Açık Cezaevi Nedir, Kimler Gidebilir? Ayrılma Şartları, Kuralları ve İzinler

Kısa Cevap

Açık cezaevi, dış güvenlik görevlisi ve firara karşı engel bulunmayan, hükümlünün çalışmasına ve meslek edinmesine öncelik veren infaz kurumudur. Kasıtlı suçlarda toplam 3 yıl ve altındaki cezalar kural olarak doğrudan açık cezaevinde infaz edilir; kapalıdan açığa geçiş ise iyi hâl, cezanın bir bölümünün infazı ve koşullu salıverilmeye kalan süreye bağlıdır. 31.7.2023 ve öncesinde işlenen suçlarda kolaylaştırılmış geçiş rejimi uygulanır.

Bu Durumda mısınız?

• Yakınınız kapalı cezaevinde ve “açığa ayrılma tarihi geldi mi” sorusunun cevabını arıyorsunuz.
• Ceza kesinleşti; doğrudan açık cezaevine mi gidileceğini, çağrı kâğıdının nasıl geleceğini öğrenmek istiyorsunuz.
• Açığa ayrılma talebi idare ve gözlem kurulunca reddedildi; itiraz süresini kaçırmak istemiyorsunuz.
• Yakınınız açık cezaevinde; izin, telefon ve ziyaret haklarını merak ediyorsunuz.
• Suç tarihi 31 Temmuz 2023’ten önce; “erken açığa ayrılma ve denetimli serbestlikten 3 yıl erken yararlanma” haberlerinin sizin dosyanıza uyup uymadığını öğrenmek istiyorsunuz.

Bu başlıkların her biri aşağıda ilgili kanun maddesi ve güncel Yargıtay uygulamasıyla açıklanmıştır; somut dosyanız için mutlaka bir avukata danışın. Küçük bir tarih farkı (suç tarihi, kesinleşme tarihi, içtima) sonucu tamamen değiştirebilmektedir.

Açık Cezaevi Nedir? Kapalı Cezaevinden Farkları

Açık ceza infaz kurumunun yasal tanımı 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un (İnfaz Kanunu) 14. maddesindedir:

5275 sayılı İnfaz Kanunu m.14/1 — açık ceza infaz kurumu tanımı

Açık ceza infaz kurumları, hükümlülerin iyileştirilmelerinde, çalıştırılmaları ve meslek edindirilmelerine öncelik verilen, firara karşı engelleri ve dış güvenlik görevlisi bulunmayan, güvenlik bakımından kurum görevlilerinin gözetim ve denetimi ile yetinilen kurumlardır.

Tanımdaki üç unsur, açık cezaevini kapalıdan ayıran her şeyi özetler: duvar ve dış güvenlik yoktur, rejimin merkezinde çalışma ve meslek edindirme vardır ve güvenlik yalnızca kurum görevlilerinin gözetimiyle sağlanır. Pratikte bu fark; gün içinde kurum işlerinde çalışma, serbestçe yapılabilen telefon görüşmesi ve düzenli izin imkânı olarak yaşanır. Kadınlar ve gençler için ayrı açık kurumlar kurulabilir (m.14/1-a, b).

Karşılığında rejim, hükümlüden uyum bekler: çalışma düzenine uymayan, disiplin cezası alan veya firar eden hükümlü kapalı kuruma iade edilir.

Kimler Doğrudan Açık Cezaevine Gönderilir?

Bazı hükümlüler kapalı cezaevine hiç girmeden, cezalarını doğrudan açık kurumda infaz eder. 2020 yılında 7242 sayılı Kanun’la yeniden yazılan m.14/2’ye göre bu grubun ilk ve en geniş kalemi:

5275 sayılı İnfaz Kanunu m.14/2-a — doğrudan açık kurumda infaz

Terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan mahkûm olanlar ile ikinci defa mükerrir olanlar ve koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle cezası aynen infaz edilenler hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olanlar.

