Kamulaştırma Bedeli Mirasçılara Nasıl Ödenir?

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesi, malik öldüğünde kamulaştırma bedelinin hak sahibi olan mirasçılara hangi belge ve kararla ödeneceği sorusudur. Mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kazanır ve alacaklarını doğrudan doğruya edinir (TMK m.599). Kamulaştırma bedeli, mahkemenin tescil ve ödeme kararının bildirildiği bankadan hak sahiplerine ödenir (2942 sayılı Kanun m.10); mirasçılık sıfatı mirasçılık belgesiyle gösterilir (TMK m.598). Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle sahip olunur ve bedel üzerinde kural olarak birlikte tasarruf edilir (TMK m.640); taşınmazın mülkiyeti mahkemede ihtilaflıysa bedel hak sahibi belli oluncaya kadar bankada bekletilir (2942 m.18).

1. Kamulaştırma Bedeli Malik Öldüğünde Kime Ait Olur?

Kamulaştırma bedeli, malik öldüğünde mirasçılarına geçer. Mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanır; kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasbırakanın ayni haklarını, alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını doğrudan doğruya edinir (TMK m.599). Taşınmaz mirasbırakanın ölümünden sonra kamulaştırılıyorsa taşınmaz, ölümden önce kamulaştırılmış ama bedel ödenmemişse bedel alacağı mirasçılara geçer.

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesinde, tapuda hâlâ ölen kişinin adının görünmesi hak sahibini belirlemek için tek başına yeterli değildir. Taşınmazın hangi kısmının kamulaştırıldığı, mirasbırakanın tapudaki payı ve bu payın hangi mirasçılara geçtiği birlikte incelenir. Mirasbırakan parselin tamamına değil yalnız bir payına sahipse, parselin tamamı için belirlenen kamulaştırma bedeli ile mirasa konu alacak aynı tutar değildir.

2. Kamulaştırma Bedelinin Mirasçılara Ödenmesinde Mirasçılık Belgesi

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesinde mirasçılık belgesi, mirasçıların kim olduğunu gösteren belgedir. Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir (TMK m.598). Belge tapu kaydıyla karşılaştırılarak ölen malik ile mirasçılar arasındaki bağ kurulur.

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesinde belgenin son durumu da önemlidir, çünkü mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598). Belgede yer alan kişilere veya paylara itiraz varsa, bu çekişmenin sonucu ödeme yapılacak kişileri değiştirebilir. Mirasçılık belgesinin nasıl alınacağı mirasçılık belgesi yazısında açıklanmıştır.

3. Kamulaştırma Bedeli Mirasçılardan Birine Ödenebilir mi?

Kamulaştırma bedeli, birden çok mirasçı varsa kural olarak tek bir mirasçıya bütünüyle ödenmez. Birden çok mirasçı bulunması halinde mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf eder (TMK m.640).

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesinde bu kuralın uygulamadaki karşılıkları şunlardır:

• Birlikte başvuru: Mirasçıların hepsi bankaya veya mahkemeye birlikte başvurabilir ya da diğerleri bir mirasçıya vekâlet verebilir.
• Temsilci atanması: Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir (TMK m.640).
• Hakların korunması: Mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan korumadan bütün mirasçılar yararlanır (TMK m.640).
• Mahkeme kararının kapsamı: Mahkemenin ödeme kararı belirli kişiler ve paylar için verilmişse, ödeme o kapsamda yapılır (2942 m.10).

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesinde mahkemenin hangi pay için bedel tespit ettiği de ayrıca kontrol edilir. Davada yalnız bazı mirasçılar davalı gösterilmişse, hükmün davalı gösterilmeyen mirasçıların payını kapsayıp kapsamadığı, ödeme talebinden önce karardan okunmalıdır.

4. Kamulaştırma Bedelinin Mirasçılara Ödenmesinde Malikin Ölüm Zamanı

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesinde malikin ne zaman öldüğü, davanın nasıl yürüyeceğini değiştirir.

