Deport Ne Demek? Kaç Yıl Sürer, Nasıl Kaldırılır?

Deport, bir yabancının idari bir kararla Türkiye’den çıkarılmasını anlatan günlük dildeki ifadedir; kanunun terimi sınır dışı etmedir (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.52). Deport kararını Göç İdaresinin talimatı üzerine veya resen valilik alır (m.53/1). Deport edilmenin asıl sonucu çıkarılmanın ardından gelen giriş yasağıdır: yasak en fazla beş yıl sürer, kamu düzeni veya güvenliği bakımından ciddi tehdit hâlinde on yıl daha uzatılabilir (m.9/3). Deport kararı kişi Türkiye’deyken, tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde açılacak davayla kaldırılabilir (m.53/3). Kişi çıkarıldıysa kaldırılacak olan artık karar değil, giriş yasağıdır (m.9/6).

1. Deport Ne Demek, Deport Edilmek Ne Anlama Gelir?

Deport, Türkiye’de bulunan bir yabancının sınır dışı etme kararıyla ülkeden çıkarılmasıdır. Yabancılar bu kararla menşe ülkesine, transit gideceği ülkeye veya üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebilir (6458 sayılı Kanun m.52). Deport sözcüğü kanun metninde geçmez. Resmî yazışmada ve dava dilekçesinde kanunun terimi olan “sınır dışı etme” kullanılır.

Deport edilmek, bu kararın uygulanarak kişinin fiilen ülkeden çıkarılması demektir. Deport kararı Göç İdaresi Başkanlığının talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır ve gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir (m.53/1-2). Avukatı olmayan yabancı kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir (m.53/2).

Deport kararı bir ceza değil, idari bir işlemdir. Kararı mahkeme değil idare verir ve karara karşı yol, idare mahkemesinde açılan davadır (m.53/3).

2. Deport Etmek, Deport Olmak ve Deport Yemek Ne Demek?

Deport etmek, idarenin bir yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alıp onu Türkiye’den çıkarmasıdır. Deport etmek fiilinin öznesi idaredir: kararı Göç İdaresinin talimatı üzerine veya resen valilik alır (6458 sayılı Kanun m.53/1). Deport olmak, deport edilmek ve günlük dildeki deport yemek ise aynı işlemin yabancı açısından anlatımıdır; üçü de kişinin hakkında alınan sınır dışı etme kararıyla ülkeden çıkarılmasını anlatır.

Bu ifadelerin hiçbiri kanunda geçmez. Kanun yalnız sınır dışı etme terimini kullanır ve yabancının menşe ülkesine, transit gideceği ülkeye veya üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebileceğini düzenler (m.52). Bu yazı Türkiye’den deport edilmeyi 6458 sayılı Kanuna göre anlatır; başka bir ülkenin verdiği sınır dışı kararı bu Kanunun konusu değildir.

3. Deport Kimlere Verilir?

Deport kararı, kanunda sayılan yabancılar hakkında alınır (6458 sayılı Kanun m.54/1). Kanunun saydığı sebeplerden başlıcaları şunlardır:

• Vize veya vize muafiyeti süresini aşmak: Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar ya da vizesi iptal edilenler (m.54/1-e).
• İkamet izni sorunları: İkamet izni iptal edilenler ve ikamet izni süresini kabul edilebilir gerekçesi olmadan on günden fazla ihlal edenler (m.54/1-f, g). İkamet izni uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde çıkış yapmayanlar da bu kapsamdadır (m.54/1-j).
• İzinsiz çalışma: Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler (m.54/1-ğ).
• Yasa dışı giriş veya çıkış: Türkiye’ye yasal giriş veya çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da ihlale teşebbüs edenler (m.54/1-h) ve giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler (m.54/1-ı).
• Sahte belge: Giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar (m.54/1-c).
• Kamu düzeni: Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar (m.54/1-d) ve geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar (m.54/1-ç).