Aynı fıkra uyarınca taksirli suçlarda toplam 5 yıl ve altındaki hapis cezaları, adli para cezasından çevrilen hapis ve İcra ve İflas Kanunu gereğince tazyik hapsine tabi tutulanların cezaları da doğrudan açık kurumda yerine getirilir (m.14/2-b, c, d). Tekerrür burada kritik bir eşiktir: ikinci defa mükerrir olanlar 3 yıl altı cezada bile doğrudan açığa gidemez.

Usul tarafında Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği (m.9) işler: Cumhuriyet başsavcılığı hükümlüye gönderileceği açık kurumu belirleyip 10 gün içinde teslim olması için tebligat çıkarır; çağrıya uymayan hakkında yakalama emri düzenlenir ve kolluk marifetiyle kuruma teslim edilir.

Kapalıdan Açığa Ayrılma Şartları: Kaç Yıl Kala Geçilir?

Kapalı kurumda infaza başlayan hükümlünün açığa ayrılması üç şartın bir arada gerçekleşmesine bağlıdır: belirli bir süreyi kapalıda geçirmek, iyi hâlli olmak ve koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kalmış olmak. Genel kural, Ayrılma Yönetmeliği’nin 6. maddesindedir:

Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m.6/1-a — genel kural

cezaları on yıldan az olanlar bir ayını, on yıl ve yukarı olanlar ise onda birini kurumlarda infaz edip, iyi hâlli olan ve koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az süre kalanlar,

Bazı suç gruplarında bu 7 yıllık genel pencere daralır (Yönetmelik m.6/2):

Suç grubu	Koşullu salıverilmeye kalması gereken süre	Dayanak
Genel kural (aşağıdaki gruplar dışında)	7 yıl veya daha az	Yönetmelik m.6/1-a
Nitelikli hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti (TCK 142, 148, 149, 188, 190)	5 yıldan az	Yönetmelik m.6/2-a
Cinsel saldırı ve çocukların istismarı (TCK 102, 103) ile eşe karşı kasten öldürme/yaralama/eziyet (82/1-d, 86/3-a, 96/2-b)	3 yıldan az	Yönetmelik m.6/2-b
Etkin pişmanlıktan yararlananlar (TCK 221 vb.)	2 yıldan az	Yönetmelik m.6/2-c
Örgütten ayrıldığı idare ve gözlem kurulunca tespit edilen terör/örgüt hükümlüleri	1 yıldan az	Yönetmelik m.6/2-ç
Müebbet hapis	5 yıl veya daha az	Yönetmelik m.6/1-b

Birden fazla ceza toplanarak infaz ediliyorsa, açığa ayrılmada esas alınacak suç koşullu salıverilme tarihine en az sürenin arandığı suçtur (m.6/3). Müebbet hapiste ayrıca kurumca ayrı değerlendirme yapılır; ağırlaştırılmış müebbet ise hiç ayrılamayan gruptadır.

İyi hâl bu kapının kilididir. İnfaz Kanunu m.89 uyarınca hükümlü, kurallara uyumu, programlara katılımı, pişmanlığı ve yeniden suç işleme riski yönünden idare ve gözlem kurulu tarafından en geç altı ayda bir değerlendirilir. Toplam 10 yıl ve üzeri cezalarda ve kasten öldürme, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ile terör/örgüt suçlarında bu kurula Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendireceği bir savcı başkanlık eder (m.89/3) ve bu gruptaki hükümlülerin açığa ayrılma kararları infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır (m.14/4).

Kimler Açık Cezaevine Ayrılamaz?

Yönetmeliğin 8. maddesi bazı hükümlüleri süre şartlarından bağımsız olarak açığa ayrılmanın dışında tutar:

Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m.8/1 (a-c)

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar, b) Haklarında ikinci defa tekerrür hükümleri uygulananlar, c) (Değişik:RG-22/2/2017-29987) Haklarında iyi hal kararı verilse bile, 5275 sayılı Kanunun 44 üncü maddesinde sayılan eylemlerden dolayı toplam beş ve daha fazla hücreye koyma cezası alıp, son hücreye koyma cezasının kaldırılması üzerinden bir yıl geçmemiş olanlar,

Terör ve örgütlü suç hükümlüleri de kural olarak bu listededir; yalnızca örgütten ayrıldığı kurul kararıyla tespit edilenler ve etkin pişmanlık hükümlerinden yararlananlar, yukarıdaki tabloda gösterilen dar pencerelerden açığa ayrılabilir (m.8/1-ç).

