Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır? Yolları ve Şartları

Türk vatandaşlığı doğumla veya sonradan kazanılır (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.5). Doğumla kazanmanın asıl ölçütü soy bağıdır (m.7); doğum yeri yalnızca çocuk başka türlü vatansız kalacaksa devreye girer (m.8). Sonradan kazanma ise yetkili makam kararı, evlat edinilme veya seçme hakkının kullanılmasıyla gerçekleşir (m.9) ve pratikte dört başlık altında toplanır: başvurudan geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamete dayanan genel yol (m.11), en az üç yıldan beri devam eden evliliğe dayanan evlenme yolu (m.16), Cumhurbaşkanı kararıyla işleyen istisnai yol (m.12) ve vatandaşlığını kaybetmiş kişiler için yeniden kazanma (m.13 ve m.14).

Bu yolların birbirine karıştırılması en sık iki noktada olur. Birincisi süreler: beş yıl ikamete, üç yıl ise evliliğe aittir ve biri diğerinin yerine geçmez. İkincisi engel ölçütü: bazı yollarda “millî güvenlik ve kamu düzeni” birlikte aranırken, yeniden kazanmada kanun yalnızca millî güvenlikten söz eder. Aşağıda önce kazanma yolları tek tek, sonra başvurunun nasıl işlediği ve bu iki ayrımın nereden doğduğu ele alınmıştır. Her yolda geçerli olan ortak sınır şudur: aranan şartları taşımak, vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz (m.10).

1. Türk Vatandaşlığı Doğumla Nasıl Kazanılır?

Türk vatandaşlığı doğumla kazanıldığında kanun çocuğu doğrudan Türk vatandaşı sayar. Yetkili makam kararı yalnızca sonradan kazanma hâllerinde aranır (m.9); doğumla kazanmada ayrıca bir başvuru veya makam kararı şartı yoktur. Kanunun asıl ölçütü soy bağıdır. Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana ya da babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır (m.7). Burada ana ile baba arasında fark yoktur; birinin Türk vatandaşı olması yeterlidir ve doğumun nerede gerçekleştiği sonucu değiştirmez.

Ayrım, evlilik birliği dışında doğan çocukta ortaya çıkar. Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk doğrudan Türk vatandaşıdır. Buna karşılık Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk, ancak soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır (m.7). Bu ikinci hâlde vatandaşlık, soy bağını kuran usul ve esaslar yerine getirilmeden doğmaz; kanun bu hâli ayrıca şarta bağlamıştır.

Doğum yeri ise Türk hukukunda bir asıl kural değil, dar bir istisnadır. Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır (m.8). Buradaki amaç çocuğun vatansız kalmasını önlemektir. Çocuk ana babası aracılığıyla başka bir devletin vatandaşlığını kazanabiliyorsa istisna işlemez ve yalnızca Türkiye’de doğmuş olmak vatandaşlık sağlamaz. Aynı madde, Türkiye’de bulunmuş çocuğun aksi sabit olmadıkça Türkiye’de doğmuş sayılacağını da öngörür.

Yurt dışında yaşayan ve doğumu nüfusa hiç bildirilmemiş kişilerin tescili, büyükanne veya büyükbaba üzerinden ileri sürülen soy bağı iddiasının sınırı ve ispat yükü, yabancı müvekkile doğrudan verilebilecek İngilizce anlatım için how to get Turkish citizenship yazısına bakılabilir. Aynı anlatımın Arapça, Rusça ve Farsça nüshaları da vardır.

2. Türk Vatandaşlığı Sonradan Hangi Yollarla Kazanılır?

Türk vatandaşlığı sonradan kazanıldığında doğumdaki gibi kendiliğinden doğmaz; kanunun saydığı bir sebebe dayanması gerekir. Sonradan kazanılan Türk vatandaşlığı yetkili makam kararı, evlat edinilme ya da seçme hakkının kullanılması ile gerçekleşir (m.9). Bu sayım sınırlıdır: kanunun saymadığı bir olgu, tek başına sonradan kazanma sebebi oluşturmaz.

Bu yazının konusu olan genel yol, evlenme yolu, istisnai yol ve yeniden kazanma hâllerinin tamamı yetkili makam kararı başlığı altındadır. Kanun bu başlığın hemen girişinde kapsamı belirleyen bir sınır koyar. Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı, kanunda belirtilen şartları taşıması hâlinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir; ancak aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz (m.10).