Sebeplerin tam listesi ve her birinin dava sırasındaki denetimi sınır dışı (deport) kararına itiraz ve iptal davası yazısında ayrıntılı olarak incelenmiştir.

3.1. Deport Kararı Kimlere Verilmez?

Deport sebebi bulunsa bile bazı yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz (6458 sayılı Kanun m.55/1). Bunlar; sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar, ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler, hayati tehlike taşıyan hastalığının tedavisi sürerken gideceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar, mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları ve tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurlarıdır. Bu değerlendirme her kişi için ayrı yapılır (m.55/2).

4. Deport Edilince Ne Olur?

Deport kararı alınan yabancı için üç ayrı sonuç doğabilir: ülkeyi kendisinin terk etmesi için süre tanınması, idari gözetim altına alınması ve çıkarıldıktan sonra giriş yasağı.

Terk için süre: Deport kararı alınan yabancıya, kararda belirtilmek kaydıyla, Türkiye’yi terk edebilmesi için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır ve harca tabi olmayan bir Çıkış İzin Belgesi verilir (6458 sayılı Kanun m.56/1-2). Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara ve kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz (m.56/1).

İdari gözetim ve geri gönderme merkezi: Deport kararı alınanlardan kaçma ve kaybolma riski bulunan, giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kendisine tanınan sürede mazeretsiz olarak çıkmayan ya da kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturan kişiler hakkında valilik idari gözetim kararı alır veya gözetim yerine alternatif yükümlülükler getirir (m.57/2). İdari gözetim kararı alınan kişi kırk sekiz saat içinde geri gönderme merkezine götürülür (m.57/2). Merkezde kalma süresi, haklar ve çıkış yolları geri gönderme merkezi nedir, kaç gün kalınır, nasıl çıkılır yazısında ele alınmıştır.

Giriş yasağı: Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıların Türkiye’ye girişi Göç İdaresi veya valilikler tarafından yasaklanır (m.9/2). Sınır dışı edilecek yabancı için giriş yasağının başlangıcı karar tarihi değil, yabancının ülkeden çıkış tarihidir (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, bundan sonra Uygulama Yönetmeliği, m.8/2-a).

5. Deport Süresi Kaç Yıl?

Deport süresi olarak aranan şey, sınır dışı edilen yabancıya konan Türkiye’ye giriş yasağının süresidir. Giriş yasağı en fazla beş yıldır; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde Göç İdaresi bu süreyi en fazla on yıl daha artırabilir (6458 sayılı Kanun m.9/3). Yönetmelik bu uzatmanın tek seferde veya ayrı ayrı yapılabileceğini ve aynı gerekçeye dayalı giriş yasağının toplamda on beş yılı geçemeyeceğini düzenler (Uygulama Yönetmeliği m.8/2-d).

Deport süresi bazı hâllerde daha kısadır veya hiç doğmaz:

• Karardan önce çıkış için başvuru: Vize, vize muafiyeti, çalışma izni veya ikamet izni süresini on günden fazla aşan ve hakkında sınır dışı etme kararı alınmadan ya da karar tebliğ edilmeden önce çıkış için valiliğe başvuran yabancının giriş yasağı, ihlalden doğan harç ve cezaların ödenmiş olması koşuluyla bir yılı geçemez (Uygulama Yönetmeliği m.8/2-b).
• Sınır kapısına kendiliğinden gelme: Aynı ihlali yapmış olup hakkında karar alınmadan çıkış için sınır kapısına kendiliğinden gelen ve harç ile cezalarını ödeyen yabancı hakkında vize veya ikamet ihlali gerekçesiyle giriş yasağı hiç alınmayabilir (m.8/2-c).
• Süresinde terk: Türkiye’yi terke davet edilip kendisine tanınan süre içinde ülkeyi terk eden yabancı hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir (6458 sayılı Kanun m.9/5).
• Tespitten önce başvuru: Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumu yetkili makamlarca tespit edilmeden önce çıkış için valiliğe başvurup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya, idari para cezalarını ödemiş olması ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmaması kaydıyla giriş yasağı kararı alınmayabilir (m.9/4).