Ayrıca bazı cezalar niteliği gereği hep kapalıda infaz edilir (m.8/2): koşullu salıverilmesi geri alınanların geri alınan cezası, denetimli serbestlik ihlali sonucu dönülen cezanın tamamı, firar edenlerin belirli cezaları ve İİK’daki tazyik hapsi dışındaki disiplin/zorlama hapisleri. Hakkında başka suçtan tutuklama kararı verilenler ile çalışma koşullarına uyum sağlayamayacağı saptananlar da bu durumları sürdüğü sürece ayrılamaz (m.8/3).

Hangi Tarihteki Kural Uygulanır? 7571 Değişikliği ve 31.7.2023 Eşiği

İnfaz kurallarında zaman sorusu iki katmanlıdır ve bu alandaki en güncel değişiklik (7571 sayılı Kanun, 25 Aralık 2025) henüz hiçbir yaygın kaynakta işlenmemiştir.

Birinci katman: infaz rejimi kural olarak derhal uygulanır. Türk Ceza Kanunu m.7/3:

Hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili olanlar hariç; infaz rejimine ilişkin hükümler, derhal uygulanır.

Yani açığa ayrılma koşulları kural olarak bugün yürürlükte olan hâliyle uygulanır; ancak koşullu salıverilme ve tekerrür gibi istisnalarda suç tarihindeki lehe kural korunur.

İkinci katman: kanun koyucu geçiş hükümleriyle suç tarihine göre farklı rejimler kurmuştur. Bugün üç tarih eşiği yürürlüktedir:

Suç tarihi	Uygulanan özel kural	Dayanak
30.3.2020 ve öncesi	Denetimli serbestlik eşiği 1 yıl yerine 3 yıl (katalog suçlar hariç)	İnfazK geçici m.6/1
31.7.2023 ve öncesi	Kolaylaştırılmış açığa ayrılma + denetimli serbestlikten 3 yıl erken yararlanma (katalog suçlar hariç)	İnfazK geçici m.10/6
4.6.2025 (7550’nin yürürlük günü) ve sonrası	Denetimli serbestlik için ayrıca cezanın en az 1/10’unu kurumda geçirme şartı	İnfazK m.105/A-f.1 + geçici m.11

Bu tablonun en çok soru üreten satırı geçici 10. maddenin 6. fıkrasıdır. 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen güncel metin şöyledir:

5275 sayılı İnfaz Kanunu geçici m.10/6 — 31.7.2023 ve öncesi suçlarda kolaylaştırılmış rejim (7571 ile değişik)

31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerden, toplam hapis cezası on yıldan az ise bir ayını, on yıl ve daha fazla ise üç ayını bu kurumlarda geçirip ilgili mevzuat uyarınca açık ceza infaz kurumlarına ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalanlar, bu şartların oluştuğu tarih itibarıyla açık ceza infaz kurumlarına ayrılabilir. Bu hükümlüler ile 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle açık ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler, talepleri hâlinde en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmış olmak şartıyla ilgili mevzuat uyarınca cezaların denetimli serbestlik tedbiri altında infazı uygulamasından üç yıl erken yararlandırılır.

Fıkranın istisna kataloğu geniştir: kasten öldürmenin 82/1-d, e, f bentleri, deprem sonucu yıkımla bağlantılı öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (102, 103, 104/2-3), Devlete ve millete karşı suç blokları, terör suçları ve örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar bu imkândan yararlanamaz.

