Elektronik Kelepçe Nedir? Kimlere Takılır, İhlalin Sonucu Ne Olur?

Kısa Cevap

Elektronik kelepçe, şüpheli, sanık veya hükümlünün toplum içinde elektronik cihazla izlenmesidir (5402 sayılı Kanun m.15/A). Konuttan çıkmama, belirli yerlere gitmeme ya da belirli kişilere yaklaşmama gibi denetimli serbestlik kararları bu cihazla infaz edilebilir. Cezaevine alternatif bir denetim aracıdır; yükümlülük ihlal edilirse uyarı, tekrarında kaydın kapatılması ve cezaevine dönüş gündeme gelir.

Bu Durumda mısınız?

• Denetimli serbestlik kapsamında size ya da yakınınıza elektronik kelepçe takılmasına karar verildi.
• Adli kontrol ya da uzaklaştırma kararı dosyanızda “elektronik izleme” ibaresi geçiyor.
• Kelepçe arızalandı ya da bir yakınınız tarafından zarar gördü; ihlal sayılıp sayılmayacağını merak ediyorsunuz.
• “Kelepçeyle geçen süre cezadan düşer mi” sorusuna cevap arıyorsunuz.

İhlal değerlendirmeleri gün ve saat düzeyinde teknik kayıtlara dayanır; itiraz süreleri kısadır. Somut dosyanızı mutlaka bir avukatla yürütün.

Elektronik Kelepçe Nedir?

Elektronik kelepçe (resmî adıyla elektronik izleme), kişinin nerede olduğunun uydu ve iletişim teknolojisiyle uzaktan takip edilmesini sağlayan, genellikle ayak bileğine takılan bir cihazdır. Amacı cezalandırmak değil, kişiyi cezaevine koymadan denetim altında tutmaktır: kişi evinde, işinde ve ailesinin yanında kalır; buna karşılık nerede olabileceği (ya da olamayacağı) elektronik olarak izlenir. İzleme, Denetimli Serbestlik teşkilâtının elektronik izleme merkezince 7/24 yürütülür. Bu yönüyle kelepçe, tutuklama ile serbestlik arasında bir ara-kademe işlevi görür.

Kanuni Dayanağı: 5402 Sayılı Kanun m.15/A

Elektronik izlemenin kanuni temeli, Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu’ndadır:

“Madde 15/A - (1) Şüpheli, sanık ve hükümlülerin toplum içinde izlenmesi, gözetimi ve denetimi elektronik cihazların kullanılması suretiyle de yerine getirilebilir. Bu izleme, rızası alınmak koşuluyla şüpheli, sanık ve hükümlüye ait elektronik cihazlar kullanılmak suretiyle de yapılabilir. (2) İzleme, gözetim ve denetime ilişkin esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir.”

(5402 sayılı Kanun m.15/A)

İki ayrıntı dikkat çekicidir. Birincisi, madde “şüpheli, sanık ve hükümlü” diyerek üç sıfatı da kapsar: kelepçe hem soruşturma/kovuşturma aşamasındaki tedbirlerde hem infaz aşamasında kullanılabilir. İkincisi, 2020’de eklenen cümleyle izleme, kişinin rızası alınmak koşuluyla kendi elektronik cihazı (örneğin telefonu) üzerinden de yapılabilir hâle gelmiştir; yani “kelepçe” her zaman fiziksel bir bileklik olmak zorunda değildir.

Hangi Kararlar Kelepçeyle İnfaz Edilir? Kimlere Takılır?

Uygulamanın çerçevesini Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği çizer:

Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m.100 — Elektronik cihaz ile takip edilecek yükümlülerin belirlenmesi

MADDE 100 – (1) Haklarında belirli yerlere gitmekten yasaklama veya belirlenen konut, yer veya bölgeden çıkmama ya da belirlenen kişilere yaklaşmamaya dair verilen denetimli serbestlik kararları, elektronik cihaz kullanılmak suretiyle yerine getirilebilir.

(2) Komisyon, vaka sorumlusunun talebi üzerine mevcut risk durumu, tedbir, yükümlülük ve denetimin gereklilikleri, mağdurun veya toplumun korunma ihtiyacını dikkate alarak yükümlünün elektronik cihaz ile takibini Daire Başkanlığına önerir.

