Müstafi Ne Demek? Memurun Çekilmiş Sayılması

Müstafi ne demek? Müstafi, istifa etmiş, görevinden çekilmiş kişi demektir. Devlet memurları hukukunda müstafi sayılma, memurun yazılı çekilme dilekçesi vermediği hâlde, izinsiz ve kurumca kabul edilen mazereti olmadan görevini kesintisiz 10 gün terk etmesi üzerine kanunun onu çekilme isteğinde bulunmuş saymasıdır (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.94/1). Müstafi sayılan memurun memurluğu sona erer ve bir yıl geçmeden Devlet memurluğuna alınamaz (m.97/B).

1. Müstafi Ne Demek? Sözlük Anlamı ve Hukuki Anlamı

Müstafi sözcüğü gündelik dilde istifa etmiş, görevinden çekilmiş kişiyi anlatır. Memur hukukunda ise müstafi, iradesini yazılı olarak açıklamadan kanun gereği çekilmiş sayılan memuru ifade eder. 657 sayılı Kanunun temel hükümleri bu durumu “çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır” ve “çekilmiş sayılanlar” ibareleriyle düzenler (m.94/1, m.97/B); “müstafi sayılması” ibaresi ise yurt dışına gönderilen personelin mecburi hizmet borcunu düzenleyen hükümde geçer (ek m.34).

Müstafi sayılmanın dayanağı 657 sayılı Kanun m.94’ün birinci fıkrasıdır. Fıkranın ilk cümlesi yazılı çekilmeyi düzenler; müstafi sayılmayı düzenleyen ikinci cümle bu fıkraya 31/7/1970 tarihli 1327 sayılı Kanunla eklenmiştir (m.94/1).

2. Müstafi ile İstifa Arasındaki Fark

Müstafi ile istifa arasındaki fark, çekilme iradesinin nasıl ortaya çıktığıdır. İstifada Devlet memuru bağlı olduğu kuruma yazılı olarak müracaat ederek memurluktan çekilme isteğinde bulunur. Müstafi sayılmada ise yazılı müracaat şartı aranmaz; kanun, izinsiz ve mazeretsiz terkin kesintisiz 10 gün sürmesini çekilme isteği yerine koyar (657 sayılı Kanun m.94/1).

Ölçüt	İstifa (yazılı çekilme)	Müstafi sayılma
Çekilme iradesi	Memurun kuruma yazılı müracaatı	Yazılı müracaat aranmaz
Başlatan olay	Çekilme dilekçesi	İzinsiz ve mazeretsiz kesintisiz 10 günlük görev terki
Yeniden atanma yasağı	Usulüne uygun çekilmede altı ay (m.97/A)	Bir yıl (m.97/B)
Dayanak	m.94/1 birinci cümle	m.94/1 ikinci cümle

Müstafi sayılma işlemine karşı açılan davada bu nedenle memurun istifa etmek isteyip istemediği değil, m.94/1’deki şartların (izinsizlik veya kabul edilen mazeretin yokluğu, görev terki ve kesintisiz 10 gün) gerçekleşip gerçekleşmediği incelenir.

3. Müstafi Sayılma Şartları

Müstafi sayılma şartları üçtür ve birlikte aranır: görevin terk edilmesi, terkin mezuniyetsiz (izinsiz) veya kurumca kabul edilen mazeretten yoksun olması ve terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi. Bu şartlar gerçekleşince yazılı müracaat şartı aranmaksızın çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır (657 sayılı Kanun m.94/1).

3.1. Müstafi Sayılmada Kesintisiz 10 Gün Kuralı

Müstafi sayılmada 10 günlük süre kesintisiz olmalıdır. Kanun toplam 10 gün değil, terkin kesintisiz 10 gün devam etmesini arar; bu nedenle arasında göreve gelinen gün bulunan devamsızlık bu şartı karşılamaz (657 sayılı Kanun m.94/1). Müstafi sayılma işlemini inceleyen memurun ilk bakacağı nokta, işlemde hangi 10 günün esas alındığı ve bu günlerin arasında göreve gelinen, izinli veya raporlu geçen bir gün bulunup bulunmadığıdır.

3.2. Müstafi Sayılmayı Önleyen İzin ve Mazeret

Müstafi sayılma, görev terkinin mezuniyetsiz olmasını veya kurumca kabul edilen bir mazeretten yoksun olmasını gerektirir. Memur izinliyse ya da mazereti kurumca kabul edilmişse m.94/1’deki şart oluşmaz (657 sayılı Kanun m.94/1). Kanun mazeretin kurum tarafından kabul edilmesini aradığı için, izin onayı, sağlık raporu ve mazeret dilekçesinin kuruma ulaştığını gösteren belgeler müstafi sayılma uyuşmazlığında temel ispat araçlarıdır.

