Turkuaz Kart Nedir? Şartları ve Süresi

Kısa Cevap

Turkuaz Kart, nitelikli yabancılara verilen ve ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere düzenlenen bir statüdür; bu süre sorunsuz tamamlanınca süresiz çalışma imkânı sağlar (6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.11). Eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim-teknolojiye katkı veya yatırımın ekonomiye/istihdama etkisi gibi ölçütlerle verilir. Kart sahibinin eşine ve bakmakla yükümlü çocuklarına ikamet izni yerine geçen belge tanınır (m.11/3); geçiş süresinde koşullar korunmazsa kart iptal edilebilir (m.15). Turkuaz Kart sahipleri ayrıca istisnai yoldan Türk vatandaşlığı değerlendirmesi kapsamındadır (5901 sayılı Kanun m.12).

Bu Durumda mısınız?

• Türkiye’de süresiz çalışma statüsü hedefleyen nitelikli profesyoneller,
• Türkiye’ye yatırım veya ihracat yoluyla istihdam oluşturan yabancı girişimciler,
• Bilim, sanayi, teknoloji, kültür, sanat veya sporda öne çıkmış yabancılar,
• Turkuaz Kart başvurusunda eşi ve çocukları için ikamet hakkını merak edenler,
• Turkuaz Kart ile vatandaşlık ilişkisini araştıranlar,
• Nitelikli yabancı personel istihdam eden işverenler.

Turkuaz Kart Nedir, Kimlere Verilir? (m.11)

Turkuaz Kart, sıradan bir çalışma izni değil; nitelik ve katkı esaslı bir statüdür:

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.11 — Turkuaz Kart verilme ölçütleri (1. fıkra)

“(1) Uluslararası işgücü politikası doğrultusunda; eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi ile Uluslararası İşgücü Politikası Danışma Kurulu önerileri ve Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara göre başvurusu uygun görülen yabancılara Turkuaz Kart verilir.”

Kanun, “nitelikli yabancı”yı da ayrıca tanımlar: akademik alanda uluslararası kabul görmüş çalışmaları bulunanlar, bilim-sanayi-teknolojide stratejik bir alanda öne çıkanlar ya da ihracat, istihdam veya yatırım kapasitesiyle ulusal ekonomiye önemli katkı sağlayan veya sağlaması öngörülenler bu kapsamdadır (m.11/5). Kanun bir istisna da öngörür: geçici koruma sağlanan yabancılara bu madde hükümleri uygulanmaz (m.11/6). Bu genel çerçeve, Turkuaz Kart Yönetmeliği’nde daha somut kategorilere ayrılır. Ayrıntı aşağıda “Başvuru ve Nitelik Kriterleri” başlığındadır.

Üç Yıllık Geçiş Süresi

Turkuaz Kart hemen kalıcı olmaz; kanun bir değerlendirme dönemi öngörür:

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.11 — Geçiş süresi (2. fıkra)

“(2) Turkuaz Kart, ilk üç yılı geçiş süresi olmak kaydıyla verilir. Bakanlık, geçiş süresi içinde işveren veya yabancıdan yürütülen faaliyetlere ilişkin bilgi ve belge talep edebilir. Geçiş süresi içinde 15 inci madde uyarınca iptal edilmeyen Turkuaz Kartta yer alan geçiş süresi kaydı, yabancının başvurusu hâlinde kaldırılır ve süresiz Turkuaz Kart verilir. Bu başvuru, geçiş süresinin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren, her durumda geçiş süresi dolmadan yapılır. Bu süre dolduktan sonra geçiş süresi kaydının kaldırılmasına ilişkin yapılan başvuru reddedilir ve Turkuaz Kart geçersiz hale gelir.”

Süresiz karta geçiş otomatik değildir: geçiş süresinin dolmasına yüz seksen gün kala ayrı bir başvuru açılabilir ve süre dolmadan tamamlanmalıdır; aksi hâlde talep reddedilir ve kart geçersiz hâle gelir.

