İYUK 13. Madde: Tam Yargı Davasından Önce İdareye Başvuru

İYUK 13. madde, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun doğrudan doğruya tam yargı davası açılması başlıklı maddesidir. İYUK 13. maddeye göre idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanlar, idari dava açmadan önce, bu eylemleri öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemelidir (2577 sayılı İYUK m.13/1). İstek reddedilirse ret işleminin tebliğini izleyen günden, otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabilir (m.13/1).

İYUK’un bütün maddeleri için İYUK: 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu Tam Metin; tam yargı davasının genel çerçevesi için tam yargı davası nedir ve tam yargı davasında süre ve zamanaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz.

1. İYUK 13. Madde Metni

Aşağıda İYUK 13. maddenin yürürlükteki metni yer alır. Köşeli parantez içindeki sayılar resmî metnin dipnot işaretleridir.

2577 sayılı İYUK m.13 — Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması

Madde 13 –

İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir. [9]

Görevli olmayan adli (…) [10] yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi halinde sonradan idari yargı mercilerine açılacak davalarda, birinci fıkrada öngörülen idareye başvurma şartı aranmaz.

2. İYUK 13. Madde Hangi Zararlarda Uygulanır?

İYUK 13. madde idari eylemlerden doğan zararlarda uygulanır (m.13/1). Zarar bir idari işlemden doğmuşsa uygulanacak madde 12’dir: ilgililer işleme karşı doğrudan tam yargı davası ya da iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir veya önce iptal davası açıp bu davanın karara bağlanması üzerine tam yargı davası açabilir (m.12). Bu nedenle İYUK 13. maddedeki idareye önceden başvuru şartı, zararın kaynağının bir işlem değil eylem olmasına bağlıdır.

Ölçüt	İYUK 12. madde	İYUK 13. madde
Zararın kaynağı	İdari işlem	İdari eylem
Dava açmadan önce idareye başvuru	Şart değil; 11. madde uyarınca başvuru hakkı saklıdır	Şart; öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde
Dava süresinin başlangıcı	Doğrudan açılan davada yazılı bildirimi izleyen gün (m.7/2-a); iptalden sonra açılan tam yargıda iptal kararının tebliği veya işlemin icra tarihi (m.12)	Ret işleminin tebliği ya da otuz günlük cevap süresinin bitimi
Dayanak	m.12	m.13/1

3. İYUK 13. Maddeye Göre Başvuru Süresi: Bir Yıl ve Beş Yıl

İYUK 13. maddedeki başvuru süresi iki sınırdan oluşur ve ikisi birlikte işler (m.13/1):

Bir yıl: eylemin yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrenildiği tarihten itibaren,
Beş yıl: her hâlde eylem tarihinden itibaren.

İYUK 13. maddedeki “her halde” ibaresi beş yılı mutlak üst sınır yapar. Varsayımsal bir örnekle: eylem 2021’de gerçekleşmiş ama ilgili onu 2026’da öğrenmişse, öğrenmeden itibaren bir yıl henüz dolmamış olsa bile eylem tarihinden itibaren beş yıl geçtiği için başvuru süresi dolmuştur.

4. İYUK 13. Maddeye Göre Başvurudan Sonra Dava Açma Süresi

İYUK 13. maddeye göre başvurudan sonra iki ihtimal vardır (m.13/1):

İstek kısmen veya tamamen reddedilirse: dava süresi bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden başlar.
İdare otuz gün içinde cevap vermezse: dava süresi otuz günlük sürenin bittiği tarihten başlar.

İki durumda da dava, İYUK’taki dava açma süresi içinde açılır. Özel kanunda ayrı süre yoksa bu süre idare mahkemelerinde altmış gündür (m.7/1).

İYUK 13. maddedeki idarenin cevap süresi 2021’e kadar altmış gündü. 7331 sayılı Kanun bu süreyi otuz güne indirmiştir. Aynı Kanunla eklenen geçici m.10 uyarınca, bu geçici maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce m.10, m.11 ve m.13 uyarınca idareye yapılmış başvurularda değişiklikten önceki süreler uygulanır (geçici m.10/1).

5. İYUK 13/2: Adli Yargıda Görevsizlik Hâlinde Başvuru Şartı Aranmaz

İYUK 13. maddenin ikinci fıkrasına göre, görevli olmayan adli yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi hâlinde, sonradan idari yargı mercilerine açılacak davalarda birinci fıkradaki idareye başvurma şartı aranmaz (m.13/2). Bu kural, dava yanlışlıkla adli yargıda açıldığında ilgiliyi yeniden idareye başvurma zorunluluğundan kurtarır.

İYUK’a göre görevli olmayan yerlere başvurma ayrıca 9. maddede düzenlenmiştir: adli yargı yerlerine açılmış davaların görev yönünden reddi hâlinde, kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir ve görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, idari yargıya başvurma tarihi olarak kabul edilir (m.9/1). Madde 13/2 başvuru şartını kaldırır, madde 9 ise dava açma süresini korur.