Bu cümlenin pratik anlamı şudur: şartların sağlanması başvurunun incelenebilmesi için gereklidir, fakat sonucu tek başına belirlemez. Şartları eksiksiz taşıyan bir başvuru da reddedilebilir. Dolayısıyla “şartları sağlıyorum, öyleyse vatandaş olurum” beklentisi hukuken karşılıksızdır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, sonradan kazanmada uygulanacak temel ilke ve esasların ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınarak Bakanlıkça belirleneceğini öngörür.

3. Türk Vatandaşlığı İçin Kaç Yıl İkamet Gerekir?

Genel yolda başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek gerekir. Bu, maddenin saydığı sekiz şarttan yalnızca biridir. Genel yoldan başvuran yabancıda kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, kesintisiz beş yıl ikamet etmek, Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek, genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak, iyi ahlak sahibi olmak, yeteri kadar Türkçe konuşabilmek, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartları aranır (m.11).

Şartların “kesintisiz” olanı süreye ilişkindir ve uygulamada en çok tartışılan nokta burasıdır. Yurt dışında geçirilen uzun süreler beş yıllık ikameti kesebilir; bu yüzden dosyaya il emniyet müdürlüğünden alınan yurda giriş ve çıkış tarihlerini gösteren belge konur (Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.17). Süre, başvuru anında geriye doğru hesaplanır; geçmişte herhangi bir dönemde toplam beş yıl bulunmuş olması yeterli değildir.

Maddenin ikinci fıkrası 2017 yılında yürürlükten kaldırılmıştır. Yukarıda sayılan şartlar birinci fıkrada yer alır ve yürürlüktedir; mülga fıkraya dayanan eski anlatımlar güncel kural olarak kullanılamaz.

Bu yolun ön şartı olan ikamet izninin türleri, süreleri ve uzatma koşulları için ikamet izni türleri, şartları ve süreleri yazısına bakılabilir.

4. Türk Vatandaşlığı Başvurusunda Hangi İkamet Süreleri Sayılmaz?

Türk vatandaşlığı başvurusunda her yasal ikamet aynı değeri taşımaz. Uygulama yönetmeliği, valiliğin yapacağı ön incelemede başvurusu kabul edilmeyecek kişileri ayrıca sayar. Yasal ikamet izni olmaksızın ya da yasal olmakla birlikte Türkiye’de yerleşme niyetini göstermeyen ikamete bağlanmış kişilerin başvurusu kabul edilmez (Yönetmelik m.16). Yönetmelik bu ikametleri adıyla sayar: sığınma veya iltica başvurusu sahipliği, sığınmacılık, öğrenim, turistik amaç, öğrenim gören çocuğa refakat ve tedavi.

Bu hüküm kanundaki “Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek” şartının (m.11) somut karşılığıdır. Öğrenci ikametiyle Türkiye’de geçirilen beş yıl, ikamet iznine dayanıyor olsa bile genel yolun süresini karşılamaz. Aynı ön incelemede, ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmayanların, beş yıllık kesintisiz ikameti bulunmayanların, herhangi bir suçtan yargılaması devam eden veya hükümlü ya da tutuklu olanların ve yönetmelikte sayılan belgeleri ibraz edemeyenlerin başvurusu da kabul edilmez. Kabul edilmeyen başvuru ilgilisine yazılı olarak bildirilir.

Bu nokta, vatandaşlık başvurusunun reddi ile başvurunun kabul edilmemesini birbirinden ayırır. Ön incelemede kabul edilmeyen bir başvuruda dosya hiç düzenlenmez; soruşturma ve mülakat aşamalarına geçilmez.

5. Türk Vatandaşlığı Evlenme Yoluyla Nasıl Kazanılır?

Türk vatandaşlığı evlenme yoluyla kendiliğinden kazanılmaz. Kanun bunu maddenin ilk cümlesinde açıkça söyler: bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar vatandaşlığı kazanmak üzere başvuruda bulunabilir (m.16). Evlilik burada vatandaşlığın sebebi değil, başvuru hakkının şartıdır.

Başvuru sahibinde üç şart aranır: aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmama (m.16). Bu liste genel yolun sekiz şartından ayrıdır ve daha kısadır.

