Davada Islah Nedir? Şartları, Zamanı ve Sonuçları

Kısa Cevap

Islah, bir tarafın daha önce yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesidir (HMK m.176). Uygulamada en çok, dava dilekçesindeki talebin (örneğin tazminat/alacak miktarının) sonradan artırılması için kullanılır. Buna karşılık dava dilekçesinde hiç yer almayan yeni bir talep, kısmen ıslahla davaya eklenemez; bu, 2026 tarihli bağlayıcı bir içtihadı birleştirme kararının sonucudur. Her taraf aynı davada yalnız bir kez ıslaha başvurabilir ve ıslah tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir.

Bu Durumda mısınız?

• Davanızda bilirkişi raporu çıktı ve talep ettiğiniz tutarın düşük kaldığını görüp miktarı artırmak istiyorsunuz.
• Dava dilekçenizde bir hata/eksik yaptınız ve bunu düzeltip düzeltemeyeceğinizi soruyorsunuz.
• Dava dilekçenizde hiç istemediğiniz bir alacak kalemini (örneğin manevi tazminatı) sonradan ıslahla eklemek istiyorsunuz.
• “Islah yaptım, bir daha yapabilir miyim?” diye merak ediyorsunuz.
• Karşı taraf ıslah yaptı; bunun sizin lehinize verdiğiniz ikrar veya tanık beyanını etkileyip etkilemeyeceğini öğrenmek istiyorsunuz.
• Islahın ne zamana kadar ve hangi masrafla yapılabileceğini araştırıyorsunuz.

Bu soruların cevabı davanın aşamasına ve ıslahın türüne göre değişir; somut dosyanız için mutlaka bir avukata danışın.

Islah Nedir?

Islah, tarafların yargılama sırasında yaptıkları usul işlemlerini düzeltmelerine imkân tanıyan bir kurumdur. Amacı, bir usul işlemindeki hata ya da eksikliğin tüm davayı olumsuz etkilemesini önlemek ve maddi gerçeğe ulaşmayı kolaylaştırmaktır:

6100 sayılı HMK m.176 — Kapsamı ve sayısı

MADDE 176- (1) Taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. (2) Aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.

Buradaki iki kural belirleyicidir: ıslah usul işlemlerine ilişkindir (dava dilekçesi, talep sonucu gibi) ve her taraf aynı davada yalnız bir kez ıslaha başvurabilir. Bu “bir kez” sınırı, ıslah hakkının stratejik biçimde, doğru zamanda kullanılmasını gerektirir. Ancak kuralın önemli bir sınırı vardır: harcı yatırılmamış bir ıslah dilekçesi bu hakkı tüketmez. Aşağıda “Harç Yatırılmazsa Islah Hakkı Yanar mı?” başlığına bakınız.

Islahla Neler Yapılabilir, Neler Yapılamaz?

Islah, usul işlemleriyle sınırlı geniş bir düzeltme aracıdır. Uygulamadaki en yaygın kullanımı, talep sonucunun (dava değerinin) artırılmasıdır: dava açıldıktan sonra, özellikle bilirkişi raporuyla gerçek zarar/alacak miktarı belirlendiğinde davacı talebini ıslahla yükseltebilir. Dava dilekçesindeki maddi hataların düzeltilmesi ve dayanılan vakıaların netleştirilmesi de ıslah kapsamındadır.

Buna karşılık ıslah sınırsız bir düzeltme yetkisi değildir. Yıllarca Yargıtay daireleri arasında tartışmalı kalan bir soru (dava dilekçesinde hiç istenmemiş bir alacak kalemi sonradan ıslahla eklenebilir mi?) 2026 yılında içtihadı birleştirme yoluyla çözülmüştür. Kurul, kısmen ıslahın bu amaçla kullanılamayacağına karar vermiştir:

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu — kısmen ıslahla yeni talep eklenemez

Zira burada söz konusu olan husus ıslah ile yapılmasına kanunun cevaz verdiği mevcut talebin arttırılması ya da genişletilmesi olmayıp daha önce hiç talep edilmeyen, dava konusu hâline getirilmeyen yeni talebin eklenmesi durumudur.

(Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, E. 2021/8, K. 2026/1, T. 08.05.2026 — içtihadı birleştirme, oy çokluğu)

Kararın çizdiği sınır dikkatle okunmalıdır: yasaklanan şey mevcut bir talebin artırılması veya genişletilmesi değildir — kararın kendi ifadesiyle buna “kanunun cevaz verdiği” bir işlemdir. Yasaklanan, dava dilekçesinde hiç talep edilmemiş yeni bir kalemin kısmen ıslahla davaya sokulmasıdır. Yani bilirkişi raporundan sonra tazminat miktarını yükseltmek bugün de mümkündür; unutulan bir alacak kalemini (örneğin hiç istenmemiş manevi tazminatı) ıslahla eklemek ise mümkün değildir.

Kurulun başlıca gerekçeleri şunlardır: böyle bir ekleme devam eden davanın içinde fiilen ikinci bir dava açmak anlamına gelir; HMK’nın ön inceleme aşaması yargılamanın sınırlarını çizer ve ön inceleme tutanağı taraflar ile mahkeme için bağlayıcıdır. Orada tespit edilmemiş bir uyuşmazlık sonradan tartışma konusu yapılamaz. Kurul ayrıca sürpriz talebin davalının savunmasını zorlaştırması nedeniyle silahların eşitliği ilkesine (AİHS m.6, Anayasa m.36) ve hukuki güvenlik, belirlilik ile makul sürede yargılanma haklarına aykırılık bulmuştur. Kurul, ıslahın kendisinin de sınırlı bir hak olduğunu vurgular:

Bu çerçevede ıslah, usul ekonomisini sağlamak, tarafların daha önce yaptıkları usul işlemlerinde yapılan hatalarını, unuttukları hususları düzeltmelerine imkân tanımak amacıyla düzenlenmiş önemli bir usul kurumu ise de kullanılmakla tükenebilen bir hak olan ıslahın da sınırları mevcuttur.

(Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, E. 2021/8, K. 2026/1, T. 08.05.2026 — içtihadı birleştirme, oy çokluğu)

Kararın sonuç bölümü kuralı tek cümlede kurar:

Hukuk yargılamasında dava dilekçesinde yer almayan bir talebin kısmen ıslah yoluyla davaya dâhil edilemeyeceğine 08.05.2026 tarihinde yapılan üçüncü görüşmede oy çokluğu ile karar verilmiştir.

(Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, E. 2021/8, K. 2026/1, T. 08.05.2026 — içtihadı birleştirme, oy çokluğu)

Bu tespitin ağırlığı karar türünden gelir:

Yargıtay Kanunu m.45 — İçtihadların birleştirilmesini istemek yetkisi ve bağlayıcılığı

İçtihadı birleştirme kararları benzer hukuki konularda Yargıtay Genel Kurullarını, dairelerini ve adliye mahkemelerini bağlar.

(2797 sayılı Yargıtay Kanunu m.45)

İnternetteki birçok kaynak hâlâ eski uygulamayı anlatmaktadır. Karar tam da daireler arasındaki görüş ayrılığını gidermek için verilmiştir: bazı daireler unutulan kalemin ıslahla istenebileceğini kabul ederken, diğerleri bunu reddediyordu. 2026 tarihli karar bu ayrılığı bağlayıcı biçimde kapatmıştır; öncesine ait yorumlar bugünkü uygulamayı göstermez.

Unuttuğunuz Bir Talep Varsa Ne Yapabilirsiniz?

Islah yolu kapalı olsa da hak kaybı zorunlu değildir. Yargıtay, içtihadı birleştirmeden önce de bu sonuca varan kararlar vermişti:

Bu bağlamda, yargılaması devam eden bir dava içinde ıslah ile ikinci bir talepte bulunma olanağı bulunmamaktadır.

(Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/15141, K. 2019/7909, T. 27.06.2019 — bozma)

Bu kararda, davacının peşin harcın yanında başvurma harcını da yatırarak yeni bir talepte bulunması hâlinde bunun ıslah değil ek dava sayılacağı da belirtilmişti. Ancak 2026 tarihli içtihadı birleştirme kararı tam da bu nitelendirmeyi kapatmıştır: Kurul (İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, E. 2021/8, K. 2026/1), kısmen ıslahın “mevcut devam eden davada yeni bir dava/ikinci bir dava açma sonucu doğuracak şekilde” kullanılmasını ele almış ve bunun kısmen ıslahı ek dava açma yoluna dönüştüreceğini, yasal düzenlemelerin buna cevaz vermediğini belirtmiştir. Yani harcı yatırmak, unutulan kalemi derdest dosyanın içine sokmaya yetmez.