4.1. Kamulaştırma Davasından Önce Ölüm

İdare tarafından tespit olunan malike ve zilyede karşı açılan davaların görülmesi sırasında, tapu malikinin daha önce öldüğü sabit olursa dava mirasçıları da dahil edilerek devam eder (2942 m.14). İdarenin dosyada yalnız ölen kişiyi göstermesi, mirasçıların kimliğinin, adreslerinin ve tebligatın tamamlanması gereğini ortadan kaldırmaz; malik ve adres tespitinde tapu, vergi ve nüfus kayıtları kullanılır (2942 m.7).

4.2. Kamulaştırma Davası Sırasında Ölüm

Kamulaştırma davası sırasında taraflardan biri ölürse, mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişse, bu konuda kanunla belirlenen süreler geçinceye kadar dava ertelenir (HMK m.55). Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde hâkim, talep üzerine davayı takip için kayyım atanmasına karar verebilir (HMK m.55).

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesinde bu iki durum aynı usul sorunu değildir. Ölüm tarihi, mirasçılık belgesi ve davanın hangi aşamada olduğu mahkemeye birlikte bildirilmelidir.

5. Kamulaştırma Bedeli Hangi Bankadan ve Hangi Kararla Alınır?

Kamulaştırma bedelinin yatırılacağı banka, mahkemenin malike gönderdiği meşruhatlı davetiyede veya ilanda belirtilir (2942 m.10). Mahkeme, bedelin yatırıldığına dair makbuz ibraz edilince taşınmazın idare adına tesciline ve kamulaştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verir; bu karar tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir (m.10). Hak sahibi tespit edilemediyse bedel ileride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzere bloke edilir ve üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılır (m.10).

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesi için bankaya başvurmadan önce şu belgeler birlikte hazırlanır:

• mahkemenin tescil ve ödeme kararı;
• mirasçılık belgesi (TMK m.598);
• güncel tapu kaydı ve mirasbırakanın pay bilgisi;
• başvuruyu bir mirasçı veya vekil yapıyorsa, diğer mirasçıların vekâletnamesi ya da sulh mahkemesince atanmış temsilciye ilişkin karar (TMK m.640).

6. Kamulaştırma Bedelinde Mülkiyet Uyuşmazlığı Varsa

Kamulaştırma bedelinin mirasçılara ödenmesi, taşınmazın mülkiyeti mahkemede ihtilaflıysa ayrı bir kurala bağlanır. İdare, taşınmazın mülkiyeti üzerinde ihtilaf olup olmadığını tapu idaresi, kadastro müdürlüğü ve hukuk mahkemelerinden sorarak araştırır; ihtilaf varsa mahkemeden bedelin, uyuşmazlığın sonucunda belli olacak hak sahibine ödenmesi karşılığında tescil kararı ister (2942 m.18).

Kamulaştırma bedeli bu durumda mülkiyet ihtilafıyla ilgili davanın sonucunda belli olacak hak sahibine ödenmek üzere, mahkemenin belirttiği bankada üçer aylık vadeli hesaba yatırılır. Mülkiyet davasının sonucunda hak sahibi olduğuna mahkemece karar verilen kişinin başvurusu üzerine, kamulaştırma bedelini tespit eden mahkemenin bankaya yazacağı talimatla para hak sahibine ödenir (2942 m.18).

Mirasçılar arasındaki her anlaşmazlık m.18 kapsamında değildir. Madde, taşınmazın mülkiyeti üzerinde mahkemede ihtilaf bulunmasına bağlanmıştır (2942 m.18). Mirasçılar yalnız bedelin paylaşılmasında anlaşamıyorsa, çözüm miras ortaklığı kurallarında aranır (TMK m.640).

Kamulaştırma bedelinin nasıl belirlendiği ve itiraz yolu kamulaştırma bedeli ve kamulaştırma davası yazılarında açıklanmıştır. Kamulaştırma sürecinin bütünü kamulaştırma nedir yazısındadır.