Buradaki kritik değişiklik ölçütün kendisidir. Fıkranın 7456 sayılı Kanun’la konulan ilk hâli, imkânı “31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan” hükümlülere tanıyordu; Yargıtay bu lafzı dar yorumlamış ve o tarihte henüz cezası kesinleşmemiş olanları kapsam dışında bırakmıştı. Cezası 12.10.2023’te kesinleşen (o güne dek tutuklu olan) bir hükümlü hakkında 1. Ceza Dairesi, ret kararını hukuka uygun bulurken şöyle demiştir:

“hükümlü hakkında verilen mahkumiyet hükmünün 12.10.2023 tarihinde kesinleştiği ve bu tarih itibariyle hükümlü statüsünü kazandığı, şartla tahliye tarihi 10.07.2036 olan hükümlünün bu madde hükmünden yararlanmasının mümkün olmadığı … yasa koyucunun iradesini, yoruma açık olmayacak şekilde ortaya koyduğu, düzenlemenin kapsamının yorum yoluyla genişletilmesinin, düzenlemede öngörülen şartlar dikkate alındığında mümkün olmadığı”

(Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2025/3880, K. 2025/8959, T. 12.12.2025 — kanun yararına bozma isteminin reddi)

Bu karardan 13 gün sonra yürürlüğe giren 7571, ölçütü hükümlünün o gün nerede olduğundan kopararak suçun işlendiği tarihe bağladı. Yargıtay 1. Ceza Dairesi de Mart 2026’da bu değişikliği açıkça tespit etmiştir:

“Karar tarihinden sonra 24.12.2025 tarihinde kabul edilen 25.12.2025 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun’un 27 nci maddesi ile 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un geçici 10 uncu maddesinin altıncı fıkrasında değişiklik yapılmış ise de, kanun yararına bozma, kesinleşen hükümde verildiği zaman yürürlükte bulunan usul ve maddi hukuka ilişkin hukuka aykırılıkların giderilmesi ile sınırlı olduğundan, inceleme karar tarihindeki mevzuat hükümlerine göre yapılmıştır.”

(Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/3203, K. 2026/1975, T. 13.03.2026 — kanun yararına bozma isteminin reddi)

Aynı Kanun, geçici 10. maddenin 7. ve 8. fıkralarını yürürlükten kaldırmıştır (madde metninde her iki fıkra “Mülga:24/12/2025-7571/27 md.” kaydıyla yer alır). Fıkranın anayasallığı da denetimden geçmiştir: Anayasa Mahkemesi, değişiklik öncesi metindeki “31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerden” ibaresinin iptali talebini oy çokluğuyla reddetmiştir (AYM, E. 2023/148, K. 2024/70, T. 07.03.2024).

Dürüst bir sınır çizelim: 7571’in getirdiği suç-tarihi ölçütü yaklaşık yedi aylıktır ve Yargıtay’ın yayımlanmış kararları büyük ölçüde eski metne göre kurulmuş dosyalardan gelmektedir; yeni lafzın sınır durumlarına (örneğin 31.7.2023 öncesi suçtan çok sonra kesinleşen cezalara) ilişkin yerleşik bir içtihat çizgisi henüz oluşmamıştır. Suç tarihi bu eşiğe yakın dosyalarda güncel metnin ve infaz idaresinin uygulamasının birlikte kontrolü şarttır.

Denetimli serbestlik tarafındaki iki eşik de suç tarihiyle çalışır. 30.3.2020 ve öncesinde işlenen suçlarda geçici 6. madde, 105/A’daki “bir yıl”lık süreyi “üç yıl” olarak uygulatır; ancak maddenin kendi istisna kataloğu vardır ve Yargıtay bunu sıkı uygular; uyuşturucu ticaretinden hükümlü bir kişi için Daire, suç tarihi 2020 öncesi olsa dahi:

“uyuşturucu madde ticareti suçunun 5237 sayılı Kanun’un 188 inci maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen ve 7242 sayılı Kanun’un 52 nci maddesi ile değişik 5275 sayılı Kanun’un geçici 6 ncı maddesinde sayılan istisna suçlardan olması nedeniyle, şartla tahliye tarihine bir yıl kala denetimli serbestlik tedbirinden yararlanmasının mümkün olduğu görülmektedir.”

(Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/5606, K. 2025/2561, T. 27.03.2025 — kanun yararına bozma isteminin kabulü, bozma)

Yelpazenin öbür ucunda, 4.6.2025 tarihli 7550 sayılı Kanun 105/A’ya yeni bir baraj eklemiştir; geçici 11. madde uyarınca bu baraj yalnızca yürürlükten sonra işlenen suçlarda geçerlidir:

5275 sayılı İnfaz Kanunu m.105/A-f.1 — denetimli serbestlikte 1/10 şartı (7550 ile eklenen cümle)

Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir.

5275 sayılı İnfaz Kanunu geçici m.11 — 1/10 şartının zaman bakımından uygulanması

Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 105/A maddesinin birinci fıkrasında yapılan düzenleme, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaz.

Açık Cezaevi, Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverilme Farkı

Bu üç kavram uygulamada sık karıştırılır; oysa üçü infaz yolculuğunun ardışık duraklarıdır:

• Açığa ayrılma, cezanın infaz edildiği kurumun türünü değiştirir. Hükümlü hâlâ cezaevindedir.
• Denetimli serbestlik (m.105/A), koşullu salıverilmeye bir yıl (eski suçlarda üç yıl) veya daha az süre kala, açık kurumda bulunan iyi hâlli hükümlünün cezasının kalan kısmını toplum içinde, yükümlülükler altında infaz etmesidir; talebe bağlıdır ve infaz hâkimi karar verir. Açığa ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışında ayrılamayanlar da yararlanabilir (m.105/A-f.2).
• Koşullu salıverilme (m.107), cezanın kanunda öngörülen oranı infaz edildikten sonra kalan kısmın denetim süresi olarak dışarıda geçirilmesidir; infazın son halkasıdır.

Sıralama pratikte şudur: kapalı → açık → (varsa) denetimli serbestlik → koşullu salıverilme. Açığa ayrılamayan hükümlü, kural olarak denetimli serbestlik kapısına da ulaşamaz. Denetimli serbestlikten daha önce yararlanmış olmak, yeni bir ceza için bu usulden tekrar yararlanmaya kendiliğinden engel değildir; Yargıtay bunu açıkça ortaya koymuştur:

“Kanunda hükümlünün denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezanın infazı usulünden sadece bir kez yararlanabileceğine, bu infaz usulünden yararlanan hükümlünün bir daha bu infaz usulünden yararlanamayacağına dair kısıtlayıcı bir hüküm bulunmadığından”

(Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/6059, K. 2026/2779, T. 10.04.2026 — kanun yararına bozma isteminin reddi)

Aynı karar sınırı da çizer: şartla tahliyeden önce kesinleşip gelen yeni cezalar toplanır, denetimli serbestlik şartları yeni koşullu salıverilme tarihine göre yeniden değerlendirilir ve önceden denetimli serbestlikte geçirilen süre, kalan yararlanma süresinden düşülür. Cezanın ertelenmesi ve HAGB gibi yargılama aşaması kurumlarıyla bu infaz kurumlarının farkı için erteleme yazımıza ve yağma özelindeki infaz yazımıza bakabilirsiniz; tutukluluğun cezadan düşülmesi ayrı bir kurumdur (mahsup).

Kararı Kim Verir? Ret Kararına Karşı Ne Yapılır?

Açığa ayrılmanın karar mercii kurum idare ve gözlem kuruludur: hükümlünün talebi üzerine koşulları taşıdığı anlaşılırsa ayrılma kararı verilir; taşımıyorsa gerekçeli ret kararı hükümlüye tebliğ edilir (Yönetmelik m.10/1). Kararda toplam ceza, koşullu salıverilme tarihi ve açığa ayrılma hakkının kazanıldığı tarih ayrı ayrı gösterilir (m.10/2). Hükümlünün talebi olmasa da koşullar oluşmuşsa resen açığa gönderme mümkündür (m.10/7). Yargıtay bu iş bölümünü korur: açığa ayrılma talebini ilk elden infaz hâkimliğinin karara bağlamasını: infaz hâkimliğinin idarenin yerine geçerek karar veremeyeceği, talebin önce idare ve gözlem kurulunca değerlendirilmesi gerektiği yolundaki kanun yararına bozma istemini yerinde görerek bozmuştur (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2016/3015, K. 2016/2664, T. 25.05.2016 — kanun yararına bozma, bozma).