Bu hükümlerin ortak koşulu, kişinin ihlal tespit edilmeden önce kendiliğinden çıkış iradesi göstermesi ve ödemeleri yapmasıdır. Giriş yasağının kayıtta hangi kodla göründüğü ve sürenin nasıl hesaplandığı tahdit kodu nedir, nasıl kaldırılır yazısında incelenmiştir.

6. Deport Nasıl Öğrenilir, Deport Sorgulama Nereden Yapılır?

Deport kararı, Türkiye’de bulunan yabancıya gerekçeleriyle birlikte tebliğ edilir; tebligat yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına yapılır (6458 sayılı Kanun m.53/2). Deport kararına karşı dava açma süresi bu tebliğden itibaren işlediği için tebliğ tarihinin kaydı önemlidir (m.53/3).

Ülkeden çıkmış kişi bakımından deport sorgulamanın konusu karar değil, hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunup bulunmadığıdır. Giriş yasağı da tebliğ edilen bir işlemdir. Sınır dışı edilmiş olması sebebiyle giriş yasağı konan yabancıya tebligatı valilik yapar; kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı gerekçesiyle giriş yasağı konan yabancıya ise tebligat, Türkiye’ye giriş yapmak üzere geldiğinde sınır kapısındaki yetkili makam tarafından yapılır (6458 sayılı Kanun m.10). Tebligatta yabancının karara karşı itiraz haklarını nasıl kullanabileceği de yer alır (m.10).

Uygulama Yönetmeliği tebligatın yapılabileceği noktaları ayrıca sayar: vize, ikamet veya çalışma izni için konsolosluğa başvuran yabancıya konsolosluk görevlileri, Türkiye’deki yabancıya valilik, Türkiye’den çıkışta ise sınır kapısındaki giriş-çıkış işlemlerinden sorumlu kolluk birimi tebligat yapar (Uygulama Yönetmeliği m.9/1). Deport kaydı bu nedenle konsolosluktaki vize başvurusunda, Türkiye’deki ikamet işleminde veya sınır kapısında öğrenilebilir. Kaydın kayıtta nasıl göründüğü tahdit kodu nasıl sorgulanır başlığında ayrıca ele alınmıştır.

7. Deport Nasıl Kaldırılır?

Deport nasıl kaldırılır sorusunun cevabı, kişinin nerede olduğuna göre değişir. Kişi hâlâ Türkiye’deyse kaldırılacak olan sınır dışı etme kararıdır; kişi çıkarıldıysa kaldırılacak olan giriş yasağıdır.

7.1. Deport Kararı Türkiye’deyken Nasıl Kaldırılır?

Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir (6458 sayılı Kanun m.53/3). Mahkeme başvuruyu dosyanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez (m.53/3). Bu fıkra 21.11.2024 tarihinde 7533 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir; yedi günlük süre ve yargılama süresince sınır dışı etmeme kuralı yürürlükteki metinde yer alır.

Davanın hangi mahkemede, kime karşı açılacağı ve dilekçede neyin ileri sürüleceği sınır dışı (deport) kararına itiraz ve iptal davası ile deport kararına itiraz dilekçesi örneği yazılarında anlatılmıştır.

7.2. Deport Sonrası Giriş Yasağı Nasıl Kaldırılır, Türkiye’ye Nasıl Girilir?

Kişi ülkeden çıkarıldıysa önündeki engel giriş yasağıdır. Göç İdaresi giriş yasağını kaldırabilir veya yasağı saklı tutarak yabancının belirli bir süre için Türkiye’ye girişine izin verebilir (6458 sayılı Kanun m.9/6). Yönetmelik, Göç İdaresinin gerekli gördüğünde sürenin dolmasını beklemeden bu yetkiyi kullanabileceğini açıkça belirtir (Uygulama Yönetmeliği m.8/2-e).