Kanun iki özel durumu da düzenler. Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evlilik sona ererse aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar, evlenmenin butlanına karar verilmesi hâlinde evlenmede iyiniyetli iseler Türk vatandaşlığını muhafaza ederler (m.16).

Yabancı eşin vatandaşlık başvurusundan önce ve bu başvurudan bağımsız olarak sahip olduğu ikamet hakkı için Türk vatandaşıyla evli yabancının aile ikamet izni yazısına bakılabilir. İkamet izni ile vatandaşlık ayrı hukuki statülerdir; aile ikamet izni almış olmak vatandaşlık başvurusunun sonucunu belirlemez.

5.1. Türk Vatandaşlığında Üç Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?

Üç yıllık sürenin başlangıcı kural olarak evliliğin kendisidir, ancak yönetmelik önemli bir istisna getirir. Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancının eşi Türk vatandaşlığını sonradan kazanmışsa, evlilikte geçen sürenin hesaplanmasında eşin Türk vatandaşlığını kazanma tarihi esas alınır (Yönetmelik m.25). Yani her iki eş de yabancıyken kurulan bir evlilikte üç yıl, evlenme tarihinden değil, eşlerden birinin Türk vatandaşlığını kazandığı tarihten itibaren işlemeye başlar.

Bu ayrım pratikte uzun gecikmelere yol açar. On yıllık bir evliliği bulunan yabancı, eşi Türk vatandaşlığını bir yıl önce kazanmışsa evlenme yolundan henüz başvuramaz. Aynı ön incelemede, üç yıldan beri evli olmadığı, evliliğin boşanma veya müracaat tarihinden önce ölüm gibi nedenlerle son bulduğu, herhangi bir suçtan yargılamasının devam ettiği ya da hükümlü veya tutuklu olduğu, yahut istenen belgeleri ibraz edemediği anlaşılan kişilerin başvurusu kabul edilmez (Yönetmelik m.25).

5.2. Türk Vatandaşlığında Evlenme Yolunda Türkçe Bilme Şartı Aranır mı?

Evlenme yolunda Türkçe bilme şartı aranmaz. “Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek” ifadesi genel yolu düzenleyen maddenin şart listesinde yer alır (m.11). Evlenme yolunu düzenleyen maddenin listesi ise üç bentten ibarettir ve dil şartı bu listede bulunmaz (m.16). İki maddenin metinleri karşılaştırıldığında fark doğrudan görülür.

Bu, evlenme yolunda hiçbir değerlendirme yapılmadığı anlamına gelmez. Evlenme yolunda da mülakat vardır; ancak mülakatın konusu dil yeterliliği değildir. Genel yolda komisyon Türkçe konuşma yeterliliğini ayrıca ölçerken (Yönetmelik m.19), evlenme yolunda araştırılan şey evliliğin gerçek bir evlilik mi yoksa vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğudur (Yönetmelik m.29).

6. Türk Vatandaşlığı İstisnai Yolla Kimlere Verilir?

Türk vatandaşlığı istisnai yolla, ikamet süresine bağlı olmaksızın ve Cumhurbaşkanı kararıyla kazanılır. Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla dört grup yabancı bu yoldan vatandaşlık kazanabilir (m.12).

Birinci grup, Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişilerdir. İkinci grup, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi ile ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarıdır. Üçüncü grup vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler, dördüncü grup ise göçmen olarak kabul edilen kişilerdir. Maddenin ikinci fıkrası, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel hâli bulunanların taleplerinin Bakanlıkça reddedileceğini ayrıca belirtir.

Uygulamada en çok bilinen kol yatırıma dayanan koldur ve yukarıdaki (b) bendi üzerinden işler. Bu kolda aranan tutarlar kanunda değil ikincil mevzuatta belirlenir ve zaman içinde değişir; eski rakamlara güvenilmemeli, güncel eşik başvuru anında doğrulanmalıdır. Tutarlar, yatırım türleri ve taşınmaza konan şerh için yatırımla Türk vatandaşlığı yazısına, (b) bendinde anılan kart için Turkuaz Kart yazısına bakılabilir. Yabancıların taşınmaz edinmesinin kendi başına vatandaşlık sağlamadığı, yalnızca istisnai yolun bir aracı olabildiği konusunda yabancıların Türkiye’de taşınmaz edinimi yazısı ayrıca değerlendirilebilir.