Ret kararına karşı yol, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu’ndaki şikâyettir:

4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m.5 — şikâyet süresi

bu karar, işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün, herhalde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir.

Şikâyet dilekçeyle doğrudan infaz hâkimliğine verilebileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı veya kurum müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir; başvuru kural olarak infazı durdurmaz. İnfaz hâkimi dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; bu karara karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde CMK hükümlerine göre itiraz yolu açıktır (4675 sayılı Kanun m.6). İtiraz merciinin kararına karşı olağan yol kapansa da, hukuka aykırılık hâlinde Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma yoluna başvurduğu ve bu denetimin fiilen çalıştığı, yukarıda anılan kararların tamamında görülmektedir.

Anayasa Mahkemesi yolu ise sanıldığından dardır. AYM, açığa ayrılma ve denetimli serbestlik taleplerinin reddine ilişkin başvurularda bu kararların infaz hâkiminin takdirinde olduğunu vurgulamaktadır:

“Dolayısıyla denetimli serbestlik tedbiri kararı, yetkili infaz hâkiminin takdir yetkisinde olduğundan Anayasa’nın 19. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesi kapsamında güvence altına alınmamıştır. … Başvurucu açık ceza infaz kurumuna ayrılmış olsaydı bile infaz kurumunca hazırlanmış iyi hâl raporu ve infaz hâkimliğinin kararı olmadan kendisine doğrudan denetimli serbestlik tedbiri uygulanamayacağı için kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik açık ve görünür bir ihlalin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2018/15196, T. 03.12.2020 — kabul edilemezlik)

Açık Cezaevinde Yaşam: Çalışma, Telefon, Görüş ve İzinler

Çalışma açık rejimin omurgasıdır: kurum tanımı “çalıştırılmaları ve meslek edindirilmelerine öncelik verilen” der (m.14/1) ve iş temin edildiği hâlde çalışmayan veya iş düzenine uyum sağlamayan hükümlü kapalı kuruma iade edilir (Yönetmelik m.12/1-d). Çalışma bu anlamda fiilî bir yükümlülüktür.

Telefon konusunda açık kurum, kapalıdan net biçimde ayrılır: kapalı kurumda idarenin kontrolündeki ücretli telefonlarla, dinlenen ve kayıt altına alınan görüşme yapılabilirken, açık kurumlarda hükümlüler ücretli telefonlarla serbestçe görüşme yapabilirler (m.66/2). Buna karşılık cep telefonu her tür kurumda yasaktır: hükümlüler “araç telefonu, telsiz telefon veya cep telefonu ve benzeri iletişim araçlarını bulunduramaz ve kullanamazlar” (m.66/4); ihlali hücreye koyma disiplin cezası gerektirir (m.44/2-g). Bu yasağın sınırını çizen ilkesel bir karar vardır: hastanede tedavi gören hükümlünün cep telefonu kullanması, 2020 öncesi dönemde “kurum içinde” işlenmiş bir eylem sayılamayacağı için Ceza Genel Kurulu disiplin cezasını hukuka aykırı bulmuştur.

“yalnızca ceza infaz kurumunda gerçekleştirilen eylemlerin disiplin cezasına konu edilebileceği, adı geçenin söz konusu zaman aralığında tedavi amacıyla bulunduğu hastane odasının, 5275 sayılı Kanun’un 37 ve devamı maddelerinde hüküm altına alınan disiplin cezalarının uygulanma alanı dışında kaldığı, bu nedenle hükümlü hakkında anılan Kanun’un 44. maddesinde düzenlenen hücreye koyma disiplin cezasının uygulanamayacağı kabul edilmelidir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/658, K. 2021/482, T. 19.10.2021 — oy çokluğuyla, itirazın kabulü)

— ancak dikkat: 7242 sayılı Kanun 15.4.2020’den itibaren m.37’yi genişletmiştir; bugün duruşma, hastane, eğitim gibi geçici kurum-dışı bulunuşlar da disiplin hukuku bakımından kurum sayılır. Karar, kuralın geriye yürümezliğinin örneğidir; bugünkü eylemlere güvence sağlamaz.