Değerlendirme — “hangi suçlara takılır?” sorusunun cevabı aslında suç değil, KARAR türüdür. Madde bir suç listesi saymaz; ölçüt, verilen kararın mekâna bağlı bir yükümlülük içerip içermediğidir. Elektronik izleme yalnızca “nerede olduğunu” ölçebildiği için, ancak konuma bağlanabilen üç yükümlülük tipinde anlamlıdır. Bu nedenle aynı suçtan iki kişiden birine kelepçe takılıp diğerine takılmaması pekâlâ mümkündür. Belirleyici olan hükmün içeriği ve idarenin risk değerlendirmesidir.

Üçüncü fıkra, kararın idari boyutunu da ekler: izleme merkezinin kapasitesi, yükümlünün durumu, yargı kararının niteliği ve infaz kabiliyeti teknik yönden değerlendirilir. Yani mahkeme kararı kelepçeye elverişli olsa bile cihazla izleme otomatik değildir.

Tipik üç karar grubu şudur:

Karar türü	Örnek
Konut, yer veya bölgeden çıkmama	”Konutta denetim ve gözetim altında bulundurma” — ev hapsi biçimindeki adli kontrol ya da infaz uygulamaları
Belirli yerlere gitmekten yasaklanma	Belirli semte, işyerine, etkinliğe gitmeme yükümlülükleri
Belirli kişilere yaklaşmama	Mağduru koruma amaçlı yaklaşmama kararları (örneğin 6284 kapsamındaki uzaklaştırma pratiğinde)

Kelepçe kendi başına bir ceza değildir: önce bir mahkeme/hâkimlik kararı ya da infaz kurumu (denetimli serbestlik) kararı bulunur; elektronik izleme, o kararın infaz yöntemidir. Kimin cihazla izleneceği ise risk durumu, mağdurun ve toplumun korunma ihtiyacı gibi ölçütlerle idare tarafından değerlendirilir (DSHY m.100/2-3).

Takılma Süreci Nasıl İşler?

Uygulamada süreç şöyle ilerler: izlemeye uygun görülen yükümlü denetimli serbestlik müdürlüğüne çağrılır; cihaz takılır ve çalışma kuralları (şarj, kapsama, ihlal bildirimleri) tebliğ edilir; izleme merkezi konum verilerini takip eder ve ihlal sinyallerinde müdahale ekibi devreye girer (DSHY m.98-101). Yükümlülük sona erdiğinde, ihlal hâlinde ya da yükümlünün cezaevine alınması gibi durumlarda cihaz sökülür ve izleme sonlandırılır (DSHY m.102). Cihazın çalışır durumda tutulması yükümlünün sorumluluğundadır; arıza ve zarar durumları vakit kaybetmeden müdürlüğe bildirilmelidir.

Kelepçe Sesinizi Kaydeder mi, Sizi Dinler mi?

6284 sayılı Kanun kapsamında verilen tedbir kararlarında cevap kanunda açıkça yazılıdır:

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.12 — Teknik yöntemlerle takip

MADDE 12 – (1) Bu Kanun hükümlerine göre verilen tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararı ile teknik araç ve yöntemler kullanılabilir. Ancak, bu suretle, kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz.

(2) Teknik araç ve yöntemlerle takibe ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.

Değerlendirme: Hüküm üç fiili birden yasaklar — dinleme, izleme ve kayda alma. Yani 6284 kapsamındaki bir tedbir kararı teknik yöntemle takip edilirken cihazın ses veya görüntü toplaması kanunen mümkün değildir; teknik takibin konusu yalnızca konumdur. Bu, kelepçenin bir “dinleme cihazı” olduğu yönündeki yaygın kanıyı doğrudan çürütür.

Sınır — bu açık yasak 6284’e özgüdür. Denetimli serbestlik rejiminin kanuni dayanağı olan 5402 sayılı Kanun m.15/A’da buna karşılık gelen bir yasak cümlesi yer almaz; madde yalnızca elektronik cihazla izlemeye izin verir ve “izleme, gözetim ve denetime ilişkin esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir” diyerek ayrıntıyı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği’ne bırakır.