3.3. Müstafi Sayılmanın Diğer Hâlleri

Müstafi sayılma yalnız m.94’teki 10 günlük terkle sınırlı değildir. 657 sayılı Kanun, memurun belirli bir süre sonunda göreve başlamadığı başka üç durumda da onu çekilmiş sayar:

• Aylıksız izin dönüşü: Aylıksız izin süresinin bitiminde veya mazeret sebebinin kalkmasını izleyen on gün içinde görevine dönmeyen memur memuriyetten çekilmiş sayılır (m.108/F).
• Başka yere atama: Başka yerdeki bir göreve atanan memura yol süresi sonunda yeni görevine başlamazsa aylık verilmemek şartıyla 10 günlük ek süre verilebilir. Belge ile ispatı mümkün zorlayıcı sebepler olmaksızın bu süre sonunda da yeni görevine başlamayan memur memuriyetten çekilmiş sayılır (m.63).
• Yurt dışı eğitim dönüşü: Mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere yurt dışına ayrılma izni verilen memurlardan (m.78) sürelerinin bitiminde görevlerine başlamayanlar çekilmiş sayılır ve kurumca yapılan aylık ve yol giderleri dahil bütün masrafları iki kat olarak ödemeye mecburdur (m.79).

4. Müstafi Sayılma ile Devamsızlık Disiplin Cezası Arasındaki Fark

Müstafi sayılma bir disiplin cezası değildir; 657 sayılı Kanun göreve gelmemeyi ayrıca disiplin cezalarının sebepleri arasında sayar ve her birine gün sayısına göre farklı ceza bağlar (m.125). Aynı devamsızlığın müstafi sayılma mı yoksa disiplin cezası mı doğurduğu, günlerin kesintisiz olup olmadığına ve sayısına göre ayrılır:

Devamsızlık	Hukuki sonuç	Dayanak
Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek	Aylıktan kesme	m.125/C-b
Özürsüz ve kesintisiz 3-9 gün göreve gelmemek	Kademe iler­le­me­si­nin dur­du­rul­ması	m.125/D-b
İzinsiz veya mazeretsiz terkin kesintisiz 10 gün sürmesi	Çekilme isteğinde bulunulmuş sayılma (müstafi)	m.94/1
Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek	Devlet memur­lu­ğun­dan çıkarma	m.125/E-d

Müstafi sayılma ile Devlet memurluğundan çıkarma arasındaki fark sonuçta belirgindir. Devlet memurluğundan çıkarma, bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmadır (m.125/E); müstafi sayılan memur ise bir yıl sonra yeniden atanabilir (m.97/B). Disiplin cezalarına karşı başvuru yolları için memur disiplin cezaları ve disiplin cezasına itiraz yazılarına bakabilirsiniz.

5. Müstafi Sayılmadan Memurluktan Çekilme Usulü

Müstafi sayılmadan memurluktan çekilmek isteyen memur, bağlı olduğu kuruma yazılı olarak müracaat eder (657 sayılı Kanun m.94/1). Çekilme dilekçesi vermek görevden hemen ayrılma hakkı doğurmaz; kanun dilekçeden sonra bir bekleme yükümlülüğü kurar.

5.1. Müstafi Sayılmamak İçin Bir Aylık Bekleme

Çekilmek isteyen memur, yerine atanan kişi gelene veya çekilme isteği kabul edilene kadar görevine devam eder. Yerine atanan kişi bir aya kadar gelmez veya yerine vekil atanmazsa memur üstüne haber vererek görevini bırakabilir (657 sayılı Kanun m.94/2). Olağanüstü mazeretle çekilenler, üstüne haber vermek şartıyla bir ay kaydına tabi değildir (m.94/3).

Bu bekleme yükümlülüğüne uymadan görevinden ayrılan memur, müstafi sayılan memurla aynı sonuca bağlanır ve bir yıl geçmeden Devlet memurluğuna alınamaz (m.97/B). Usulüne uygun çekilen memurda bu süre altı aydır (m.97/A).

5.2. Çekilen Memurun Devir Teslim ve Olağanüstü Hâl Yükümlülüğü

Çekilen Devlet memurlarından devir ve teslim ile yükümlü olanlar, bu işlemlerin sonuna kadar görevlerini bırakamaz; devir ve teslim için gerekli süreler yönetmelikte belirtilir (657 sayılı Kanun m.95). Bu zorunluluğa uymayan memur 3 yıl geçmeden Devlet memurluğuna alınamaz (m.97/C).

