaştırma ve ruhsat gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından doğan davalarda ise yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.34). Maden ruhsatı uyuşmazlığının hangi kurala girdiğini kanun maden ruhsatını adıyla anarak söylemez; bu nedenle yetkili mahkeme dava konusu işlemin niteliğine göre belirlenir. Yetki kuralları kamu düzenindendir (İYUK m.32).

8.3. Maden Ruhsatı İptali, İdari Para Cezası ve ÇED Kararı: Üç Ayrı Dava Süresi

Maden ruhsatı uyuşmazlıklarında aynı sahaya ilişkin üç farklı işlem görülür ve her birinin dava süresi farklıdır. Maden ruhsatının iptaline karşı süre altmış gündür (İYUK m.7). 3213 sayılı Kanun’a göre verilen idari para cezalarına karşı süre otuz gündür; ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir ve dava açılması takip ile tahsilatı durdurmaz (3213 sayılı Kanun m.13). ÇED kararlarına karşı dava ise ivedi yargılama usulüne tabidir: süre otuz gündür, üst makam başvurusu süreyi durdurmaz ve yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki karara itiraz edilemez (İYUK m.20/A).

Dava konusu işlem	Dava süresi	Üst makam baş­vu­rusu süreyi dur­du­rur mu?	Dayanak
Maden ruh­sa­tı­nın iptali, baş­vu­ru­nun veya süre uza­tı­mı­nın reddi	60 gün	Evet	İYUK m.7, m.11
3213 sayılı Kanun’a göre verilen idari para cezası	30 gün	3213 sayılı Kanun istisna getir­mez; genel kural İYUK m.11	3213 sayılı Kanun m.13
Çev­re­sel etki değer­len­dir­mesi sonucu alınan karar	30 gün (ivedi yar­gı­lama)	Hayır	İYUK m.20/A

Süreler karıştırılırsa sonuç ağırlaşabilir. İzinsiz faaliyet tespitiyle verilen para cezası için altmış günlük süre esas alınırsa otuz günlük dava süresi geçmiş olur; oysa üç yıl içindeki üçüncü tespitte maden ruhsatının iptali bu tespitlere dayanır (3213 sayılı Kanun m.7). ÇED kararına karşı dava için ayrıntı: ÇED kararının iptali davası. Para cezasına karşı genel yol için: idari para cezasına itiraz.

8.4. Maden Ruhsatı İptalinde Yürütmenin Durdurulması

Maden ruhsatının iptaline karşı dava açılması, iptal işleminin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (İYUK m.27). Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, idarenin savunmasını aldıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Yürütmenin durdurulması kararı kural olarak teminat karşılığında verilir. Bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde bölge idare mahkemesine bir kez itiraz edilebilir (İYUK m.27). Ayrıntı için yürütmenin durdurulması nedir yazısına bakılabilir.

8.5. Maden Ruhsatı Davasında İstinaf ve Temyiz

Maden ruhsatı davasında idare mahkemesinin kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesinde istinaf yoluna başvurulur (İYUK m.45). Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davalarında bölge idare mahkemesinin kararı, tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir (İYUK m.46). Maden ruhsatının iptali işletme faaliyetini sona erdirdiği için bu bent kapsamında değerlendirilebilir; bölge idare mahkemesinin kararı bu bentlerin dışında kalan davalarda kesinleşir.

8.6. Maden Ruhsatına Karşı Üçüncü Kişilerin Açtığı Dava

Maden ruhsatına karşı iptal davasını yalnız ruhsat sahibi değil, işlem nedeniyle menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de açabilir (İYUK m.2). Kanun, madencilik faaliyetinin çevresindeki kişilerin durumunu mesafe kurallarıyla ayrıca korur: binalara 60 metre ve özel mülkiyete konu araziye 20 metre mesafe içindeki faaliyet mülk sahibinin iznine bağlıdır (3213 sayılı Kanun m.7). Çevre ve insan sağlığına zarar verdiği tespit edilen madencilik faaliyetleri gerekli önlemler alınıncaya kadar durdurulur (3213 sayılı Kanun m.7).

Üçüncü kişinin davasında dava konusu işlemin doğru belirlenmesi gerekir. Ruhsatın verilmesine, ÇED kararına ve işletme izni aşamasındaki işlemlere karşı ayrı ayrı dava açılabilir ve süreleri farklıdır. ÇED kararına karşı otuz günlük ivedi yargılama süresi uygulanırken ruhsat işlemine karşı genel süre altmış gündür (İYUK m.7, m.20/A). Ruhsat iptali davalarının usul yapısı diğer idari ruhsat uyuşmazlıklarıyla benzerdir; karşılaştırma için yapı ruhsatının iptali ve işyeri açma ruhsatının iptali yazılarına bakılabilir.