Bu nedenle izlenecek yol, derdest dosyaya bir ek yapmak değil, unutulan kalem için ayrı bir dava açmaktır.

Burada zaman kritiktir, çünkü zamanaşımını kesen olay dava yoluyla mahkemeye başvurmaktır:

6098 sayılı TBK m.154 — Zamanaşımının kesilmesi (sebepleri)

MADDE 154- Aşağıdaki durumlarda zamanaşımı kesilir: 1. Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa ya da rehin vermiş veya kefil göstermişse. 2. Alacaklı, dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmuşsa, icra takibinde bulunmuşsa ya da iflas masasına başvurmuşsa.

(6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.154)

İçtihadı birleştirme kararı, davaya dâhil edilemeyen bir talep için verilen ıslah dilekçesinin zamanaşımına etkisini ayrıca düzenlememiştir; bu nokta somut dosyaya ve karşı tarafın def’i ileri sürüp sürmemesine göre tartışılır. Bu belirsizliğin maliyetini üstlenmemek için unutulan kalemi fark ettiğiniz anda, beklemeden avukatınıza danışın.

Islah ile zamanaşımının nasıl kesiştiği başlı başına bir konudur: kısmi davada ıslahla artırılan kısım bakımından zamanaşımı def’inin nasıl ve hangi sürede ileri sürüleceğini işçilik alacaklarında zamanaşımı ve faiz yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Kaç Kez ve Ne Zamana Kadar Islah Yapılabilir?

Islahın zamanı kanunda açıkça sınırlanmıştır:

6100 sayılı HMK m.177 — Islahın zamanı ve şekli

(1) Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. (2) (Ek:22/7/2020-7251/18 md.) Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, ilk derece mahkemesinin tahkikata ilişkin bir işlem yapması hâlinde tahkikat sona erinceye kadar da ıslah yapılabilir.

Kural olarak ıslah tahkikatın sona ermesine kadar yapılır. 2020 değişikliği önemli bir açılım getirmiştir: Yargıtay’ın bozması ya da bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine döner ve mahkeme tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa, bu yeni tahkikat sona erinceye kadar da ıslah mümkündür.

Islahın Şekli ve Teminat

Islah, sözlü ya da yazılı olarak yapılabilir. Ancak ıslah nedeniyle geçersiz hâle gelen işlemler ve karşı tarafın uğrayacağı zararlar için bir teminat öngörülmüştür: ıslah eden taraf, hâkimin takdir edeceği teminatı bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırmak zorundadır; aksi hâlde ıslah yapılmamış sayılır (HMK m.178). Bu, ıslahın karşı tarafı mağdur etmemesi için getirilmiş bir güvencedir.

Islah Harcı: Ne Kadar, Ne Zaman Yatırılır?

Teminattan ayrı ve ondan daha sık atlanan bir kalem daha vardır: ıslah harcı. Islah, harca tabi bir usul işlemidir ve harcın türü ıslahın konusuna göre değişir:

Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesi — harcın türü ıslahın konusuna bağlıdır

Ancak ıslah işlemi harca tabi bir işlem olup ıslah edilen husus değer artırımı ise nispi tarifeye göre harç tamamlanmalı, değil ise maktu harç yatırılmalıdır.

(Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/1145, K. 2018/12936, T. 27.12.2018 — bozma, oy birliği)

Yani dava değerini yükselten kısmen ıslahta nispi harç tamamlanır; değer artırımı içermeyen bir düzeltmede maktu harç yatırılır. Nispi harç, artırılan miktar üzerinden hesaplandığı için ıslahın maliyeti doğrudan ne kadar artırdığınıza bağlıdır. Güncel tarife üzerinden kaba bir hesap için ıslah harcı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz; kesin tutar mahkeme veznesince, işlem tarihindeki Harçlar Kanunu tarifesine göre belirlenir. Tarife her yıl güncellendiği için bu sayfada sabit bir rakam verilmemiştir.