Ziyaret, belgelendirilmek koşuluyla eş, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları, vasi/kayyım ile bildirilen en fazla üç kişi tarafından haftada bir kez, yarım saat ile bir buçuk saat arasında yapılır (m.83/1); açık ve kapalı görüş biçimleri yönetmelikle düzenlenir (m.83/3).

İzinler açık rejimin en somut avantajıdır. Açık kurum hükümlülerine (ve kapalıda olup açığa ayrılmaya hak kazananlara) üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar özel izin verilebilir (m.95/1). Kesintisiz altı ayını kurumda geçirmiş ve koşullu salıverilmesine bir ay kalmış hükümlüye, iş bulması için çalışma günlerinde günde sekiz saate kadar iş arama izni de tanınabilir (m.96). Önemli ayrıntı: izinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır (m.93/1). İzin, cezayı uzatmaz.

Firar ve Kapalıya İade

Açık rejimin güvencesi, uyumsuzluğun yaptırımıdır. Firar edenler veya haklarında başka suçtan tutuklama kararı verilenler ile kınamadan başka kesinleşmiş disiplin cezası alanlar idare ve gözlem kurulu kararıyla; açık kurum veya çalışma koşullarına uyum sağlayamayacağı saptananlar ise kurul kararı ve infaz hâkiminin onayıyla kapalı kuruma gönderilir (m.14/5).

İzin ve firar birbirine bitişiktir: izinden dönmeyen veya iki günden fazla geç dönen hükümlü hakkında TCK’nın 292 ve devamı maddelerindeki firar hükümleri uygulanır; süreyi iki gün veya daha az aşana disiplin işlemi yapılır; izinden dönmeyenlere ve firar edenlere bir daha özel izin verilmez (m.97). Firar aynı zamanda açığa ayrılma hakkını da vurur: kapalı kurumdan firar edenler ile açık kurumdan ikinci kez firar edenlerin belirli cezaları hep kapalıda infaz edilir (Yönetmelik m.8/2-c); ilk kez firar edip iade edilenler ise disiplin cezasının kaldırılmasından sonra, bir daha firar etmeyeceği değerlendirilirse yeniden açığa ayrılabilir (m.13/2).

İade, disiplin dışı bir nedenle de gelebilir: sonradan kesinleşen bir cezanın toplanması, koşullu salıverilme tarihini açığa ayrılma penceresinin dışına itebilir. Yargıtay, açıktayken yeni cezası kesinleşip içtima edilen hükümlünün kapalıya iadesini hukuka uygun bulmuştur:

“Açık Ceza İnfaz Kurumunda bulunan hükümlünün, şartla tahliye tarihinden önce kesinleşerek gelen yeni cezalarının halen infaz etmekte olduğu cezaları ile içtima edildiği … hükümlünün Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliğinin 6. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendine göre şartla tahliye tarihine beş yıldan daha az bir süre kalması halinde Açık Ceza İnfaz Kurumuna ayrılmasının mümkün olduğu”

(Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/3203, K. 2026/1975, T. 13.03.2026 — kanun yararına bozma isteminin reddi)

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

Yakınınız kapalıda ve açığa ayrılma zamanını öğrenmek istiyorsanız:

1. Cumhuriyet başsavcılığından güncel müddetnameyi alın; koşullu salıverilme tarihi orada yazar.
2. Suç tarihini not edin: 31.7.2023 ve öncesi ise geçici 10/6’daki kolaylaştırılmış rejim, 30.3.2020 ve öncesi ise ayrıca 3 yıllık denetimli serbestlik eşiği devreye girebilir (istisna kataloglarını kontrol ettirin).
3. Yönetmelik m.6 tablosundan suç grubuna göre pencereyi belirleyin; içtima varsa en uzun pencere aranan suç esas alınır.
4. Koşullar oluştuysa kurum idaresine açığa ayrılma talep dilekçesi verin; kurul kararında üç tarihin (toplam ceza, koşullu salıverilme, hak kazanma) ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