7. Türk Vatandaşlığı Kaybedildikten Sonra Yeniden Kazanılabilir mi?

Türk vatandaşlığını kaybetmiş kişiler için kanun ayrı bir yol öngörür ve bu yolu ikiye ayırır. Ayrımı belirleyen şey kaybın sebebidir.

Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ile ana veya babalarına bağlı olarak kaybedenlerden 21 inci maddede öngörülen süre içinde seçme hakkını kullanmayanlar, Türkiye’de ikamet etme süresine bakılmaksızın Bakanlık kararıyla yeniden kazanabilirler (m.13). Bu kolda hiçbir ikamet süresi aranmaz.

Buna karşılık 29 uncu madde uyarınca vatandaşlığı kaybettirilenler Cumhurbaşkanı kararıyla, 34 üncü madde uyarınca kaybedenler Bakanlık kararıyla yeniden kazanabilir ve burada Türkiye’de üç yıl ikamet etmek şartı aranır (m.14). Karar mercii de kayıp sebebine göre değişir.

Yeniden kazanmayı tercih etmeyen, çıkma izniyle ayrılmış kişilerin Türkiye’de kullanmaya devam ettiği haklar ise ayrı bir belgeye bağlanmıştır; bu konu için Mavi Kart yazısına bakılabilir.

8. Türk Vatandaşlığında Kamu Düzeni Engeli Hangi Yollarda Aranır?

Türk vatandaşlığı mevzuatında birbirine çok benzeyen iki ölçüt vardır ve aynı şey değildirler. Bazı maddeler “millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak” derken, bazıları yalnızca “millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak” der.

İkili ölçüt genel yolda (m.11), evlenme yolunda (m.16) ve istisnai yolda (m.12) aranır. Tek ölçüt ise yeniden kazanmanın her iki kolunda geçerlidir: hem ikamet süresi aranmayan kolda (m.13) hem de üç yıl ikamet aranan kolda (m.14) kanun yalnızca millî güvenlikten söz eder, kamu düzenini anmaz. Bu, daha önce Türk vatandaşı olmuş kişiler bakımından eşiğin dar tutulduğu anlamına gelir.

Ölçütün hangi aşamada ve kim tarafından uygulandığı da ayrı bir noktadır. Genel yolda il emniyet müdürlüğü, yabancının millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından vatandaşlığı kazanmasına engel teşkil edecek bir hâlinin bulunup bulunmadığını, iyi ahlak sahibi olup olmadığını ve ikamet geçmişini tespit ederek soruşturma formuna yazar (Yönetmelik m.18). Yani ölçüt bir mahkeme kararıyla değil, idari soruşturma ve değerlendirmeyle uygulanır.

Bu değerlendirmenin sonucuna katılınmadığında izlenecek yol, başvurunun hangi aşamada durdurulduğuna göre değişir. Hangi işlemin dava konusu edilebileceği ve sürelerin nasıl işlediği için vatandaşlık başvurusunun reddi ve yargı yolu yazısına bakılabilir.

9. Türk Vatandaşlığı Başvurusu Nereye Yapılır?

Türk vatandaşlığının kazanılmasına ilişkin başvurular yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklere yapılır. Başvuru bizzat yapılabileceği gibi bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletname ile de yapılabilir (m.37). Genel yoldan kazanmada müracaat makamı, yerleşim yerinin bulunduğu valiliktir (Yönetmelik m.16).

Evlenme yolunda başvurunun yurt içinden mi yurt dışından mı yapıldığı, izleyen aşamaları değiştirir. Yurt dışından yapılan başvurularda dosya konsolosluk tarafından düzenlenir ve mülakat, konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst yetkili tarafından yapılır (Yönetmelik m.30). Bu hâlde yabancının bulunduğu devletin kanunları izin veriyorsa sabıka kaydı istenir ve Türk vatandaşı eşle evlilik kaydının resmî makamlarda bulunup bulunmadığı araştırılır.

