Mavi Kart Nedir, Kimlere Verilir?

Kısa Cevap

Mavi kart, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlıktan çıkan kişilere ve bunların üçüncü dereceye kadar altsoylarına tanınan bir belgedir (5901 sayılı Kanun m.28). Kart sahibi Türk vatandaşı değildir; ancak istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan (ikamet, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras, taşınır ve taşınmaz edinimi dahil) aynen yararlanır. Sağlamadıkları: seçme-seçilme hakkı, muafen araç/ev eşyası ithali, askerlik yükümlülüğü ve kadroya dayalı kamu görevi.

Bu Durumda mısınız?

• Çıkma izniyle Türk vatandaşlığından çıkıp yurt dışında yaşayan kişiler,
• Böyle bir kişinin çocuğu veya torunu olan (üçüncü dereceye kadar) altsoylar,
• Mavi kartın Türkiye’de taşınmaz, miras veya çalışma işlemlerinde neye izin verdiğini merak edenler,
• Kamu görevine girmek isteyip mavi kartın buna engel olup olmadığını soranlar,
• Mavi Kartlılar Kütüğüne kayıt ve başvuru usulünü öğrenmek isteyenler,
• Mavi kartı çifte vatandaşlıkla karıştıranlar.

Mavi Kart Nedir, Kimlere Verilir? (m.28)

Mavi kartın hukuki temeli, vatandaşlıktan çıkanlara tanınan hakları düzenleyen maddedir:

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 — Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilere tanınan haklar

“(1) Doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar olan altsoyları, bu maddede belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler. Millî güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır.”

İki şart öne çıkar: kişi doğumla Türk vatandaşı olmuş olmalı ve vatandaşlıktan çıkma izniyle çıkmış olmalıdır; sonradan (evlilik veya başvuruyla) vatandaş olup çıkanlar kapsam dışıdır. Hak yalnız kişiyle sınırlı değildir — üçüncü dereceye kadar altsoyu da kapsar. Kanun bu kapsamı genişletme yetkisini Cumhurbaşkanına bırakır:

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 — Altsoy kapsamının genişletilmesi

“(4) Cumhurbaşkanı gerekli görmesi halinde üçüncü dereceden itibaren hangi dereceye kadar olan altsoyların bu maddede tanınan haklardan faydalanabileceğini belirleyebilir.”

Altsoyun haktan yararlanabilmesi ayrıca bir şarta bağlıdır:

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 — Soy bağının belgelenmesi şartı

“(5) Bu madde hükümlerinden yararlanacak olan altsoyun, üstsoyu ile soy bağını belgelendirmesi şarttır.”

Bu nedenle çocuk veya torun adına yapılan başvuruda soy bağını gösteren belge istenir.

Mavi Kart Hangi Hakları Sağlar, Hangilerini Sağlamaz?

Kanun, sağlanan hakların kapsamını ayrı bir yönetmelik hükmüyle somutlaştırır:

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52 — Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilere tanınan haklar

“(2) Bu kişilerin Türkiye’deki ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras, taşınır ve taşınmaz iktisabı ile ferağı gibi konulara yönelik işlemler, ilgili kurum ve kuruluşlarca Türk vatandaşlarına uygulanmakta olan mevzuat çerçevesinde yürütülür.”

Yani mavi kartlı; ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras ve taşınmaz edinimi/devri konularında tıpkı bir Türk vatandaşı gibi işlem görür. Bu alanlarda ayrı bir “yabancı” mevzuatına tabi değildir. Ayrıca 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.20/1, mavi kartlıları (bent f) ikamet izninden muaf tutulanlar arasında sayar; yani ayrıca ikamet izni almalarına gerek yoktur.

Buna karşılık kanun, tam vatandaşlıktan ayrılan istisnaları da açıkça sayar:

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 — İstisnalar (seçme-seçilme, ithalat, askerlik)

“(2) Bu madde kapsamında bulunan kişilerin, seçme ve seçilme, muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları ile askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü yoktur. Bu kişilerin sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı olup bu hakların kullanımında ilgili kanunlardaki hükümlere tabidirler.”

Kamu görevine girişte de ayrı bir sınır vardır:

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 — Kamu görevi yasağı

“(3) Bu madde kapsamında bulunan kişiler, bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi olarak asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunamazlar. Ancak kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilirler.”

Özetle sağlamadıkları: siyasi haklar (seçme-seçilme), muafen ithalat, askerlik yükümlülüğü ve kadroya dayalı, asli-sürekli kamu görevi; buna karşılık mavi kartlı kamu kurumunda işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalışabilir. Sosyal güvenlikte kazanılmış haklar saklıdır, ancak kullanımı ilgili kanunlara (örneğin 5510 sayılı Kanun) tabidir. Bu nedenle somut bir sosyal güvenlik işleminde ilgili kurumun güncel uygulamasının ayrıca teyit edilmesinde yarar vardır.