Harç Yatırılmazsa Islah Hakkı Yanar mı?

Harcı yatırılmayan ıslah dilekçesi geçerli bir ıslah beyanı sayılmaz ve ıslah hakkını tüketmez:

Eğer harç yatırılmamış ise ıslah beyanı yok hükmünde olup dilekçenin ıslah dilekçesi niteliği yoktur. Harcı yatırılmayan ıslah beyanının yok hükmünde olduğunun kabulü halinde, ıslah hakkı kullanılmış sayılmayacaktır.

(Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/1145, K. 2018/12936, T. 27.12.2018 — bozma, oy birliği)

Bunun pratik sonucu doğrudan doğruya lehinizedir:

Buna göre ilk ıslah dilekçesi için süresi içerisinde harç ödenmemiş ise aynı yargılama içerisinde yeni bir ıslah dilekçesi verilmesi mümkündür.

(Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/1145, K. 2018/12936, T. 27.12.2018 — bozma, oy birliği)

Daire bu sonuca, tam ıslah ile kısmen ıslahın yaptırımlarının farklı olmasından hareketle varmıştır: HMK m.180 tam ıslahta süresinde dilekçe verilmemesini açıkça “ıslah hakkı kullanılmış sayılır” sonucuna bağlarken, kısmen ıslahı düzenleyen m.181 böyle bir ibare taşımaz:

6100 sayılı HMK m.181 — Kısmen ıslah

MADDE 181- (1) Kısmen ıslaha başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir. Bu süre içinde ıslah edilen işlem yapılmazsa, ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.

(6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.181)

Bu bir “harcı sonra yatırırım” ruhsatı değildir. Karar, harcı yatırılmayan dilekçeyi hiç verilmemiş sayar; o dilekçenin tarihi size faiz, zamanaşımı veya süre bakımından hiçbir kazanım sağlamaz ve yeni dilekçe ancak ıslah süresi (tahkikatın sonu) hâlâ açıksa verilebilir. Doğru davranış, ıslah dilekçesini harcıyla birlikte vermektir.

Dar bir istisna: Anayasa Mahkemesi, harçlar ödenmedikçe sonraki işlemlerin yapılamayacağını söyleyen 492 sayılı Harçlar Kanunu m.32’nin birinci cümlesini, yalnızca “davalısı harçtan muaf olan kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları” yönünden iptal etmiştir (AYM, E. 2022/61, K. 2022/101, T. 08.09.2022; iptal 06.07.2023’te yürürlüğe girmiştir). İptal bu dava türüyle sınırlıdır; genel harç kuralını ve yukarıdaki ıslah harcı uygulamasını diğer davalar bakımından ortadan kaldırmaz.

Tam Islah ve Kısmen Islah

Islah, kapsamına göre ikiye ayrılır:

• Tam ıslah: Davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır; aksi hâlde ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve dava ıslah hiç yapılmamış gibi sürer (HMK m.180).
• Kısmen ıslah: Yalnız belirli bir usul işlemini (örneğin talep sonucunu) düzelten tarafa, bu işlemi yapması için bir haftalık süre verilir; bu sürede işlem yapılmazsa ıslah yapılmamış sayılır (HMK m.181).

Uygulamada en sık görülen, dava değerinin (talep edilen miktarın) artırıldığı kısmen ıslahtır.

Islahın Etkisi: Neler Geçersiz Olur, Neler Korunur?

Islah, geriye dönük olarak her şeyi silmez:

6100 sayılı HMK m.179 — Islahın etkisi

(1) Islah, bunu yapan tarafın teşmil edeceği noktadan itibaren, bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur. (2) Ancak ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları, yerine getirilmiş olan veya henüz yerine getirilmemiş olmakla beraber, karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmiş olması koşuluyla, yeminin teklifi, reddi veya iadesi ıslah ile geçersiz kılınamaz.

Yani ıslah, yalnız teşmil edilen noktadan (belirtilen yerden) itibaren işlemleri yapılmamış sayar; ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi raporları, keşif ve isticvap tutanakları ise ıslahla ortadan kalkmaz. Bu, ıslahın bir “sil baştan” olmadığını gösterir: örneğin lehe verilmiş bir ikrar, karşı tarafın ıslahıyla geçersiz hâle gelmez.