10. Türk Vatandaşlığı Başvurusu İçin Hangi Belgeler İstenir?

Türk vatandaşlığı başvurusunda istenen belgeler başvuru yoluna göre değişir ve iki ayrı listede düzenlenmiştir. Genel yolda müracaat makamı şu belgelerden oluşan bir dosya düzenler (Yönetmelik m.17):

• İsteği belirten form dilekçe. Başvurunun kendisini oluşturan belgedir.
• Pasaport veya benzeri belge. Kişinin hangi devlet vatandaşı olduğunu gösterir; vatansız ise temini mümkünse buna ilişkin belge istenir.
• Kimlik ve aile bağını gösteren belgeler. Doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği; evli ise eş ve çocukların aile bağını kanıtlayan kayıt örneği.
• Medenî hâl belgesi. Evli ise evlenme belgesi, boşanmış ise boşanmayı kanıtlayan belge, dul ise eşe ait ölüm belgesi.
• Türk vatandaşı yakınlara ait nüfus kayıt örneği. Birinci veya ikinci derece yakınlar varsa müracaat makamınca sistemden alınır.
• Sağlık raporu. Genel sağlık bakımından tehlike teşkil edecek bir hastalık bulunmadığına dairdir; usul ve esasları Sağlık Bakanlığınca belirlenir.
• Geçimi ispatlayan belge. Çalışma izni, vergi levhası, taahhütname veya benzeri belge olabilir.
• Yurda giriş ve çıkış kaydı. Kesintisiz beş yıllık ikameti göstermek üzere il emniyet müdürlüğünden alınır.
• Süreli ikamet tezkeresi. Başvurudan ileriye doğru işlemlerin sonuçlandırılmasına yetecek süreyi kapsamalıdır.
• Kesinleşmiş mahkeme kararı örneği. Yalnızca herhangi bir suç nedeniyle böyle bir karar varsa istenir.
• Doğum tarihinin tamamlanmasına ilişkin belge. Doğum tarihinin ay ve günü bulunmuyorsa ülkesinin yetkili makamlarından alınır; temin edilemezse 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 39 uncu maddesi gereğince işlem yapılmasını kabul ettiğine dair imzalı beyan verilir.
• Hizmet bedeli makbuzu. Bedelin Maliye veznesine yatırıldığını gösterir.

Evlenme yolunun listesi daha kısadır. Orada form dilekçe, Türk vatandaşı eşe ait nüfus kayıt örneği, pasaport veya benzeri belge, kimlik bilgilerini gösteren belge, yerleşim yeri Türkiye’de ise en son tarihli ikamet tezkeresi, varsa kesinleşmiş mahkeme kararı örneği, doğum tarihinin tamamlanmasına ilişkin belge veya beyan ve hizmet bedeli makbuzu istenir (Yönetmelik m.26). Genel yolun sağlık raporu, geçim belgesi ve beş yıllık giriş çıkış kaydı bu listede yer almaz; çünkü o şartlar evlenme yolunda aranmamaktadır.

11. Türk Vatandaşlığı Başvurusunda Yönetmelik Kanunu Aşabilir mi?

Vatandaşlık başvurusunda istenen belgelerin bir kısmı kanunda tek tek sayılmaz; yönetmelikten gelir. Bu, yönetmeliğin kanundan bağımsız kural koyabildiği anlamına gelmez. Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilirler (Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.124).

Buradaki sınır iki yönlüdür. Yönetmelik kanunun uygulanmasını sağlar, yani kanunun aradığı bir şartın nasıl belgeleneceğini gösterebilir. Buna karşılık kanuna aykırı olamaz, yani kanunun aramadığı yeni bir esas şart getiremez. Vatandaşlık yönetmeliğindeki belge listeleri bu çerçevede okunur: sağlık raporu kanundaki hastalık şartının, geçim belgesi gelir veya meslek şartının, yurda giriş ve çıkış kaydı ise kesintisiz beş yıl ikamet şartının belgelenme biçimidir (m.11). Belgenin kendisi yeni bir şart değil, mevcut şartın ispat aracıdır.

12. Türk Vatandaşlığı Başvurusunda Soruşturma ve Mülakat Nasıl Yapılır?

Dosyası tamamlanan yabancı hakkında il emniyet müdürlüğünden soruşturma yapılması istenir (Yönetmelik m.17). Soruşturmada yabancının millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından vatandaşlığı kazanmasına engel teşkil edecek bir hâlinin bulunup bulunmadığı, iyi ahlak sahibi olup olmadığı, hangi tarihte Türkiye’ye geldiği, ikamet tezkeresinin hangi amaçla verildiği, müracaat tarihinden geriye doğru ne kadar süre ikamet ettiği ve bu süre içinde yurt dışına çıkış yapıp yapmadığı tespit edilerek soruşturma formuna yazılır (Yönetmelik m.18). Soruşturması tamamlanan dosya il müdürlüğüne iade edilir ve oradan komisyona gönderilir.