Geçiş süresi aynı zamanda bir iptal riski penceresidir. 6735 sayılı Kanun m.15/2, çalışma izninin (dolayısıyla Turkuaz Kartın) resen iptaline yol açan hâlleri sayar; bunlardan ikisi doğrudan Turkuaz Kartı hedef alır:

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.15 — İptal nedenleri (2. fıkra, e ve h bentleri)

“e) 11 inci madde kapsamında olması ve geçiş süresi içinde talep edilen bilgi ve belgeleri sunmaması ya da bunların niteliklerini kaybettiğinin anlaşılması,”

“h) Turkuaz Kart sahibi olması hâlinde yurt dışında kalış süresinin Bakanlıkça belirlenen süreyi aşması,”

Yani geçiş süresi boyunca Bakanlığın bilgi/belge talebine yanıt vermek ve yurt dışı kalış süresini sınırın altında tutmak gerekir.

Süresiz Çalışma ve Yakınların Hakları

Geçiş süresi tamamlandığında Turkuaz Kart, kanunun tanıdığı en geniş çalışma statüsüne kapı açar: kart sahibi, 6735 sayılı Kanunda düzenlenen süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır (m.11/4). Bu haklar m.10/4’te somutlaşır: süresiz çalışma izni olan yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan ve (sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış haklar saklı kalmak kaydıyla) Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır; yalnız seçme, seçilme, kamu görevine girme hakkı ve askerlik yükümlülüğü yoktur. Karşılaştırma için diğer ikamet izni türlerinin şartları ve süreleri ikamet izni türleri, şartları ve süreleri yazısındadır.

Turkuaz Kart yalnız kart sahibini değil, yakınlarını da kapsar:

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.11 — Yakınlara belge (3. fıkra)

“(3) Turkuaz Kart sahibi yabancının, mevzuat hükümlerine göre eş ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına Turkuaz Kart sahibi yakını olduğunu gösteren ve ikamet izni yerine geçen belge verilir.”

Bu belgenin başvurusu, Turkuaz Kart Yönetmeliği m.7’ye göre kural olarak Turkuaz Kart başvurusuyla aynı anda yapılır; yurt dışından yapılan başvurularda bilgiler eksikse, Türkiye’ye girişten itibaren vize/vize muafiyeti süresini aşmamak kaydıyla en geç doksan gün içinde ayrıca başvurulabilir. Eşin evlilik bağını, çocuğun ise velayet ilişkisini gösteren belgeler başvuruya eklenir (Turkuaz Kart Yönetmeliği m.7/2).

Turkuaz Kart mı, Süresiz Çalışma İzni mi?

Turkuaz Kart, kart sahibine süresiz çalışma izninin sağladığı hakları verir (m.11/4). O hâlde akla şu soru gelir: aynı sonuca süresiz çalışma izniyle de ulaşılabiliyorsa, iki yol arasındaki fark nedir? Fark kapıdadır — kimin, hangi eşikle başvurabildiğidir.

Süresiz çalışma izninin kapısı süreye bağlıdır:

“(3) Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir. Ancak, yabancının başvuru şartlarını taşıması yabancıya mutlak hak sağlamaz.”

(6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.10)

Turkuaz Kartın kapısı ise niteliğe bağlıdır: eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı, faaliyet veya yatırımın ülke ekonomisine ve istihdama etkisi (m.11/1). Yani Turkuaz Kart, sekiz yıllık bekleme süresini nitelik ölçütüyle kısaltan bir yoldur.

	Turkuaz Kart	Süresiz çalışma izni
Başvuru eşiği	Nitelik ölçütleri (eğitim, deneyim, yatırım, istihdam etkisi) — m.11/1	Uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni — m.10/3
Bekleme süresi	Öngörülmemiş	Fiilen sekiz yıl (veya uzun dönem ikamet)
Başlangıçta statü	İlk üç yıl geçiş süresi — m.11/2	Doğrudan süresiz
Yakınlara belge	Eş ve bakmakla yükümlü çocuklara ikamet izni yerine geçen belge — m.11/3	Kanunda ayrıca düzenlenmemiş
Sağladığı haklar	Süresiz çalışma izninin hakları — m.11/4	m.10/4’teki haklar

İki yolun ortak ve en çok yanlış anlaşılan noktası, son cümlede saklıdır: şartları taşımak mutlak hak sağlamaz. Kanun her iki kapıda da Bakanlığa uluslararası işgücü politikası çerçevesinde takdir yetkisi tanır; sekiz yılı doldurmuş olmak da, nitelik ölçütlerini karşılamak da başvurunun kabulünü garanti etmez. Bu nedenle başvuru dosyası, şartların sağlandığını göstermekle yetinmemeli, talebin uluslararası işgücü politikasına uygunluğunu da gerekçelendirmelidir.