Genel Sağlık Sigortasında Mavi Kartlı “Yabancı” mı Sayılır?

Yukarıdaki hükmün en çok soru doğuran kısmı budur: m.28/2 sosyal güvenlikte yalnızca kazanılmış hakları saklı tutar, bunun ötesini ilgili kanuna bırakır. Uygulamada Genel Sağlık Sigortası Yönetmeliği mavi kartlıları, 5510 sayılı Kanun m.60/1-(d) (yani yabancı statüsündeki bent) kapsamında genel sağlık sigortalısı sayar. Bu düzenlemenin iptali istemiyle açılan dava Danıştay Onuncu Dairesince reddedilmiştir:

“Bu çerçevede, Türk vatandaşlarıyla aynı primi ödeyerek genel sağlık sigortalısı olma hakkını kazanılmış hak kapsamında değerlendirmeyerek mavi kartlıların yabancı statüsünde kabul edilmesini öngören ve talepleri halinde 5510 sayılı Kanun’un 60. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi kapsamında yabancı statüsünde genel sağlık sigortalısı sayılabileceğini düzenleyen, aynı zamanda bu kişilerin 6458 sayılı Kanun’un 20. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendindeki ikamet izni istisnasını gözeten dava konusu Genel Sağlık Sigortası Tescil, Prim ve Müstehaklık İşlemleri Yönetmeliği’nin 6. maddesinin 12. fıkrasının 1. cümlesinde, dayanağı 5510 sayılı Kanun ile 5901 sayılı Kanun’a aykırılık görülmemiştir.”

(Danıştay 10. Daire, E. 2020/4515, K. 2024/5661, T. 28.11.2024 — davanın reddi)

Kararın iki pratik sonucu vardır. Birincisi, mavi kartlı genel sağlık sigortasına Türk vatandaşı bendinden değil, yabancılara ilişkin (d) bendinden dahil olur; prim ve tescil rejimi buna göre işler. İkincisi ve lehe olanı, aynı Yönetmelik hükmü mavi kartlıları (d) bendinin bir yıllık kesintisiz ikamet şartından muaf tutar. Normal bir yabancının aksine, mavi kartlı bir yıl beklemeden talebiyle tescil olabilir. Bu muafiyetin dayanağı, mavi kartlıların 6458 sayılı Kanun m.20/1-(f) uyarınca zaten ikamet izninden istisna tutulmuş olmasıdır.

Kararın oy çokluğuyla verildiğini de belirtmek gerekir: karşı oyda, sosyal güvenlik hakkının Türk vatandaşlığına sıkı sıkıya bağlı haklardan olmadığı ve m.28/2’nin sınırlayıcı değil hak doğurucu okunması gerektiği savunulmuştur. Yani konu tartışmasız değildir; somut işleminizde güncel kurum uygulamasını teyit ettirin.

Mavi Kart ile Vatandaşlık ve Çifte Vatandaşlık Farkı

En sık yapılan yanlış, mavi kartı bir tür vatandaşlık ya da çifte vatandaşlık sanmaktır. Oysa m.28’in kendi ifadesi nettir: madde vatandaşlığı geri vermez, yalnızca “haklardan aynen yararlanmaya devam” edilmesini sağlar. Mavi kartlı kişi, çıkma izni tarihinden itibaren Türk vatandaşı değildir; yabancı bir devletin vatandaşıdır ve yalnızca m.28’de sayılan haklardan (ve ilgili yönetmelik hükmünde somutlaştırılan ikamet/çalışma/miras/taşınmaz alanlarından) yararlanır.

Çifte vatandaşlık ise farklı bir durumdur: kişi aynı anda hem Türk hem başka bir ülkenin vatandaşıdır ve tam vatandaşlık haklarına (seçme-seçilme dahil) sahiptir. Mavi kartlı için bu söz konusu değildir; seçme-seçilme hakkı ve askerlik yükümlülüğü kanunen açıkça kapsam dışında tutulmuştur (m.28/2). Kısacası: çifte vatandaş “iki kez vatandaş”tır; mavi kartlı ise vatandaşlıktan çıkmış, ama bazı hakları korunan kişidir.

Mavi Kartlılar Kütüğü ve Başvuru

Mavi kart otomatik verilmez; talep üzerine düzenlenir:

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 — Mavi Kart belgesi

“(6) Bu madde kapsamında bulunan kişilere, talepleri halinde bu maddede belirtilen haklardan faydalanabileceklerini gösteren Mavi Kart düzenlenir. Bu Kart, 21/2/1963 tarihli ve 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu kapsamındadır.”