Olağanüstü hal, seferberlik ve savaş hâllerinde veya genel hayata müessir afetlere uğrayan yerlerdeki Devlet memurları, çekilme istekleri kabul edilmedikçe veya yerine atanacaklar gelip işe başlamadıkça görevlerini bırakamaz (m.96). Bu kurala aykırı hareket edenler hiçbir surette Devlet memurluğuna alınamaz (m.97/D). m.96 bugünkü metnini 15/8/2017 tarihli KHK-694 ile almış, bu KHK 1/2/2018 tarihli 7078 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir.

6. Müstafi Kalmanın Sonuçları

Müstafi kalmanın iki temel sonucu vardır: memurluk sona erer ve memur bir yıl geçmeden Devlet memurluğuna alınamaz. 657 sayılı Kanun memurluktan çekilmeyi memurluğu sona erdiren hâller arasında sayar (m.98/c); çekilmiş sayılanlar için yeniden atanma yasağı ise m.97/B’de bir yıldır.

6.1. Müstafi Sayılan Memurun Yeniden Atanma Yasağı

Müstafi sayılan memurun yeniden atanma yasağı, çekilmenin biçimine göre değişen sürelerden biridir. m.97 bugünkü hâlini 29/11/1984 tarihli KHK-243 ile almıştır:

Çekilme biçimi	Devlet memurluğuna alınamama süresi	Dayanak
m.94’ün 2. ve 3. fıkrasına uygun çekilme	Altı ay	m.97/A
Müstafi sayılma (çekilmiş sayılma)	Bir yıl	m.97/B
m.94/2’deki bekleme yüküm­lü­lü­ğüne uymadan ayrılma	Bir yıl	m.97/B
m.95’teki devir teslim zorun­lu­lu­ğuna uymama	3 yıl	m.97/C
m.96’daki olağanüstü hâl kuralına aykırılık	Hiçbir surette	m.97/D

Müstafi sayılma, usulüne uygun istifaya göre yeniden atanma yasağını altı aydan bir yıla çıkarır. Memurun çekilme niyeti varsa yazılı müracaat ve m.94/2’deki bekleme yolu, bu farkı doğuran seçimdir.

6.2. Müstafi Sayılmanın Mali ve Cezai Sorumluluğa Etkisi

Müstafi sayılmak memurun mali ve cezai sorumluluğunu sona erdirmez; m.97 yeniden atanma sürelerini “mali ve cezai sorumlulukları saklı kalmak üzere” düzenler (657 sayılı Kanun m.97). Mecburi hizmet yükümlülüğü bulunan memurda ayrıca borç doğabilir: öğrenim, staj veya benzeri nedenle üç ay veya daha fazla süreyle yurt dışına gönderilen kamu personeli, mecburi hizmetini tamamlamadan görevinden ayrılır veya müstafi sayılırsa, kurumunca fiilen döviz olarak yapılan her türlü masraf aynı döviz cinsi ve miktarı üzerinden borçlandırılır; mecburi hizmetin tamamlanan kısmına düşen miktar bu borçtan indirilir (ek m.34).

7. Müstafi Sayılan Memur Geri Dönebilir mi?

Müstafi sayılan memur geri dönebilir, ancak önce bir yıllık yasağın geçmesi gerekir (657 sayılı Kanun m.97/B). Bu süre dolduktan sonra, iki defadan fazla olmamak üzere, çekilmiş sayılanlardan tekrar memurluğa dönmek isteyenler ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunması ve bu sınıfın niteliklerini taşımaları şartıyla ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine atanabilir (m.92/1).

Müstafi sayılan memurun geri dönüşü bu nedenle üç koşula bağlıdır: bir yıllık sürenin dolması, dönüş hakkının ikiden fazla kullanılmamış olması ve ayrıldığı sınıfta boş kadro bulunması. m.92/1 “atanabilirler” ifadesini kullanır; kanun bu fıkrada kuruma atama zorunluluğu yüklemez.

8. Müstafi Sayılma İşlemine Karşı Dava

Müstafi sayılma işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İptal davası, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı oldukları için menfaatleri ihlal edilenlerin açtığı davadır (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2/1-a). Müstafi sayılma işleminde sebep unsurunun incelenmesi, m.94/1’deki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğinin denetlenmesi demektir. Dava türünün genel çerçevesi iptal davası nedir yazısındadır.

