İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi: İYUK 53. Madde

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi, Danıştay ile bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinden verilen kararlar hakkında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 53. maddesinde sınırlı olarak sayılan dokuz sebepten biri gerçekleştiğinde istenebilen bir yoldur (2577 sayılı İYUK m.53/1). İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi süresi kural olarak altmış gündür; önceki ilama aykırı karar sebebinde on yıl, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına dayanan sebepte AİHM kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıldır (m.53/3). İstek, esas kararı vermiş olan mahkemece karara bağlanır (m.53/2).

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi, hukuk mahkemelerindeki yargılamanın yenilenmesinden ayrı kurallara bağlıdır. Hukuk mahkemesi kararları için yargılamanın yenilenmesi yazımıza, İYUK’un bütün maddeleri için İYUK: 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu Tam Metin sayfamıza bakabilirsiniz.

1. İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi: İYUK 53 ve 55. Madde Metinleri

Aşağıda İYUK 53. ve 55. maddelerin yürürlükteki metinleri yer alır. Parantez içindeki (Değişik: …) ve (Ek: …) ibareleri kanun metninin kendi değişiklik kayıtlarıdır; köşeli parantez içindeki sayılar resmî metnin dipnot işaretleridir.

2577 sayılı İYUK m.53 — Yargılamanın yenilenmesi

Madde 53 –

1. (Değişik birinci cümle: 5/4/1990-3622/22 md.) Danıştay ile bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinden verilen kararlar hakkında, aşağıda yazılı sebepler dolayısıyla yargılamanın yenilenmesi istenebilir. a) Zorlayıcı sebepler dolayısıyla veya lehine karar verilen tarafın eyleminden doğan bir sebeple elde edilemeyen bir belgenin kararın verilmesinden sonra ele geçirilmiş olması, b) Karara esas olarak alınan belgenin, sahteliğine hükmedilmiş veya sahte olduğu mahkeme veya resmi bir makam huzurunda ikrar olunmuş veya sahtelik hakkındaki hüküm karardan evvel verilmiş olup da, yargılamanın yenilenmesini isteyen kimsenin karar zamanında bundan haberi bulunmamış olması, c) Karara esas olarak alınan bir ilam hükmünün, kesinleşen bir mahkeme kararıyla bozularak ortadan kalkması, d) Bilirkişinin kasıtla gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun mahkeme kararıyla belirlenmesi, e) Lehine karar verilen tarafın, karara etkisi olan bir hile kullanmış olması, f) Vekil veya kanuni temsilci olmayan kimseler ile davanın görülüp karara bağlanmış bulunması, g) Çekinmeye mecbur olan başkan, üye veya hakimin katılmasıyla karar verilmiş olması, h) (Değişik: 10/6/1994-4001/23 md.) Tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava hakkında verilen karara aykırı yeni bir kararın verilmesine neden olabilecek kanuni bir dayanak yokken, aynı mahkeme yahut başka bir mahkeme tarafından önceki ilamın hükmüne aykırı bir karar verilmiş bulunması. ı) (Ek: 15/7/2003-4928/6 md.) Hükmün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması (Ek ibare: 25/7/2018 – 7145/4 md.) veya hüküm aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi.

2. Yargılamanın yenilenmesi istekleri esas kararı vermiş olan mahkemece karara bağlanır.

3. (Değişik birinci cümle: 15/7/2003-4928/6 md.) Yargılamanın yenilenmesi süresi,

(1) numaralı fıkranın (h) bendinde yazılı sebep için on yıl,

(1) numaralı fıkranın (ı) bendinde yazılı sebep için Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl ve diğer sebepler için altmış gündür. Bu süreler, dayanılan sebebin istemde bulunan yönünden gerçekleştiği tarihi izleyen günden başlatılarak hesaplanır. [48]

2577 sayılı İYUK m.55 — Yargılamanın yenilenmesi usulü

Madde 55 –

1. İsteğin ilişkin olduğu konu, diğer bir daire veya mahkemenin görevine girmiş ise karar bu daire veya mahkemece verilir.

2. Karşı tarafın savunması alındıktan sonra istekler incelenir ve kanunda yazılı sebepler varsa davaya yeniden bakılarak karar verilir.

3. (Değişik: 10/6/1994-4001/25 md.) Yargılamanın yenilenmesi (…) 49 istemleri, kanunda yazılı sebeplere dayanmıyor ise, istemin reddine karar verilir.

4. Yargılamanın yenilenmesi (…) 49 istemlerinde duruşma yapılması, görevli daire veya mahkemenin kararına bağlıdır.

5. Bu madde ile 53 üncü madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yargılamanın yenilenmesinde (…) 49 bu Kanunun diğer hükümleri uygulanır.

2. İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi Sebepleri

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi, yalnız İYUK 53. maddenin birinci fıkrasında sayılan sebeplerle istenebilir (m.53/1):

Bent	Sebep
a	Zorlayıcı sebeplerle veya lehine karar verilen tarafın eylemi yüzünden elde edilemeyen bir belgenin kararın veril­me­sin­den sonra ele geçirilmesi
b	Karara esas alınan belgenin sahteliğine hük­me­dil­mesi veya sahteliğin mahkeme ya da resmî makam önünde ikrar edilmesi; sahtelik hükmü karardan önce verilmişse istemde bulunanın karar zamanında bundan haberi olmaması
c	Karara esas alınan bir ilamın, kesinleşen bir mahkeme kararıyla bozularak ortadan kalkması
d	Bilir­ki­şi­nin kasten gerçeğe aykırı beyanda bulun­du­ğu­nun mahkeme kararıyla belir­len­mesi
e	Lehine karar verilen tarafın, karara etkisi olan bir hile kullanması
f	Davanın vekil veya kanuni temsilci olmayan kimselerle görülüp karara bağlanması
g	Çekinmeye mecbur olan başkan, üye veya hâkimin katıl­ma­sıyla karar verilmesi
h	Tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir davada, kanuni dayanak yokken önceki ilamın hükmüne aykırı karar verilmesi
ı	Hükmün Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi veya eki pro­to­kol­le­rin ihlali suretiyle veril­di­ği­nin AİHM’nin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi ya da hüküm aleyhine AİHM’ye yapılan başvuruda dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi sebepleri sınırlı sayıdadır. İstem kanunda yazılı sebeplerden birine dayanmıyorsa istemin reddine karar verilir (m.55/3). Bu nedenle kararın hukuka aykırı olduğu iddiası tek başına yargılamanın yenilenmesi sebebi değildir; iddia, tablodaki bentlerden birine oturmalıdır.

3. İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi Süresi

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi süresi sebebe göre üçe ayrılır (m.53/3):

Sebep	Süre	Başlangıç
Önceki ilama aykırı karar (bent h)	On yıl	Sebebin istemde bulunan yönünden ger­çek­leş­tiği tarihi izleyen gün
AİHM ihlal veya düşme kararı (bent ı)	Bir yıl	AİHM kararının kesin­leş­tiği tarih
Diğer sebepler (bentler a-g)	Altmış gün	Sebebin istemde bulunan yönünden ger­çek­leş­tiği tarihi izleyen gün

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi süresi, kararın tarihinden değil, dayanılan sebebin istemde bulunan kişi yönünden gerçekleştiği tarihi izleyen günden başlar (m.53/3). Varsayımsal bir örnekle: karara esas alınan belgenin sahteliği kesinleşmiş bir ceza kararıyla sonradan tespit edilmişse, altmış günlük süre bu sebebin istemde bulunan yönünden gerçekleştiği tarihten işlemeye başlar.

4. İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi Hangi Mahkemeden İstenir?

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi istekleri, esas kararı vermiş olan mahkemece karara bağlanır (m.53/2). İsteğin ilişkin olduğu konu sonradan başka bir daire veya mahkemenin görevine girmişse karar o daire veya mahkemece verilir (m.55/1).

5. İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi Usulü

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi istemi şu sırayla incelenir (m.55):

1. Savunma alınır. Karşı tarafın savunması alındıktan sonra istek incelenir (m.55/2).
2. Sebep denetlenir. İstem kanunda yazılı sebeplere dayanmıyorsa reddedilir (m.55/3).
3. Davaya yeniden bakılır. Kanunda yazılı sebepler varsa davaya yeniden bakılarak karar verilir (m.55/2).

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi istemlerinde duruşma yapılması, görevli daire veya mahkemenin kararına bağlıdır (m.55/4). 53. ve 55. madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yargılamanın yenilenmesinde İYUK’un diğer hükümleri uygulanır (m.55/5); dilekçenin şekli için İYUK 3. madde sayfamıza bakabilirsiniz.

6. İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi ve Kararın Düzeltilmesi

İdari yargıda eskiden kesinleşmiş kararlara karşı bir de kararın düzeltilmesi yolu vardı. Bu yolu düzenleyen İYUK 54. madde 6545 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır (m.54). Bugün İYUK’ta kesinleşmiş karara karşı başvurulabilecek olağanüstü yollardan biri yargılamanın yenilenmesidir; diğeri, Başsavcının ilgili bakanlığın göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden başvurabildiği kanun yararına temyizdir (m.51/1). Kararın düzeltilmesi yolunu anlatan eski tarihli kaynaklar bugünkü hukuku yansıtmaz.