İYUK 20/A ve 20/B: İvedi Yargılama ve Sınav Davaları

İYUK 20/A ve 20/B, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda belirli uyuşmazlıklar için kısaltılmış süreler öngören iki özel usul maddesidir. İYUK 20/A’daki ivedi yargılama usulü ihale, acele kamulaştırma ve özelleştirme gibi işlemlerden doğan davalarda uygulanır; dava açma süresi otuz gündür ve nihai kararlara karşı on beş gün içinde doğrudan temyize gidilir (2577 sayılı İYUK m.20/A). İYUK 20/B ise MEB ve ÖSYM tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlara ilişkin davalarda uygulanır; dava açma süresi on gündür ve nihai kararlara karşı beş gün içinde temyize gidilir (m.20/B). İki usulde de üst makama başvuruyu düzenleyen 11. madde uygulanmaz ve yürütmenin durdurulması kararlarına itiraz edilemez.

İYUK’un bütün maddeleri için İYUK: 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu Tam Metin sayfamıza bakabilirsiniz.

1. İYUK 20/A ve 20/B Madde Metinleri

Aşağıda İYUK 20/A ve 20/B maddelerinin yürürlükteki metinleri yer alır. Köşeli parantez içindeki sayı resmî metnin dipnot işaretidir.

2577 sayılı İYUK m.20/A — İvedi yargılama usulü

Madde 20/A – (Ek: 18/6/2014-6545/18 md.)

1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır: a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri. b) Acele kamulaştırma işlemleri. c) Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları. d) 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri. e) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar. f) 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları. [18]

2. İvedi yargılama usulünde: a) Dava açma süresi otuz gündür. b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz. c) Yedi gün içinde ilk inceleme yapılır ve dava dilekçesi ile ekleri tebliğe çıkarılır. d) Savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren on beş gün olup, bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla on beş gün uzatılabilir. Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. e) Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilecek kararlara itiraz edilemez. f) Bu davalar dosyanın tekemmülünden itibaren en geç bir ay içinde karara bağlanır. Ara kararı verilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma yapılması gibi işlemler ivedilikle sonuçlandırılır. g) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. h) Temyiz dilekçeleri üç gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır. Bu Kanunun 48 inci maddesinin bu maddeye aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır. ı) Temyiz dilekçelerine cevap verme süresi on beş gündür. i) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir. j) Temyiz istemi en geç iki ay içinde karara bağlanır. Karar en geç bir ay içinde tebliğe çıkarılır.

2577 sayılı İYUK m.20/B — Merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulü

Madde 20/B – (Ek: 10/9/2014-6552/96 md.)

1. Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalara ilişkin yargılama usulünde: a) Dava açma süresi on gündür. b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz. c) Yedi gün içinde ilk inceleme yapılır ve dava dilekçesi ile ekleri tebliğe çıkarılır. ç) Savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren üç gün olup, bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla üç gün uzatılabilir. Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. d) Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilecek kararlara itiraz edilemez. e) Bu davalar dosyanın tekemmülünden itibaren en geç on beş gün içinde karara bağlanır. Ara kararı verilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma yapılması gibi işlemler ivedilikle sonuçlandırılır. f) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. g) Temyiz dilekçeleri üç gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır. Bu Kanunun 48 inci maddesinin bu maddeye aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır. ğ) Temyiz dilekçelerine cevap verme süresi beş gündür. h) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir. ı) Temyiz istemi en geç on beş gün içinde karara bağlanır. Karar en geç yedi gün içinde tebliğe çıkarılır.

2. Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalarda verilen yürütmenin durdurulması ve iptal kararları, söz konusu sınava katılan kişilerin lehine sonuç doğuracak şekilde uygulanır.

2. İYUK 20/A: İvedi Yargılama Usulü Hangi İşlemlerde Uygulanır?

İYUK 20/A’ya göre ivedi yargılama usulü, sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda uygulanır (m.20/A-1):

• İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri,
• Acele kamulaştırma işlemleri,
• Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları,
• 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri,
• 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar,
• 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları.

İYUK 20/A’daki liste sınırlı sayıdadır; sayılmayan işlemlerden doğan davalar genel usule tabidir. İhaleden yasaklama kararları ile ÇED alanındaki idari yaptırım kararları listeden açıkça çıkarılmıştır. İhaleden yasaklama kararına karşı dava yolu kamu ihalesinden yasaklama kararının iptali yazımızda anlatılmıştır.