Turkuaz Kart ve Vatandaşlık (5901 sayılı Kanun m.12)

Turkuaz Kart doğrudan vatandaşlık vermez; ancak kanun, kart sahiplerini istisnai vatandaşlık değerlendirmesi kapsamında ayrıca sayar:

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.12 — İstisnai haller (1. fıkra)

“(1) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla Cumhurbaşkanı kararı ile aşağıda belirtilen yabancılar Türk vatandaşlığını kazanabilirler. a) Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler. b) (Ek: 28/7/2016-6735/27 md.) 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu. c) Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler. d) Göçmen olarak kabul edilen kişiler.”

b bendi, Turkuaz Kart sahibini ve onun yabancı eşi ile ergin olmayan veya bağımlı çocuğunu aynı istisnai yola alır (2016’da 6735 sayılı Kanunla eklenmiştir). Ancak kanun burada da bir sınır koyar: millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunanların talepleri Bakanlıkça reddedilir (m.12/2). Yani Turkuaz Kart, vatandaşlık başvurusunu istisnai yola taşır; kararı yine Cumhurbaşkanı verir.

Başvuru ve Nitelik Kriterleri

Turkuaz Kart Yönetmeliği, kanundaki genel “nitelikli yabancı” ölçütünü dört somut kategoriye ayırır:

Turkuaz Kart Yönetmeliği m.5 — Turkuaz Kart verilebilecek yabancılar (1. fıkra, a ve b bentleri)

“(1) Turkuaz Kart; a) Eğitim düzeyi, ücreti, mesleki bilgisi ve deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı ve benzeri nitelikleri itibarıyla yüksek nitelikli işgücü olarak değerlendirilen, b) Yatırım veya ihracat düzeyi, sağlayacağı istihdamın büyüklüğü, bilimsel ve teknolojik gelişmeye yaptığı katkı ve benzeri özellikleri itibarıyla yüksek nitelikli yatırımcı olarak değerlendirilen,”

Aynı madde iki kategori daha sayar: stratejik alanda çalışan bilim insanı/araştırmacı (c bendi) ile kültürel, sanatsal veya sportif alanda başarılı olan ya da Türkiye’nin tanınırlığına katkı sağlayan yabancılar (ç ve d bentleri). Başvuru, nitelik grubuna göre değişen belgelerle yurt içinde elektronik sistem üzerinden veya yurt dışında Türk dış temsilciliği aracılığıyla yapılır (Turkuaz Kart Yönetmeliği m.6). Değerlendirme, öznel bir takdirden ziyade puanlama sistemine dayanır:

Turkuaz Kart Yönetmeliği m.9 — Başvurunun değerlendirilmesi (1. ve 2. fıkra)

“(1) Turkuaz Kart başvurusunun değerlendirilmesinde uluslararası işgücü politikası doğrultusunda Genel Müdürlükçe belirlenen kıstaslar kapsamında oluşturulan puanlama sistemi kullanılır. (2) Puanlama sistemi kapsamında yeterli puanı alan başvurular olumlu değerlendirilir.”

Belgeler kategoriye göre değişse de (Turkuaz Kart Yönetmeliği m.8), ortak payda şudur: dosyanın, başvurucunun hangi kategoriye girdiğini somut kanıtla göstermesi gerekir.

İçtihat Durumu: Henüz Yerleşik Bir Çizgi Yok

Bu yazıda Turkuaz Karta özgü bir Yargıtay veya Danıştay kararı aktarılmamıştır ve bunun sebebi bilinçlidir: kurum 2016 tarihli 6735 sayılı Kanunla getirilmiştir ve taranan karar korpusunda Turkuaz Kartın verilmesi, geçiş süresi kaydının kaldırılması veya iptali hakkında yayımlanmış bir yüksek mahkeme kararı bulunamamıştır. Bu, “uyuşmazlık çıkmaz” demek değildir; yalnızca bugün dayanılacak yerleşik bir içtihat çizgisinin bulunmadığı anlamına gelir.