Bu iki sonuç aynı değildir. Yasağın kaldırılmasında kayıt tamamen kalkar; belirli süre için giriş izninde ise yasak kayıtta durmaya devam eder ve izin yalnız o giriş için geçerlidir. Giriş yasağı sınır dışı etme kararından ayrı bir idari işlemdir ve m.53/3’teki yedi günlük özel süreye tabi değildir.

Belirli süreli giriş izni uygulamada meşruhatlı vize adıyla da anılır. Terimin kanunda birebir karşılığı yoktur; dayanağı, vize verilmeyecek yabancılar arasında Türkiye’ye girişleri yasaklı olanların sayılması (6458 sayılı Kanun m.15/1-b) ve buna rağmen vize verilmesinde yarar görülenlere Bakanın onayıyla vize verilebileceğini öngören istisnadır (m.15/2). Bu yol giriş yasağını kaldırmaz, yalnız somut bir seyahat için giriş imkânı doğurur. Başvuru yolu ve dava süresi tahdit kodu nasıl kaldırılır yazısında ayrıntılı olarak incelenmiştir.

7.3. Deport Olan Biriyle Evlilik Giriş Yasağını Kaldırır mı?

Deport olan biriyle evlilik, giriş yasağını kendiliğinden kaldırmaz. Kanun giriş yasağının sona ermesini sürenin dolmasına veya Göç İdaresinin yasağı kaldırmasına bağlar ve evliliği yasağı kendiliğinden sona erdiren bir sebep olarak saymaz (6458 sayılı Kanun m.9/3 ve m.9/6). Evlilik, Göç İdaresine yapılacak yasağın kaldırılması veya belirli süreli giriş izni başvurusunda ileri sürülebilecek bir olgudur; başvurunun sonucu Göç İdaresinin bu yetkiyi kullanıp kullanmamasına bağlıdır (m.9/6).

Kişi henüz Türkiye’deyse ve deport kararına karşı dava açılıyorsa, aile bağları kararın hukuka uygunluğu tartışılırken ileri sürülür. Bu değerlendirme sınır dışı kararına itiraz ve iptal davası yazısında incelenmiştir.

8. Deport Cezası Ne Kadar, Nasıl Ödenir?

Deport, yani sınır dışı etme, bir para cezası değildir. Aynı olaya bağlı olarak ayrıca idari para cezası uygulanabilir ve bu cezalar kanunda ayrı düzenlenmiştir (6458 sayılı Kanun m.102/1). Kanunun saydığı hâller arasında Türkiye’ye yasa dışı giren veya Türkiye’yi yasa dışı terk eden ya da buna teşebbüs eden yabancılar, giriş yasağına rağmen Türkiye’ye girebilmiş olanlar ve terk için tanınan sürede Türkiye’den ayrılmayanlar vardır (m.102/1-a, b, c).

Bu idari para cezaları valilik, Göç İdaresi veya kolluk birimlerince uygulanır ve tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde ödenir (m.102/5). Kabahatin bir takvim yılı içinde gerçek kişi tarafından tekrarlanması hâlinde para cezası yarı oranında artırılarak uygulanır (m.102/3).

Kanun metnindeki tutarlar, her yıl yeniden değerlenen taban tutarlardır ve bugün uygulanan tutarları göstermez. Vize veya ikamet süresinin aşılmasından doğan harç ve cezaların nasıl hesaplandığı vize ihlali ve cezası yazısındadır.

Ödenmeyen cezanın bir sonraki girişe etkisi de vardır: idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle yabancıların ülkeye kabulü valiliklerce ön izin şartına bağlanabilir (m.9/7). Göç İdaresinin karşıladığı seyahat masraflarını ödemeyen yabancının ülkeye girişine de izin verilmeyebilir (Uygulama Yönetmeliği m.8/2-ç).