Yönetmeliğin 53. maddesine göre başvuru, talebi belirten bir dilekçe, iki adet fotoğraf ve yabancı devlet vatandaşı olduğunu gösteren kimlik belgesi veya pasaportla yapılır; yurt dışında dış temsilciliklere, yurt içinde il müdürlüklerine (gerekli görülen hallerde Genel Müdürlüğe) başvurulur. Kartın ibrazı, haklardan yararlanmak için yeterlidir; ibraz edilemezse Kimlik Paylaşımı Sistemi üzerinden Mavi Kartlılar Kütüğünden alınacak kayıt örneği ve uyruğunda bulunulan devletin kimlik belgesi ile işlem yapılır (m.28/7). Kişilere ayrıca bir kimlik numarası verilir; Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası aranan yerlerde bu numara kullanılır (m.28/8).

Kütüğün kendisi ayrı bir kanunda tanımlanır:

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.8/A — Mavi Kartlıların kayıtları

“(1) Doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve bunların 5901 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde belirtilen altsoyları, Genel Müdürlükçe elektronik ortamda tutulan Mavi Kartlılar Kütüğüne kaydedilir. Bu Kütüğe kaydedilenler, her türlü nüfus olaylarını yurt içinde nüfus müdürlüklerine, yurt dışında ise dış temsilciliklere beyan etmekle yükümlüdürler.”

Yani kütüğe kayıt tek yönlü değildir: mavi kartlı, evlilik, boşanma, doğum gibi nüfus olaylarını da bu kütüğe beyan etmekle yükümlüdür. Mavi Kartın düzenlenmesi, dağıtılması ve kütüğün elektronik tutulmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir (m.28/9).

Sık Yapılan Hatalar

• Sosyal güvenlikte de Türk vatandaşı gibi işlem göreceğini varsaymak. m.28/2 yalnızca kazanılmış hakları saklı tutar; Danıştay, mavi kartlıların GSS’de yabancı bendinden sigortalı sayılmasını hukuka uygun bulmuştur (10. D, E. 2020/4515).

• Mavi kartı vatandaşlık ya da çifte vatandaşlık sanmak. Mavi kartlı Türk vatandaşı değildir; yalnız bazı hakları korunur (m.28/1).

• Sonradan vatandaş olup çıkanları kapsamda sanmak. Şart doğumla vatandaşlık kazanmaktır; evlilik veya başvuruyla vatandaş olup çıkanlar kapsam dışıdır.

• Kamu görevine girebileceğini düşünmek. Kadroya dayalı, asli ve sürekli kamu hizmeti görevleri kapalıdır; yalnız işçi/geçici/sözleşmeli statüde çalışılabilir (m.28/3).

• Taşınmaz, miras veya çalışma işlemlerinde “yabancı” muamelesi beklemek. Yönetmelik m.52/2, bu konularda Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuatın esas alınacağını açıkça söyler.

• Mavi kartın otomatik verildiğini sanmak. Kart, ancak talep üzerine düzenlenir (m.28/6); başvuru dilekçe, fotoğraf ve kimlik/pasaportla yapılır.

• Altsoyu ve soy bağı belgesini unutmak. Hak üçüncü dereceye kadar altsoyu kapsar, ama altsoyun soy bağını belgelemesi şarttır (m.28/5).

• İkamet izni gerektiğini sanmak. 6458 sayılı Kanun m.20/1-f uyarınca mavi kartlılar ikamet izninden muaftır.

Özet

Mavi kart, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlıktan çıkanlara ve üçüncü dereceye kadar altsoylarına, talep üzerine verilir (5901 sayılı Kanun m.28). Kart sahibi vatandaş değildir; ancak ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras ve taşınmaz edinimi gibi alanlarda Türk vatandaşı gibi işlem görür (Yönetmelik m.52) ve ikamet izninden muaftır (6458 sayılı Kanun m.20). Sağlamadıkları: seçme-seçilme hakkı, muafen ithalat, askerlik yükümlülüğü ve kadroya dayalı kamu görevi (m.28/2-3); sosyal güvenlikte kazanılmış haklar saklıdır. Başvuru dilekçeyle yapılır, kayıtlar Mavi Kartlılar Kütüğünde elektronik tutulur (5490 sayılı Kanun m.8/A) ve altsoyun soy bağını belgelemesi şarttır. Mavi kart, çifte vatandaşlıktan farklıdır ve sonradan vatandaş olup çıkanları kapsamaz.

İlgili yazılar: Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır? Yolları ve Şartları · Turkuaz Kart Nedir? Şartları ve Süresi · Yabancıların Türkiye’de Taşınmaz Edinimi · İkamet İzni Türleri, Şartları ve Süreleri