Kötüniyetli Islah

Islah hakkı, davayı sürüncemede bırakmak için kötüye kullanılamaz:

6100 sayılı HMK m.182 — Kötüniyetli ıslah

(1) Islahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli düşüncelerle yapıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa, mahkeme, ıslahı dikkate almadan karar verir. Ayrıca hâkim, kötüniyetle ıslaha başvuranı, karşı tarafın bu yüzden uğradığı bütün zararlarını ödemeye ve beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm eder.

Mahkeme, ıslahın davayı uzatmak amacıyla yapıldığını tespit ederse ıslahı dikkate almadan karar verir ve kötüniyetli tarafı karşı tarafın zararını ödemeye ve disiplin para cezasına mahkûm eder.

Sık Yapılan Hatalar

• Unutulan bir alacak kalemini ıslahla eklemeye çalışmak. Dava dilekçesinde hiç istenmemiş bir talep kısmen ıslahla davaya dâhil edilemez (Yargıtay İBBGK, E. 2021/8, K. 2026/1). Bu kalem için kendi harçları yatırılan ayrı (ek) dava gerekir; ıslah dilekçesiyle beklemek zaman kaybettirir.
• Islah dilekçesini harçsız vermek. Harcı yatırılmayan dilekçe hiç verilmemiş sayılır; o tarih size faiz veya süre bakımından hiçbir kazanım sağlamaz.
• Islahı birden fazla kez yapmaya çalışmak. Aynı davada ıslah kural olarak yalnız bir kez mümkündür (HMK m.176/2). Yargıtay, harcı yatırılmadığı için yok hükmünde sayılan bir ıslah beyanının bu hakkı tüketmediğini kabul eder; bu, kuralın bilinen bir sınırıdır.
• Süreyi kaçırmak. Islah, kural olarak tahkikat sona erinceye kadar yapılır (HMK m.177); bu aşamadan sonra talep artırımı için ıslah yolu kapanır.
• Islahı “sil baştan” sanmak. Islah, teşmil edilen noktadan itibaren etki eder; ikrar, tanık ve bilirkişi beyanları ıslahla geçersiz olmaz (HMK m.179/2).
• Teminatı unutmak. Kısmen ıslahta hâkimin takdir ettiği teminat bir hafta içinde yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır (HMK m.178). Teminat ile harç ayrı kalemlerdir; biri diğerinin yerine geçmez.
• Tam ıslahta yeni dilekçe vermemek. Tam ıslah bildiren taraf bir hafta içinde yeni dava dilekçesi vermezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır (HMK m.180).

Özet

• Islah, tarafın yaptığı usul işlemlerini kısmen/tamamen düzeltmesidir (HMK m.176); en sık talep (dava değeri) artırımında kullanılır.
• Sınır (2026, bağlayıcı): dava dilekçesinde hiç yer almayan bir talep kısmen ıslahla eklenemez (İBBGK, E. 2021/8, K. 2026/1). Mevcut talebi artırmak ise caizdir; iki durumu karıştırmayın.
• Bir kez kuralı: aynı davada ıslah yalnız bir kez yapılabilir (m.176/2).
• Zaman: tahkikat sona erinceye kadar; bozma/kaldırma sonrası yeni tahkikatta da mümkün (m.177).
• Harç: değer artırımında nispi, diğer hâllerde maktu; harcı yatırılmayan ıslah beyanı yok hükmündedir ve ıslah hakkını tüketmez (17. HD, E. 2018/1145, K. 2018/12936).
• Etki: teşmil edilen noktadan itibaren işlemler yapılmamış sayılır; ama ikrar, tanık, bilirkişi, keşif ıslahla geçersiz olmaz (m.179/2).
• Teminat/süre: kısmen ıslahta teminat + bir hafta; tam ıslahta bir hafta içinde yeni dilekçe (m.178, 180, 181).
• Kötüniyet: davayı uzatan ıslah dikkate alınmaz + disiplin para cezası (m.182).

İlgili yazılar: Davadan Feragat Nedir? Şartları, Sonuçları ve Geri Alınması · İhtiyati Tedbir Nedir? Şartları, İtiraz ve Süreler · İstinaf Nedir? Bölge Adliye Mahkemesine Başvuru, Süresi ve Sonuçları