Talep reddedildiyse:

1. Ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet başvurusu yapın (her hâlde 30 gün).
2. İnfaz hâkimliği kararına karşı 2 hafta içinde itiraz edin.
3. İtiraz da reddedilirse dosyayı bir avukatla birlikte kanun yararına bozma başvurusu yönünden değerlendirin; yukarıdaki kararların önemli bölümü bu yolla dönmüştür.

Sık Yapılan Hatalar

• Kesinleşme ile suç tarihini karıştırmak. Geçici 10/6’nın güncel ölçütü suç tarihidir (31.7.2023 ve öncesi); eski “o tarihte kapalıda bulunma” ölçütüne göre yapılmış hesaplar ve o döneme ait anlatımlar güncel olmayabilir.
• “3 yıl kala açığa çıkılır” genellemesi. Üç yıl, yalnızca geçici 10/6 kapsamındaki (31.7.2023 öncesi suç) hükümlülerin normal açığa ayrılma tarihine kalan süredir; kalıcı rejimde pencere suç grubuna göre 1 ila 7 yıl arasında değişir.
• İyi hâli otomatik sanmak. Süre şartı dolan hükümlü kendiliğinden açığa geçmez; idare ve gözlem kurulunun m.89 değerlendirmesi ve bazı suçlarda infaz hâkimi onayı gerekir.
• Şikâyet süresini kaçırmak. 15 günlük süre karar tebliğiyle işlemeye başlar; itiraz aşamasının süresi ise iki haftadır.
• İzinden geç dönmeyi hafife almak. İki günü aşan gecikme firar hükümlerine tabidir ve özel izin hakkını kalıcı olarak götürür.
• Açıktayken kesinleşecek yeni dosyayı hesaba katmamak. İçtima, koşullu salıverilme tarihini geriye iter ve kapalıya iadeye yol açabilir.

Özet

• Açık cezaevi; duvarsız, dış güvenliksiz, çalışma esaslı infaz kurumudur (m.14/1). Kasıtlı suçlarda toplam 3 yıl ve altı cezalar kural olarak doğrudan açıkta infaz edilir (m.14/2).
• Kapalıdan açığa geçiş = süre şartı + iyi hâl + koşullu salıverilmeye kalan sürenin suç grubuna göre 1-7 yıllık pencere içinde olması (Yönetmelik m.6); ağırlaştırılmış müebbet, ikinci kez mükerrirler ve kural olarak terör/örgüt hükümlüleri ayrılamaz (m.8).
• 7571 sayılı Kanun (25.12.2025) geçici 10/6’nın ölçütünü değiştirdi: 31.7.2023 ve öncesinde işlenmiş suçlarda kolaylaştırılmış açığa ayrılma + denetimli serbestlikten 3 yıl erken yararlanma. Yeni lafzın yerleşik Yargıtay uygulaması henüz oluşmadı.
• Kararı idare ve gözlem kurulu verir; redde karşı 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet, sonrasında 2 hafta içinde itiraz edilir (4675 sayılı Kanun m.5-6).
• Açıkta telefon serbesttir ama cep telefonu yasaktır (m.66); üç ayda bir 7 güne kadar izin verilebilir (m.95) ve izinde geçen süre cezadan sayılır (m.93); firar ve izinden dönmeme hem suçtur hem açık rejim haklarını götürür (m.97).

İlgili yazılar: Müebbet Hapis Kaç Yıl? Ağırlaştırılmış Müebbet ve Koşullu Salıverme Süreleri (Güncel) · Yağma Suçunda HAGB, Erteleme ve İnfaz · TCK 51: Hapis Cezasının Ertelenmesi — Şartları, Denetim Süresi ve Adli Sicil · Mahsup Ne Demek? Cezadan Mahsup ve Şartları · Tekerrür Ne Demek? Suçta Tekerrür ve Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimi (TCK 58)