Pratik sonucu şudur: bir uyuşmazlıkta dayanılacak metin, kanunun kendi lafzıdır. Yukarıda aktardığımız m.11/2 ve m.15/2 hükümleri, sürelerin ve iptal sebeplerinin sınırını doğrudan çizer; bu yüzden başvuru ve iptal dosyalarında kanun metnine ve idareye sunulan bilgi/belgenin kayda geçmiş olmasına dayanmak, emsal aramaktan daha belirleyicidir.

Bir noktayı ayırmak gerekir: Turkuaz Kartın verilmemesi veya iptali bir idari işlemdir ve iptali idari yargıda istenir. Buna karşılık 6735 sayılı Kanun kapsamında kesilen idari para cezalarına itiraz farklı bir yola tabidir; bu ayrımı çalışma izni türleri yazımızda Uyuşmazlık Mahkemesi kararıyla ele aldık.

Sık Yapılan Hatalar

• Şartları taşımayı hak sanmak. Kanun, başvuru şartlarının sağlanmasının mutlak hak doğurmadığını açıkça söyler (m.10/3); dosya, uluslararası işgücü politikasına uygunluğu da gerekçelendirmelidir.

• Süresiz çalışma izniyle Turkuaz Kartı aynı kapı sanmak. Biri sekiz yıllık süre eşiğine (m.10/3), diğeri nitelik ölçütlerine (m.11/1) dayanır.

• Turkuaz Kartı sıradan çalışma izni sanmak. Kart, nitelik ve katkı ölçütlerine ve bir puanlama sistemine göre verilir (m.11; Turkuaz Kart Yönetmeliği m.9).

• Geçiş süresini önemsememek. İlk üç yıl geçiş süresidir; koşullar korunmazsa kart iptal edilebilir (m.11/2, m.15/2-e).

• Yurt dışında kalış süresini takip etmemek. Bakanlıkça belirlenen süreyi aşan yurt dışı kalış, kartın iptal nedenidir (m.15/2-h).

• Süresiz karta geçişin otomatik olduğunu sanmak. Süre dolmadan, dolmasına yüz seksen gün kala ayrı başvuru yapılmalıdır; geç kalınırsa talep reddedilir (m.11/2).

• Yakınların hakkını unutmak. Eş ve bakmakla yükümlü çocuklara ikamet izni yerine geçen belge tanınır; başvuru genelde Turkuaz Kart başvurusuyla eşzamanlı yapılmalıdır (m.11/3; Turkuaz Kart Yönetmeliği m.7).

• Vatandaşlığı otomatik sanmak. Turkuaz Kart sahipleri istisnai yol kapsamına girer, ama millî güvenlik/kamu düzeni engeli varsa talep reddedilir (5901 sayılı Kanun m.12).

Özet

• Turkuaz Kart, nitelikli yabancılara verilen ve ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere düzenlenen bir statüdür (6735 sayılı Kanun m.11/1-2).
• Süresiz karta geçiş otomatik değildir; dolmasına yüz seksen gün kala, süre dolmadan ayrı başvuru gerekir; aksi hâlde kart geçersiz olur (m.11/2, m.15/2).
• Kart sahibinin eşine ve bakmakla yükümlü çocuklarına ikamet izni yerine geçen belge tanınır; süresiz çalışma izninin sağladığı geniş haklardan yararlanılır (m.11/3-4, m.10/4).
• Turkuaz Kart Yönetmeliği, “nitelikli yabancı” ölçütünü dört kategoriye ayırır ve başvuruyu bir puanlama sistemiyle değerlendirir (Turkuaz Kart Yönetmeliği m.5, m.9).
• Turkuaz Kart doğrudan vatandaşlık vermez; kart sahiplerini istisnai vatandaşlık değerlendirmesi kapsamına alır; karar yine Cumhurbaşkanınca verilir (5901 sayılı Kanun m.12).

İlgili yazılar: Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır? Yolları ve Şartları · Çalışma İzni Türleri: Süreli, Süresiz, Bağımsız · Taşınmaz Yatırımıyla Türk Vatandaşlığı