3. İYUK 20/A’ya Göre İvedi Yargılamanın Süreleri

İYUK 20/A’nın ikinci fıkrası ivedi yargılamanın bütün aşamalarına süre koyar (m.20/A-2):

Aşama	Süre veya kural	Bent
Dava açma	Otuz gün	a
Üst makama başvuru	11. madde uygulanmaz	b
İlk inceleme ve tebliğ	Yedi gün içinde	c
Savunma	Tebliğden itibaren on beş gün; bir defaya mahsus en çok on beş gün uza­tı­la­bi­lir	d
Yürütmenin dur­du­rul­ması	Karara itiraz edilemez	e
Karar	Tekemmülden itibaren en geç bir ay	f
Temyiz	Tebliğden itibaren on beş gün	g
Temyiz dilek­çe­si­nin incelenmesi	Üç gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır	h
Temyize cevap	On beş gün	ı
Temyiz kararı	En geç iki ay; karar en geç bir ay içinde tebliğe çıkarılır	j

İYUK 20/A’ya göre ivedi yargılamaya tabi davalarda istinaf yoluna başvurulamaz; nihai kararlara karşı doğrudan Danıştayda temyize gidilir (m.45/8, m.20/A-2-g). Danıştay temyiz incelemesinde maddi vakıalar hakkındaki bilgiyi yeterli görürse veya temyiz yalnız hukuki noktalara ilişkinse işin esası hakkında karar verir; aksi hâlde gerekli incelemeyi kendisi yaparak yeniden karar verir. İlk inceleme üzerine verilen kararlara karşı temyizi haklı bulursa kararı bozar ve dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir (m.20/A-2-i).

4. İYUK 20/B: Merkezî ve Ortak Sınav Davaları

İYUK 20/B, Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalarda uygulanır (m.20/B-1). Başka kurumların yaptığı sınavlar bu maddenin kapsamında sayılmamıştır.

İYUK 20/B’nin süreleri ivedi yargılamadakinden de kısadır (m.20/B-1):

Aşama	Süre veya kural	Bent
Dava açma	On gün	a
Üst makama başvuru	11. madde uygulanmaz	b
İlk inceleme ve tebliğ	Yedi gün içinde	c
Savunma	Tebliğden itibaren üç gün; bir defaya mahsus en çok üç gün uza­tı­la­bi­lir	ç
Yürütmenin dur­du­rul­ması	Karara itiraz edilemez	d
Karar	Tekemmülden itibaren en geç on beş gün	e
Temyiz	Tebliğden itibaren beş gün	f
Temyiz dilek­çe­si­nin incelenmesi	Üç gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır	g
Temyize cevap	Beş gün	ğ
Temyiz kararı	En geç on beş gün; karar en geç yedi gün içinde tebliğe çıkarılır	ı

İYUK 20/B’nin ikinci fıkrasına göre bu davalarda verilen yürütmenin durdurulması ve iptal kararları, sınava katılan kişilerin lehine sonuç doğuracak şekilde uygulanır (m.20/B-2).

5. İYUK 20/A, 20/B ve Genel Usul Karşılaştırması

İYUK 20/A ve 20/B, genel usule göre dört noktada ayrılır:

Ölçüt	Genel usul	İvedi yar­gı­lama (20/A)	Sınav dava­ları (20/B)
Dava açma süresi	Altmış gün (vergi mah­ke­me­sinde otuz) (m.7/1)	Otuz gün	On gün
Üst makama başvuru (m.11)	Uygu­la­nır	Uygu­lan­maz	Uygu­lan­maz
Yürüt­me­nin dur­du­rul­ması kara­rına itiraz	Yedi gün içinde (m.27/7)	Edi­le­mez	Edi­le­mez
Temyiz süresi	Otuz gün (m.46/1)	On beş gün	Beş gün

Yürütmenin durdurulmasının genel kuralları İYUK 27. madde, üst makama başvurunun genel kuralları İYUK 11. madde, temyize açık kararlar İYUK 46. madde sayfalarımızda anlatılmıştır.

İYUK’ta ayrıca askerî hizmete ilişkin uyuşmazlıklar için 20/C maddesi vardır. Bu madde Millî Savunma Bakanlığı kadrolarındaki kamu görevlileri ile askerlik hizmetini yerine getiren yedek subay, yedek astsubay, erbaş ve erlerin askerî hizmete ilişkin uyuşmazlıklarında yetkili mahkemeyi ve dilekçede gösterilecek ek bilgileri düzenler; savaş hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verilemeyeceğini öngörür (m.20/C).