9. Deport, Giriş Yasağı, Tahdit Kodu ve INAD Arasındaki Fark

Deport ile karıştırılan işlemler farklı aşamalarda, farklı dayanaklarla kurulur ve her birine karşı yol ayrıdır. Aşağıdaki tablo bu işlemleri aynı ölçütlerle karşılaştırır.

İşlem	Ne yapar	Hangi aşamada	Dayanak
Deport (sınır dışı etme)	Türkiye’deki yaban­cıyı ülkeden çıkarır; kararı valilik alır	Kişi Türkiye’deyken	6458 m.52-54
Giriş yasağı	Çıka­rı­lan yaban­cı­nın yeniden giri­şini yasak­lar; kararı Göç İdaresi veya valilik alır	Kişi çık­tık­tan sonra	6458 m.9/2-3
Tahdit kodu	Giriş yasağı gibi kısıt­la­ma­la­rın kayıtta görün­düğü kod; kendisi ayrı bir karar değil­dir	Kayıtta, sonraki girişte	tahdit kodu yazısı
Kabul edi­le­me­yen yolcu (INAD)	Yaban­cıyı ülkeye sok­ma­dan geri çevirir	Sınır kapı­sında, girişte	6458 m.7/1
İdari gözetim	Deport işlem­leri tamam­la­nana kadar yaban­cıyı geri gön­derme mer­ke­zinde tutar; kararı valilik alır	Kişi Türkiye’deyken, çıka­rıl­ma­dan önce	6458 m.57/2

Deport ile kabul edilemeyen yolcu arasındaki fark, kişinin ülkeye girmiş olup olmadığıdır. Pasaportu, vizesi veya gerekli izni olmayan ya da girişi yasaklı olan yabancı, sınır kapısında kabul edilemeyen yolcu kapsamına alınıp geri çevrilir; bu işlem de itiraz hakları açıklanarak tebliğ edilir (6458 sayılı Kanun m.7/1-2). Deport ile idari gözetim arasındaki fark ise işlemin konusudur: deport kişinin çıkarılmasına, idari gözetim çıkarılıncaya kadar tutulmasına ilişkindir. İdari gözetime karşı yol idare mahkemesi değil sulh ceza hâkimidir (m.57/6). Bu yol idari gözetim kararına itiraz yazısında incelenmiştir.

10. Deport Kararı Tebliğ Edilen Kişi Neleri Bilmelidir?

Deport kararı tebliğ edilen kişi için başvuru süreleri kısa ve birbirinden farklıdır. Aşağıdaki bilgiler, kanunun öngördüğü sırayı ve her yolun hangi işleme karşı olduğunu gösterir.

1. Tebliğ tarihi: Deport kararına karşı dava açma süresi olan yedi gün, kararın tebliğinden itibaren işler (6458 sayılı Kanun m.53/3). Tebliğ belgesi ve tarihi saklanmalıdır.
2. Dava ve sınır dışı etmeme kuralı: Dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı, rızası olmadıkça sınır dışı edilmez (m.53/3). Mahkemeye başvuran kişi, başvurusunu kararı veren makama da bildirir (m.53/3).
3. Terk süresi: Kararda terk için süre tanınmışsa, bu süre içinde ülkeyi terk etmek giriş yasağı kararı alınmamasına imkân verebilir (m.56/1, m.9/5). Süre içinde ayrılmamak ise idari para cezası sebebidir (m.102/1-c).
4. İdari gözetim: Kişi hakkında ayrıca idari gözetim kararı alınmışsa, bu karara karşı yol sulh ceza hâkimine başvurudur ve kanun bu başvuru için bir süre öngörmez (m.57/6). İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuran ve avukatlık ücretini karşılayamayan kişiye, talebi hâlinde avukatlık hizmeti sağlanır (m.57/7).
5. Sınır dışı edilemeyecek kişiler: Kişi m.55’te sayılan hâllerden birine giriyorsa, bu durum hakkında sınır dışı etme kararı alınamayacağının dayanağıdır ve davada ileri sürülür (m.55/1).