8.1. Müstafi Sayılma İşleminde Dava Açma Süresi

Müstafi sayılma işlemine karşı dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemesinde altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (2577 sayılı Kanun m.7). İlgili, dava açma süresi içinde işlemin kaldırılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan isteyebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi, başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılarak yeniden işlemeye başlar (m.11). Süre hesabının ayrıntısı idari davada dava açma süresi yazısındadır.

8.2. Müstafi Sayılma İşleminde Yürütmenin Durdurulması

Müstafi sayılma işlemine karşı dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (2577 sayılı Kanun m.27/1). Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (m.27/2). Ayrıntı için yürütmenin durdurulması nedir yazısına bakabilirsiniz.

8.3. Müstafi Sayılan Memurun Dava Öncesi Hazırlığı

Müstafi sayılan memurun dava öncesinde toplaması gereken bilgi ve belgeler, m.94/1’deki şartlara ve İYUK’taki süre kurallarına göre belirlenir:

1. Yazılı bildirimin tarihini belgeleyin. Altmış günlük dava süresi yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (2577 sayılı Kanun m.7).
2. İşlemde esas alınan 10 günü belirleyin. Kanun terkin kesintisiz 10 gün sürmesini arar (657 sayılı Kanun m.94/1).
3. İzin, rapor ve mazeret belgelerini toplayın. İzinli geçen veya mazereti kurumca kabul edilen günler m.94/1’deki şartı ortadan kaldırır.
4. Üst makama başvuruyu süre içinde yapın. Başvuru dava süresini ancak dava açma süresi içinde yapılırsa durdurur (2577 sayılı Kanun m.11).
5. Yeniden atanma planını m.97/B’ye göre kurun. Dava sürerken de çekilmiş sayılanlar için bir yıllık yasak kanundan doğar.

9. Müstafi Polis Ne Demek?

Müstafi polis, istifa etmiş ya da kanun gereği istifa etmiş sayılan emniyet polis memurunu anlatır. Emniyet Teşkilatı mensupları 657 sayılı Kanun karşısında özel kanunları hükümlerine tabidir (657 sayılı Kanun m.1). Emniyet Teşkilat Kanunu, amirlerinden izin almaksızın izin sürelerini 15 gün aşan emniyet polis memurlarının istifa etmiş sayılacağını düzenler (Emniyet Teşkilat Kanunu m.64).

Müstafi polisin mesleğe dönüşü de özel kanunda düzenlenmiştir. Her ne suretle olursa olsun istifa eden polis ve komiserlerden istifasının kabulü tarihinden itibaren üç sene içinde mesleğe dönmeyenler bir daha mesleğe alınmaz; üç sene içinde dönüp yeniden istifa edenler de tekrar meslekte istihdam edilemez (Emniyet Teşkilat Kanunu m.59). İstifa etmeksizin veya istifasının kabul edildiği cevabını bir ay beklemeksizin görevini terk ettiği için cezalandırılmış olanlar tekrar emniyet teşkilatı hizmetine kabul edilmez (m.60). Polislere özgü disiplin kuralları polis disiplin cezaları yazısındadır.

10. Askerlikte Müstafi Ne Demek?

Askerlikte müstafi iki farklı durumu anlatabilir: istifa etmiş sayılan subay veya astsubay ile muvazzaf askerlik için görevinden ayrılan Devlet memuru. İki durumun dayanağı farklıdır.

10.1. Müstafi Subay ve Astsubay

Subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler 657 sayılı Kanun karşısında özel kanunları hükümlerine tabidir (657 sayılı Kanun m.1). Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, iki hâlde subay ve astsubayların istifa etmiş sayılacağını düzenler: yabancı uyruklu kişilerle evlenenlerden bu evlilikleri yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde Milli Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenler ve çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybedenler veya Türk vatandaşlığından çıkarılanlar (Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu m.112). Müstafi subay için 657 sayılı Kanundaki kesintisiz 10 gün kuralı değil, bu özel hüküm esas alınır.

10.2. Müstafi Sayılmadan Askere Giden Memur

Muvazzaf askerliğe ayrılan Devlet memuru müstafi sayılmaz; askerlik süresince görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır (657 sayılı Kanun m.108/G). Askerlik görevini tamamlayıp memuriyete dönmek isteyen memur terhis tarihinden itibaren 30 gün içinde kurumuna başvurur; kurum da başvuru tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde onu göreve başlatmak zorundadır (m.83). m.83 başvuru ve göreve başlatma sürelerini düzenler; süre içinde başvurmamanın sonucunu bu maddede ayrıca saymaz.