Komisyon aşamasında mülakat yapılır. Genel yolda mülakatın konusu beş başlıktır: başvuruda aranan şartların taşınıp taşınmadığı, soy durumu, Türkçe konuşma yeterliliği, geçimin ne şekilde sağlandığı ve Türkiye’nin toplumsal yaşamına uyum sağlanıp sağlanmadığı. Mülakat sonucunda oluşan kanaat vatandaşlık mülakat formuna açıkça yazılır; komisyon ayrıca belgelerin dosyada bulunup bulunmadığını da tespit eder (Yönetmelik m.19). Doktor raporuyla tespit edilmesi hâlinde konuşamayan ve duyamayanların mülakatı, işaretlerinden anlayanlar aracılığıyla ya da okuma yazma biliyorlarsa yazılı olarak yapılır.

Komisyon incelemesi sonunda şartları taşıdığı anlaşılan yabancının dosyası karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir. Şartları taşımadığı anlaşılırsa dosya Bakanlığa gönderilmez ve ilgilisine tebligat yapılır (Yönetmelik m.19).

Evlenme yolunda mülakatın konusu farklıdır. Yabancı ve eşi komisyon tarafından ayrı ayrı ve birlikte mülakata tabi tutulur; araştırılan şey evliliğin gerçek bir evlilik mi yoksa Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğudur. Oluşan kanaat mülakat formuna yazılır ve dosya karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir (Yönetmelik m.29).

13. Türk Vatandaşlığı ile Mavi Kart Arasındaki Fark Nedir?

Mavi Kart Türk vatandaşlığı değildir ve vatandaşlık kazanma yollarından biri de değildir. Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni almak suretiyle vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar olan altsoyları, kanunda belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder; millî güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır (m.28). Bu kişilere talepleri hâlinde bu haklardan yararlanabileceklerini gösteren Mavi Kart düzenlenir.

İstisnalar kartın sınırını gösterir. Bu kapsamdaki kişilerin seçme ve seçilme, muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları ile askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü yoktur. Ayrıca bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi olarak aslî ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunamazlar; kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilirler (m.28). Vatandaşlığı yeniden kazanmak isteyen kişi için doğru yol Mavi Kart değil, ikamet süresi aranmayan yeniden kazanma kolu olur (m.13).

14. Türk Vatandaşlığı Kazanan Kişi Eski Vatandaşlığını Koruyabilir mi?

Türk hukuku çok vatandaşlığı kendiliğinden yasaklamaz. Herhangi bir nedenle yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişilerin bu durumlarına ilişkin belgeleri ibraz etmeleri ve yapılacak inceleme sonucunda kayden aynı kişiler oldukları tespit edilirse, nüfus aile kütüklerindeki kayıtlarına çok vatandaşlığa sahip olduklarına dair açıklama yapılır (m.44). Kanunun öngördüğü işlem budur; yani çok vatandaşlık bir izne değil, bir kayıt açıklamasına bağlanmıştır.

Bunun sınırı önemlidir. Türk hukuku yalnızca kendi kayıt düzenini belirler. Yabancının mevcut vatandaşlığını koruyup koruyamayacağı, o kişinin tabi olduğu diğer devletin hukukuna bağlıdır ve bu soru Türk mevzuatından cevaplanamaz. Çifte vatandaşlık planlanıyorsa diğer ülkenin kurallarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Türk vatandaşlığı başvurusu kişinin geçmişine, ikamet kayıtlarına ve aile durumuna göre farklı yollardan işlediği için, hangi yolun açık olduğunun başvurudan önce değerlendirilmesi yararlı olur. Bu değerlendirme için bir hukuk bürosuyla iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazıdaki madde metinleri 22 Eylül 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki hâlleriyle esas alınmıştır. İstisnai yolda aranan yatırım tutarları ikincil mevzuatta belirlenir ve değişebilir; başvuru anında güncel metinden teyit edilmelidir.