Bu, “denetimli serbestlikte kayıt yapılabilir” anlamına gelmez — yalnızca yasağın 6284’teki gibi kanun düzeyinde ve aynı lafızla yazılmamış olduğunu gösterir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin genel rejim her hâlde uygulanır. Somut dosyanızda hangi rejimin işlediği (6284 tedbiri mi, denetimli serbestlik mi) ve hangi ikincil düzenlemeye tabi olduğunuz bu nedenle önemlidir; kayıt kapsamına ilişkin bir tereddüdünüz varsa bunu dosyanız üzerinden bir avukatla netleştirin.

”Mesafe Ne Kadar?” — Kanunda Sabit Bir Rakam Yoktur

Sık aranan bir başka soru, kelepçenin “kaç metre” mesafeyi ölçtüğüdür. Buna kanun ya da yönetmelikte sabit bir rakam verilmemiştir ve verilemez de: DSHY m.100/1’in saydığı yükümlülükler “belirli yerlere gitmekten yasaklama”, “belirlenen konut, yer veya bölgeden çıkmama” ve “belirlenen kişilere yaklaşmama”dır. Üçünde de sınırı çizen şey kararın kendisidir — hangi bölge, hangi konut, hangi kişiye ne kadar yaklaşılmayacağı hükümde belirlenir.

Değerlendirme: Dolayısıyla “kelepçenin mesafesi” diye genel bir değer aramak yanlış sorudur. Doğru soru şudur: elinizdeki kararda hangi yer/kişi ve hangi sınır yazıyor? Uygulamada ihlal iddialarının önemli bölümü, yükümlünün kararın çizdiği sınırı tam olarak bilmemesinden doğar. Kararı ve size tebliğ edilen kuralları yazılı olarak isteyin ve saklayın.

Cihaz Ne Zaman Sökülür?

“Kelepçe nasıl çıkarılır” sorusunun hukuki karşılığı budur — cihaz kişinin kendi iradesiyle değil, yönetmelikte sayılan hâllerde görevli personelce sökülür:

Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m.102 — Elektronik cihazların sökülmesi, izlemenin sonlandırılması

MADDE 102 – (1) Yükümlülüğün sona ermesi veya ihlal edilmesi, yükümlünün ceza infaz kurumuna alınması ya da yükümlünün elektronik cihazların kullanılması suretiyle takibinden vazgeçilmesi durumunda, elektronik cihazlar görevli denetimli serbestlik personelince sökülür. İzleme işlemleri sonlandırılır. Elektronik cihazlar, gerekli kontroller yapılarak yükümlüden tutanak karşılığında teslim alınır.

(2) Elektronik cihaz izleme merkezi bilgilendirilmeden sökülmez. Elektronik cihaz sökülmesine ilişkin talep üzerine izleme merkezi tarafından sistemden elektronik takip sonlandırılır ve elektronik takibe ilişkin gerekli bilgiler ilgili müdürlüğe iletilir.

Dört sökme sebebi sayılmıştır: yükümlülüğün sona ermesi, ihlal edilmesi, cezaevine alınma ve takipten vazgeçilmesi. İkinci fıkra ayrıca kritik bir usul kuralı koyar: cihaz, izleme merkezi bilgilendirilmeden sökülmez. Teslim ise tutanak karşılığında yapılır. Bu tutanak, sonradan çıkabilecek cihaz zararı/eksik iade tartışmalarında sizin lehinize delildir; bir nüshasını mutlaka alın.

Kişinin cihazı kendi başına çıkarması bu maddedeki “sökülme” değil, aşağıda göreceğiniz ihlaldir ve sonucu kaydın kapatılıp infaza cezaevinde devam edilmesi olabilir.

Kelepçe İhlal Edilirse Ne Olur?

Uygulamadaki uyuşmazlıkların neredeyse tamamı ihlalden çıkar ve Yargıtay kararları mekaniği net gösterir:

• Kelepçeyi kesmek/çıkarmak ağır ihlaldir. Konut denetimindeyken kontrolde evde bulunmayan ve kelepçesini kesen yükümlünün denetimli serbestlik kararı kaldırılmış; Yargıtay bu süreci hukuka uygun bulmuştur (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2021/7043, K. 2023/561, T. 27.02.2023).
• Uyarı → ikinci ihlal → kaydın kapatılması. Kelepçe yükümlülüğünü ihlal eden hükümlü önce uyarılır; bir yıl içinde ikinci ihlal “yükümlülüğe uymamada ısrar” sayılır ve dosya kapatılarak infaza cezaevinde devam edilir. Yargıtay, uyarıdan sonra bireysel görüşmeye katılmayan hükümlünün kaydının kapatılmasını hukuka uygun bularak kanun yararına bozma istemini reddetmiştir (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2019/876, K. 2021/8001, T. 07.05.2021).
• Üçüncü kişinin verdiği zarar bile süreci tetikler. Kelepçenin evdeki bir tartışmada hükümlünün oğlu tarafından kırıldığı olayda dahi ihlal prosedürü işletilmiş; uyuşmazlık Yargıtay önüne gelmiş ve ilgili karar bozulmuştur (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2020/133, K. 2020/1763, T. 07.09.2020). Ders açık: cihaza ne olduysa derhâl ve belgeli biçimde müdürlüğe bildirin; sessiz kalmak ihlal karinesini güçlendirir.

İhlal tespitlerine ve kayıt-kapatma kararlarına karşı itiraz yolları vardır; süreler kısa olduğundan tebliğ tarihine dikkat edilmelidir.

Kelepçede Geçen Süreler Cezadan Sayılır mı?

Konutta denetim gibi kelepçeli yükümlülükler bir infaz biçimi olduğundan, bu kapsamda geçirilen süreler infaz hesabında dikkate alınır; yükümlülük hangi tarihte ihlal edilmiş sayılırsa, o tarihe kadarki dönemin infazdan sayılması gündeme gelir — Yargıtay yukarıda anılan 2021 tarihli kararında bu hesabın hükümlü lehine yapılmasını gözetmiştir. Fazla infaz iddiaları ise tazminat değil, mahsup düzleminde çözülür: Yargıtay, infaz aşamasındaki hata nedeniyle CMK 141 koruma-tedbiri tazminatı istenemeyeceğini, fazla geçirilen sürenin sonraki cezadan mahsubuyla giderileceğini kabul etmiştir (12. CD, E. 2021/7043, K. 2023/561). Hesap dosyaya göre değişir; müddetname mutlaka denetletilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Kelepçeyi ceza sanmak. Kelepçe bir infaz/denetim yöntemidir; asıl karar (adli kontrol, denetimli serbestlik, koruma kararı) neyse hukuki rejim onundur.
• Arızayı bildirmemek. Şarj bitmesi, kayış kopması, cihaz zarar görmesi: hepsi izleme merkezine anında yansır. Erken ve belgeli bildirim, ihlal iddiasına karşı en güçlü savunmadır.
• Uyarıyı hafife almak. İlk ihlalde gelen uyarı son şanstır: bir yıl içindeki ikinci ihlal kaydı kapattırır ve cezaevine dönüş demektir.
• “Ev hapsindeyim, sayılmaz” sanmak. Konutta kelepçeli geçen süreler infaz hesabına girer; tersinden, ihlal edilen dönem sayılmayabilir. Müddetnameyi kontrol ettirin.

Özet

• Elektronik kelepçe = elektronik izleme: ceza değil, kararların toplum içinde infaz/denetim yöntemi (5402 m.15/A; esaslar DSHY m.98-102).
• Üç tipik kapsam: konuttan çıkmama · belirli yerlere gitmeme · belirli kişilere yaklaşmama (DSHY m.100).
• 2020 yeniliği: rızayla kişinin kendi cihazı üzerinden izleme mümkün.
• İhlal mekaniği: uyarı → 1 yıl içinde 2. ihlal = ısrar → kayıt kapatma/cezaevi; kelepçeyi kesmek ağır ihlal (Yargıtay içtihadı).
• Süre hesabı: kelepçeli infaz dönemleri hesaba girer; fazla infaz mahsupla giderilir, CMK 141 tazminatına girmez.

İlgili yazılar: Adli Kontrol Nedir? Yükümlülükler, Süre ve İtiraz · Tutuklama Nedir? Şartları, Süresi ve İtiraz · Uzaklaştırma Kararı: Şartları, İhlali ve Cezası (6284 Sayılı Kanun) · Açık Cezaevi Nedir, Kimler Gidebilir? Ayrılma Şartları, Kuralları ve İzinler · Mahsup Ne Demek? Cezadan Mahsup ve Şartları